ANKARA (AA) – ABD’nin askeri teçhizat ihracatına yönelik hamleleri, nükleer silah testlerine yeniden başlaması ve Savunma Bakanlığının (Pentagon) ismini “Savaş Bakanlığı” olarak değiştirmesi Başkan Donald Trump’ın uygulamalarının “barışı sağlama” ve “çatışmaları sona erdirme” söylemiyle çeliştiği yönünde eleştirilere neden oluyor.
Trump, 20 Ocak 2025’teki Başkanlık yemin töreninde ABD ordusunu daha da güçlendireceklerini belirterek bunu gerçekleştirirken “barış yapıcı ve birleştirici” olarak bir miras inşa etmek istediğini söyledi.
Beyaz Saray’ın internet sitesinde, 5 Aralık 2025’te Trump’ın imzasıyla yayımlanan 29 sayfalık Ulusal Güvenlik Strateji belgesinde ise “güç yoluyla barış” politikası vurgulanarak Trump, “Barış Başkanı” olarak nitelendirildi.
Trump, 20 Ocak 2025’te yemin ederek göreve başlamasından bu yana Kanada’dan Venezuela’ya, Grönland’dan İran’a, Nijerya’dan Yemen’e pek çok ülkeyi askeri ve diplomatik baskı araçlarını kullanarak hedef aldı.
Pentagon binasındaki tabelalar, Bakanlığın adının değiştirilmesine yönelik Eylül 2025’te imzalanan başkanlık kararnamesinin ardından 14 Kasım 2025’te “Savaş Bakanlığı” yazılı bronz levhalarla değiştirildi.
Trump yönetimi 16 Eylül 2025’te, insansız hava aracı (İHA) ihracatındaki kısıtlamaları hafifletmekle kalmadı, 29 Ekim 2025’te de Pentagon’a “derhal” nükleer silah testlerine başlaması talimatı verdi.
Ayrıca, ABD, son 1 yılda Orta Doğu’dan Asya-Pasifik’e, Avrupa’dan Afrika’ya uzanan geniş bir coğrafyada müttefik ve ortak ülkelere milyarlarca dolarlık silah ve askeri teknoloji satışını onayladı.
Söz konusu gelişmeler, Trump’ın küresel krizlere ilişkin barış ve çatışmaları sona erdirme söylemi ile sahadaki fiili uygulamalarının arasında çelişki olduğu yönünde eleştirilere sebep oldu.
Trump yönetimi, pek çok ülkeyi hedef aldı
ABD Başkanı Donald Trump’ın, 20 Ocak 2025’te yemin ederek göreve başlamasının ardından askeri ve diplomatik yöntemlerle hedef aldığı ülkeler, geçen yıl uluslararası gündemin en çok tartışılan başlıkları arasında yer aldı.
Trump, askeri ve diplomatik baskı araçlarını yoğun biçimde kullanarak Venezuela, Kanada, Grönland, Panama, Nijerya, Meksika, Kolombiya, Brezilya, Yemen, İran, Güney Afrika gibi pek çok ülkeyi hedef aldı.
Trump’ın hedef aldığı ülkeler arasında Nicolas Maduro yönetiminin düştüğü Venezuela ve Husilere yönelik doğrudan askeri operasyonlar düzenlenen Yemen dikkati çekti.
Venezuela’da ABD müdahalesi ile yönetim değişti
Venezuela’nın başkenti Caracas’ta 3 Ocak’ta yerel saatle 02.00 civarında patlama ve uçak sesleri duyulmasının ardından Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’ya karşı büyük çaplı saldırı düzenlendiğini, Maduro ile eşinin ülke dışına çıkarıldığını duyurdu.
ABD Adalet Bakanı Pam Bondi de Maduro ve eşi Cilia Flores hakkında ABD’de suç duyurusunda bulunulduğunu, Maduro’ya “uyuşturucu terörizmi, kokain kaçakçılığı, ABD’ye karşı makineli tüfek ve yıkıcı cihazlara sahip olma” suçlamalarının yöneltildiğini açıkladı.
