Türkiye, son on yılda, genişletilmiş yetki alanları, savunma sanayi ürünleri satışı ve imzalanan savunma ve askeri anlaşmalar aracılığıyla askeri ve savunma unsurlarını dış politikasına giderek daha fazla entegre etmiştir. Sert güç politikaları, diğer ülkelerle ilişkilerinde daha istikrarlı bir temel haline gelmiş ve savunmayı dış politikasının temel bir bileşeni haline getirmiştir.
Ankara’nın daha askeri açıdan iddialı bir yaklaşıma olan ihtiyacı, ulusal güvenliğine yönelik acil tehdit algıları ve çevresindeki artan istikrarsızlık nedeniyle sınırlarının ötesine uzanmıştır. Bu sert güç stratejisinin temel unsurlarından biri, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin BM ve NATO misyonlarındaki geleneksel rolüne ek olarak, dışarıya asker konuşlandırılmasıdır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), bu hafta, Irak ve Suriye’deki askerî operasyonların üç yıl daha uzatılmasını ve Lübnan’daki BM Geçici Barış Gücü’nde iki yıl daha barış gücü bulundurulmasını onayladı. 2014 yılından bu yana, Meclis sınır ötesi görev sürelerini düzenli olarak, genellikle yıllık olarak yeniliyor. Ancak, Suriye’ye yönelik mevcut görev süresi, Türkiye’nin 2016 yılında Suriye’ye ilk sınır ötesi müdahalesini başlatmasından bu yana en uzun süreli uzatmayı temsil ediyor. Irak’taki Türk askeri operasyonları, Türkiye, ABD ve AB tarafından terör örgütü olarak tanımlanan (PKK) ortadan kaldırma çabalarına başladığı 1980’lere dayanıyor.
Suriye ve Irak’a yönelik yetkiler parlamento içinde bölünmelere yol açtı. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi ve Milliyetçi Hareket Partisi önergeyi desteklerken, Cumhuriyet Halk Partisi ve Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi karşı çıktı. Ancak Türkiye’nin BM barış gücüne gönderilmesi daha geniş bir destek gördü.
Şam’daki yeni yönetim ve Bağdat hükümetiyle iyi ilişkiler sürdürmesine rağmen Türkiye, özellikle PKK ve DEAŞ militanları olmak üzere terör örgütlerinin faaliyetlerinden kaynaklanabilecek olası istikrarsızlıktan endişe duymaya devam ediyor. Suriye için hazırlanan önergede, PKK ve uzantılarının “ayrılıkçı ve bölücü gündemleri nedeniyle Suriye merkezi yönetimiyle bütünleşme yolunda adım atmayı reddettiği” belirtiliyor. Yetki süresinin uzatılması, Suriye’nin yeni hükümetinin terörle mücadele kapasitesini güçlendirmek için uluslararası desteğe ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, Türkiye’nin Suriye’deki uzun vadeli sert güç stratejisini de yansıtıyor.
Türkiye’nin sert güç odaklı siyasi yaklaşımı, Kafkasya’dan Afrika’ya uzanan istikrarsızlıklarla da örtüşmüştür. Bugün Türkiye’nin askerleri Suriye’den Irak’a, Libya’dan Azerbaycan’a ve Katar’dan Somali’ye kadar en az dokuz ülkede konuşludur. Ankara, 2017’den bu yana, Türkiye’nin ilk yerli silahlı insansız hava aracı olan Bayraktar TB2 İHA ‘ları nı da ihraç etmeye başlamıştır. Bayraktar TB2, Libya, Karabağ ve Ukrayna da dahil olmak üzere birçok çatışma bölgesinde kritik bir rol oynamış ve etkinliğiyle uluslararası alanda takdir görmüştür.
Türkiye, Avrupa, Orta ve Güney Asya, Afrika, Levant ve Körfez’deki müttefikleri ve ortakları da dahil olmak üzere en az 34 ülkeye TB2 sattı. Bu İHA diplomasisi, Ankara’ya Avrasya, Afrika ve Orta Doğu genelinde güçlü bir müttefik ağı sağladı. Türkiye Savunma Sanayii Ajansı Başkanı Haluk Görgün’e göre, Türkiye’nin savunma sanayii ihracatı geçen yıl 7,1 milyar doları aşarak bir dönüm noktasına ulaştı. Görgün ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a önemli dış ziyaretlerinde eşlik ediyor; en sonuncusu, Kuveyt, Katar ve Umman’ı kapsayan Körfez turuydu.
Türkiye’nin dış politikasındaki sert güç politikaları, stratejik özerkliği merkeze koyma yönünde bilinçli bir girişimdir. Özerklik yönündeki bu çaba, Türkiye’nin Batılı müttefiklerinden silah satın alırken karşılaştığı kısıtlamalardan kaynaklanmaktadır. Bu hafta Birleşik Krallık, Türkiye’ye 20 adet Typhoon savaş uçağı tedarik etmek için 8 milyar sterline varan bir anlaşma imzaladı. Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, Türkiye’nin 20 adet Typhoon savaş uçağından ilkini 2030 yılında teslim alacağını söyledi. Eurofighter uçakları, İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya tarafından ortaklaşa üretiliyor ve anlaşma konsorsiyumun diğer üyelerinin onayına tabi. Erdoğan, anlaşmayı İngiltere ile “stratejik ilişkilerin yeni bir sembolü” olarak nitelendirdi.
Anlaşma, Starmer’ın Ankara ziyareti sırasında imzalandı ve neredeyse yirmi yılın en büyük savaş uçağı ihracat anlaşması olma özelliğini taşıyor. Türkiye, gelişmiş savaş uçaklarından yararlanarak İsrail gibi bölgesel rakipleriyle arayı kapatmaya çalışırken, anlaşma imzalandı. Ayrıca, Türkiye Umman ve Katar’dan daha fazla Typhoon satın almayı planlıyor. Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin acil ihtiyaçlarını karşılamak üzere Umman ve Katar’dan 12 Typhoon tedarik etmek için bir anlaşmaya yakın olduğu ve gelecek yıllarda İngiltere’den daha fazla yeni uçağın geleceği bildirildi.
Batılı ve bölgesel devletler arasında Türkiye ile daha yakın savunma iş birliği yapma eğilimi de giderek artıyor. Savunma bakanları arasındaki sık temaslar, savunma sanayii teknolojileri ve askeri envanter alanında çok sayıda savunma sanayii anlaşması ve mutabakat zaptı imzalanmasına yol açmıştır. Türk savunma ürünleri, daha az siyasi koşula tabi olmaları ve bazı Batılı hükümetlerin değişen gündemlerinden daha az etkilenmeleri nedeniyle giderek daha cazip hale geliyor.
Böylece, Türkiye’nin savunma ve askeri iş birliğini kapsayan sert güç politikaları, dış politikasının temel bir aracı haline gelen iş birliğine dayalı güvenlik gündeminin kritik bir unsuru haline gelmiştir. Bu yaklaşım, birden fazla amaca hizmet etmektedir: bölgeye güvenlik getirmek, stratejik ortaklıkları geliştirmek, savunma kabiliyetlerini modernize etmek, küresel tanınırlık ve sorumluluk kazanmak ve hem geleneksel hem de geleneksel olmayan tehditlerle mücadele etmek. Ulusötesi güvenlik zorluklarının damgasını vurduğu bir çağda, bu politika bir tercih meselesinden stratejik bir gerekliliğe dönüşmüştür.
ADEM YAŞAR
