PEKİN (AA) – Kanada Başbakanlık Ofisinden yapılan açıklamada, Başbakan Carney’in 14-17 Ocak’ta Çin’de temaslarda bulunacağı, ziyarette ticaret, enerji, tarım ve uluslararası güvenlik konularının görüşüleceği bildirildi.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya gelmesi beklenen Carney’in ziyareti, Kanada’dan Çin’e 2017’den bu yana lider düzeyinde yapılan ilk ziyaret olacak.
Her iki ülkenin Washington yönetimiyle tarifeler konusunda yaşadıkları gerilim, aralarındaki ticaret sorunlarının çözümü için inisiyatif yaratıyor.
Öte yandan ABD’nin Venezuela’ya askeri müdahalesi, Başkan Donald Trump’ın yeni ulusal stratejisinde Batı Yarı Küre’ye hakim olma hedefiyle Grönland’ı alma, Kanada’yı ABD’ye katma gibi revizyonist taleplerini dile getirdiği dönemde iki ülke liderlerinin dünya jeopolitiğinin güncel durumunu da ele alması bekleniyor.
Ekonomi ve ticaret
Carney’in ziyaretinde ikili ekonomik ve ticari konuların ön planda olacağı öngörülüyor. Çin, ABD’nin ardından Kanada’nın en büyük ticari ortağı konumunda bulunuyor. Kanada hükümetinin verilerine göre, iki ülke arasındaki mal ticaretinin hacmi 2024’te 85,8 milyar dolara ulaştı.
Trump’ın tarife artışlarının olumsuz etkilediği Kanada, ABD’ye bağımlılığın sakıncalarına karşı ihracatını çeşitlendirerek yeni pazarlara daha fazla açılmayı hedefliyor. Carney liderliğindeki hükümet, gelecek 10 yılda ABD dışı pazarlara ihracatını iki katına çıkarmayı hedefliyor, Çin pazarı bu hedef yolunda en büyük potansiyeli vadediyor.
İki ülke liderlerinin, 31 Ekim 2025’te Güney Kore’nin Gyeongju şehrinde düzenlenen Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi’nde yaptıkları görüşme, Carney tarafından “ikili ilişkilerde dönüm noktası” olarak nitelendirilmiş; taraflar, yetkililerine ticaretteki sorunları ve pürüzleri hızlı şekilde çözme talimatı vermişti.
Kanada, Çin’e enerji ticaretini artırmayı hedefliyor. ABD’nin Venezuela’ya müdahalesinin, bu ülkenin ihraç ettiği petrolün büyük bölümünü satın aldığı düşünülen Çin’in bölgeden ham petrol tedarikini zora sokacak. Kanada petrolünün Venezuela petrolüne alternatif olabileceği öngörülüyor.
Kanada’nın Trans Mountain Petrol Boru Hattı’nın Alberta eyaletindeki petrolü Pasifik kıyısındaki Burnaby Limanı’na taşıyan genişletme çalışmasının Mayıs 2024’te tamamlanması, Çin’e daha fazla Kanada petrolünün ihraç edilmesinin önünü açmıştı. Carney hükümeti, Pasifik kıyısına petrol akışını yeni boru hattıyla da desteklemek istiyor.
Çin ile Kanada arasındaki gerilimler
Çin-Kanada ilişkilerindeki gerilimler, Çinli teknoloji şirketi Huawei’in Mali İşler Direktörü Mıng Vancou’nun, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarını delmek suçlamasıyla 1 Aralık 2018’de Kanada’nın Vancouver kentinde tutuklanmasıyla başlamıştı.
Mıng’ın gözaltına alınmasına karşılık Çin, Kanadalı eski diplomat Michael Kovrig ile iş insanı Michael Spavor’u “Çin’in ulusal güvenliğini tehlikeye atan faaliyetlerde bulunduğu” iddiasıyla gözaltına almıştı.
Olayın ardından Batı medyasında Çin’in, “rehine diplomasisi” yürüttüğü eleştirileri yapılmıştı.
Kanadalı istihbarat yetkililerinin 2022 başında Çin’in, Kanada’da 2019’da düzenlenen federal parlamento seçimlerinde bazı adayları örtülü ağ ile finanse ederek seçime müdahale etmeye çalıştığı iddiasını gündeme getirmesi, yeni gerginliğe yol açmıştı.
Dönemin Kanada Başbakanı Justin Trudeau, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Kasım 2022’de Endonezya’daki G20 Liderler Zirvesi’nde yaptığı görüşmede Çin’in ülkesindeki demokratik süreci etkilemeye yönelik faaliyetlerinden duyduğu rahatsızlığı dile getirmişti.
Tarife gerilimi
Trudeau başkanlığındaki hükümet, 2024’te, ABD’de dönemin Başkanı Joe Biden hükümetinin aldığı kararı izleyerek Çin’den ithal elektrikli araçlara yüzde 100, alüminyum ile çelik ürünlerine de yüzde 25 gümrük vergisi getirmişti.
Çin, bu tarife artışlarının Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olduğunu savunarak, Kanada aleyhine şikayet başvurusunda bulunmuş, ayrıca bu ülkeye karşı “ayrımcılık” soruşturması başlatmıştı.
İlk kez gümrük tarifelerinin artırılması nedeniyle bir ülke hakkında “ayrımcılık” gerekçesiyle soruşturma başlatan Pekin yönetimi, ayrıca Kanada’dan ithal kolza yağı, yağ küspesi ve fıstık ürünlerine ek yüzde 100, deniz ürünleri ve domuz etine ise ek yüzde 25 gümrük vergisi getirerek karşılık vermişti.
ABD’nin en büyük ticaret ortaklarından Çin ile Kanada, Trump’ın geçen yılın başında yeniden iktidara gelmesinin ardından tek taraflı tarife artışlarıyla dünya ticaretini ülkesi lehine değiştirmeye yönelik politikasının hedef aldığı ülkeler olmuştu.
Muhabir: Emre Aytekin