Venezuela’da rejim değiştirmekle kalmayan Trump, 12 Ocak’ta ABD merkezli Truth Social sosyal medya platformundaki hesabından, Wikipedia’dan alınmış gibi gösterdiği bir görseli paylaşarak kendisini “Venezuela’nın Başkan Vekili” şeklinde tanımladı.
Trump, Grönland’ı almaya kararlı
Trump, 12 Ocak’ta, “Grönland’ı almazsak, Rusya veya Çin alacak. Ben başkan olduğum sürece bu olmayacak. Askeri varlık yeterli değil. Mülkiyete sahip olmanız gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Çin ve Rusya’ya ait denizaltı ve diğer savaş gemilerinin Grönland çevresinde varlık gösterdiğini belirten Trump, buna müsaade etmeyeceklerini, “bir şekilde Grönland’ı alacaklarını” söyledi.
Trump, Grönland’ı almak istemelerinin NATO ülkelerinin birliğini olumsuz etkileyip etkilemeyeceği sorusuna ise “Bizim onlara ihtiyacımızdan çok onların bize ihtiyacı var.” yanıtını verdi.
ABD’nin NATO’dan çıkıp çıkmayacağı tartışılıyor
İkinci kez göreve gelmesinden bu yana NATO ülkelerinden savunma harcamalarını, gayrisafi yurt içi hasılalarının (GSYH) yüzde 2’sinden yüzde 5’ine çıkarmalarını isteyen Trump, bunu yerine getirmeyen ülkelerin İttifaktan atılması gerektiğini savunuyor.
Trump, NATO konusunda karışık sinyaller verirken, Başkan’ın imzasıyla 5 Aralık’ta yayımlanan Ulusal Güvenlik Stratejisi belgesinde NATO’nun sürekli genişleyen bir ittifak olduğu algısına son verilmesi gerektiği belirtildi.
Söz konusu belgede, “Bazı Avrupa ülkelerinin güvenilir müttefikler olarak kalmaya yetecek kadar güçlü ekonomilere ve ordulara sahip olup olmayacağı henüz belli değil.” ifadesi yer aldı.
Avrupa’nın NATO kapsamında “birçok açıdan iyi iş çıkaramadığını” savunan Trump, 9 Aralık’ta “ABD’yi yönetmek istiyorum, Avrupa’yı değil.” dedi.
Söz konusu gelişmelerin ardından, ABD Temsilciler Meclisi üyesi Thomas Massie 10 Aralık’ta, NATO’nun ABD’yi maddi ve diplomatik anlamda zorladığını savunarak, ülkenin İttifaktan çekilmesini öngören yasa tasarısı sundu.
Nükleer tesisler tekrar silah testlerine başlıyor
Trump, 29 Ekim’de, Pentagon’a “derhal” nükleer silah testlerine başlaması talimatı verdiğini duyurdu.
ABD’nin “diğer ülkelerden daha fazla nükleer silaha sahip olduğunu” vurgulayan Trump, Rusya’nın ikinci, Çin’in ise üçüncü sırada yer aldığını vurgulayarak, bu ülkelerin 5 yıl içinde ABD ile eşitlenebileceği değerlendirmesinde bulundu.
Bu gelişmeler, Trump’ın “savaş ekonomisi” oluşturduğu yönündeki tartışmaları derinleştiriyor.
İnsansız hava sistemleri ihracatındaki kısıtlamalar hafifliyor
Trump yönetimi 16 Eylül’de, rekabet gücünü artırmak ve yurt dışına satışları hızlandırmak için İHA ihracatındaki kısıtlamaların hafifletildiğini duyurdu.
