BAKÜ (AA) – Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Azerbaycan’a karşı toprak iddiasında bulunmaya başlayan ve saldırıya geçen Ermeniler, 1991’in son günlerinde ablukaya aldıkları, bölgenin tek havaalanına sahip ve stratejik önem taşıyan kenti Hocalı’yı işgal için harekete geçti.
Aylar süren saldırılarını 25 Şubat 1992’de yoğunlaştıran Ermeniler, gece eski Sovyet Rus ordusunun o zaman Hankendi’de bulunan 366. motorize alayının da yardımıyla Hocalı’ya üç koldan saldırdı.
İşgalle yetinmeyen Ermeniler, sivilleri toplu şekilde öldürerek, esirlere acımasızca işkence ederek 20. yüzyılın en kanlı katliamlarından birini yaptı.
Daha önce 7 bin kişinin yaşadığı Hocalı’da savunmasız durumdaki 106’sı kadın, 70’i yaşlı ve 63’ü çocuk 613 Azerbaycan vatandaşı hayatını kaybetti. Katliamdan 487 kişi ağır yaralı olarak kurtuldu, Ermeni güçleri 1275 kişiyi esir aldı, bunların 150’sinden daha sonra haber alınamadı.
Katliamda 8 aile tamamen yok edildi, 25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise ebeveynlerinden birini kaybetti.
Katledilenlerin adli tıp muayeneleri ve şahit ifadeleri, Hocalı sakinlerinin kafa derilerinin soyulması, kulak, burun, cinsel organlarının kesilmesi, gözlerinin çıkartılması gibi kadın, yaşlı ve çocuk ayrımı yapılmaksızın akıl almaz işkencelere maruz kaldığını açıkça kanıtlıyor.
Katliamın kurbanları arasında boynu vurularak, yakılarak katledilenlerin yanı sıra karnı süngülenen hamile kadınlar da var. O dönemde çekilen görüntüler ve fotoğraflar, katliamın büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Hocalı’da yaşananlar, 1949 Cenevre Sözleşmelerinin, Birleşmiş Milletlerin (BM) Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi, Sivil ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme, Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi çok sayıda sözleşmenin ciddi ihlali anlamına geliyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 22 Nisan 2010 tarihli kararında, Hocalı’da yaşananlar, savaş suçları veya insanlık aleyhine suçlarla eş değer eylemler olarak görüldü.
Bugüne kadar 18 ülkenin parlamentosu ve ABD’nin 24 eyaletinin meclisi, Hocalı’da yaşananları kınayan ve soykırım olarak gören kararları kabul etti.
“34 yıldır ölü gibi yaşıyorum”
Tanıkların hafızasında silinmez izler bırakan katliamdan kurtulanlar, yaşadıkları işkencelerin ve yakınlarını kaybetmenin acısını hala unutamıyor.
Katliamda maddi ve manevi yaralar alan tanıklardan biri olan 69 yaşındaki Elmira Kerimova, Ermeni güçlerce ailesiyle birlikte esir alındı ve ağır işkencelere maruz kaldı.
Çocuklarıyla birlikte yaklaşık bir hafta işkencelerle dolu esaret hayatı yaşayan, eşini ve kardeşini kaybeden Kerimova, hiçbir zaman hafızasından silemediği o günleri AA muhabirine anlattı.
Ermenilerin 25 Şubat 1992’de akşam saatlerinden itibaren farklı yönlerden tank ve zırhlı araçlarla saldırıya geçtiğini, kasabayı yoğun top ve füze atışına tuttuğunu söyleyen Kerimova, eşi, iki çocuğu, erkek kardeşi ve bazı diğer Hocalı sakinleriyle kaçmaya çalıştıklarını söyledi.
Oğlunun 6 yaşında, kızının 3 yaşında, kendisinin de 6 aylık hamile olduğunu aktaran Kerimova, dağlık alanda saklandıkları yerde Ermeni güçlerce esir alındıklarını belirtti.
Kerimova, esir düştüklerinde Ermenilerin kocasının kafasına silah dipçiğiyle vurduğunu, kocasına yardım etmek isterken kendisinin de tekmelendiğini dile getirerek, “Eşim hamile olduğumu söylese de dinlemediler ve dayağa devam ettiler. Karşı geldikleri için eşim ve erkek kardeşimi feci şekilde dövdüler. Erkek kardeşimi bir çukura iterek üzerine el bombası attılar. Bununla yetinmeyerek gözümüzün önünde canlı canlı yaktılar.” ifadelerini kullandı.
Çocuklarına da işkence yapıldığını ifade eden Kerimova, “Oğlumun diz kemiğini kırdılar. Bizi döve döve Askeran’a götürüp hapishaneye attılar. Hapishanede beni dışarı çıkartarak işkence yaptılar. Saçlarımdan yakalayıp sürüklediler, sırtıma tekmeler attılar. O gece bebeğimi kaybettim.” diye konuştu.
Elmira Kerimova, “Erkekleri başka yerde tutuyorlardı. Eşimi 4 kişiyle birlikte Hankendi’ne götürmüşler ve orada kafasını kesmişler. Kesik kafasını getirip bana gösterdiler. Bakmak istemedim fakat kafama silah dayadıkları için baktım ve saçlarından eşim olduğunu anladım.” dedi.
Esaret süresince kendilerine iki kez temizlik yapılan kovalarla su verildiğini anlatan Kerimova, Ermenilerin özellikle genç kızlara acımasızca davrandığını bildirdi.
Elmira Kerimova, Ağdam bölgesindeki Azerbaycan birliklerinin komutanı Allahverdi Bağırov’un girişimleri sonucu benzin karşılığında serbest kaldıklarını belirtti.
Ermenilerin kız kardeşini ve kız kardeşinin çocuğunu da katlettiğini anlatan Kerimova, “Ermenilerin bize yaptığı vahşet hiçbir şeyle bağdaşmıyor. Olayların canlı tanığı olarak 34 yıldır ölü gibi yaşıyorum.” ifadelerini kullandı.
Muhabir: Ruslan Rehimov