ABD Dışişleri Bakanlığının Siyasi-Askeri İşler Bürosunca konuya ilişkin yapılan açıklamada, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun 9 Nisan’da “Hız ve Hesap Verebilirliği Artırmak için Yabancı Savunma Satışlarının Reformu” başlıklı Başkanlık Kararnamesi uyarınca, insansız hava sistemleri (UAS) ile ilgili hükümetin ihracat politikasının güncellenmesini onayladığı belirtildi.
Açıklamada, UAS’ın F-16 savaş uçakları gibi değerlendirileceği ve 1987 Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi kapsamında uzun süredir uygulanan sınırlamaların gevşetileceği kaydedildi.
Söz konusu politika değişikliğinin önemine işaret edilen açıklamada, böylece ABD’nin İHA endüstrisi için yeni pazarlar açabileceğine dikkat çekildi.
“Ülkemizin (ABD) şu anda dünya için tehdit oluşturduğunu biliyoruz”
ABD’li siyaset bilimci ve yazar Profesör Anne Norton, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Trump’ın “emperyalizmin cazibesine ve acımasız güç gösterilerine kapıldığını” ileri sürerek, “Bunlar ABD için hiçbir şey kazandırmadı. Aksine, en güvenilir ve saygın müttefiklerimizle ilişkilerimize derin zarar vermiş ve ABD’yi 19. yüzyıl sömürgeci gücünün kötü bir taklidine indirgemiştir.” yorumunu yaptı.
Norton, Trump’ın artık seçilmiş bir başkandan çok “çürüyen bir hükümdara” benzediğini ve bu nedenle ABD genelinde “Kral Olmasın” gösterileri düzenlendiğini söyledi.
Trump’ın Venezuela’yı “işgal ederken” aynı zamanda silahlı ve kanunsuz güçlerle Amerikan şehirlerini de “işgal ettiğini” savunan Norton, “ABD karanlık günler yaşıyor. Ülkemizin şu anda dünya için tehdit oluşturduğunu biliyoruz.” ifadelerini kullandı.
Trump yönetiminin “saldırganlığını” artırma ve Çin ile karşı karşıya gelme ihtimaline değinen Norton, “Grönland’a yönelik tehditler, Trump’ın Kanada’ya yönelik tehditleri kadar absürt görünüyor ancak Trump’ın politikalarının ne rasyonel ne de öngörülebilir olduğunu pahalıya öğrenmiş bulunuyoruz. Çin’i kışkırtmaktan çekineceğini düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
“ABD’nin başarı şansı daha da zor”
Columbia Üniversitesinden Prof. Dr. Robert Y. Shapiro da yaptığı açıklamada, Trump’ın tüm bu cephelerde (İran, Venezuela) gücünü göstermeyi tercih ettiğini dile getirdi.
Shapiro, “Buna, artık önemli ölçüde finanse edilen ve yüksek derecede askeri güce sahip Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) güçlerini ülkedeki göçmen gruplara karşı kullanmak da dahil.” dedi.
Başkan Trump’ın ülkenin çıkarları olarak gördüğü “başarıları” elde etmek için askeri güç kullandığını belirten Shapiro, “Bunlar uzun vadede ülkenin gerçek çıkarlarına uygun olmayabilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Shapiro, ikinci kez başkanlık koltuğuna oturan Trump’ın ABD’nin “eşsiz bir askeri güç” imajına sahip olmasını istediğini ifade etti.
Küba ve Kolombiya’ya yönelik tehditlerin gerçek olabileceği yorumunu yapan Shapiro, İran ve Grönland’a yönelik tehditlerin ise “muallak” olduğunu söyledi.
Shapiro, ABD’nin Trump döneminde Çin ile askeri olarak karşı karşıya gelme ihtimalini düşük bulurken “Diğer vakaların aksine, ABD’nin başarı şansı daha da zor ve ABD için oldukça riskli.” yorumunu yaptı.
Muhabir: Elif Gültekin Karahacıoğlu,Nuri Aydın,Ahmet Furkan Mercan
