İSTANBUL (AA) – Geçen hafta ABD ile İran arasındaki müzakerelerden net bir sonuç alınamamasıyla artmaya başlayan jeopolitik riskler, hafta sonu ABD ve İsrail’in İran’a yönelik geniş bir hava saldırısı başlatmasıyla somutlaştı.
İran’ın söz konusu saldırıların ardından yakın ülkelerdeki ABD üsleri ile İsrail’e yönelik karşı saldırıya geçmesi, Orta Doğu’da savaşın uzun süreye yayılabileceği risklerini beraberinde getirdi.
ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada saldırılar sonucunda İran’daki askeri komuta kademesinin yok edildiğini savunarak, savaş operasyonlarının tüm gücüyle sürdüğünü ve tüm hedeflere ulaşana kadar devam edeceğini belirtti.
İran’a yönelik saldırıların dört hafta sürebileceğini belirten Trump, bu sürenin daha kısa olabileceğinin ihtimaller arasında bulunduğuna işaret etti.
ABD-İsrail saldırılarında öldüğü duyurulan İran lideri Ali Hamaney’in ardından, İran’daki yeni liderlerin müzakerelere dönmek istediğini belirten Trump, “Onlar konuşmak istiyorlar ve ben de bunu kabul ettim, bu yüzden onlarla konuşacağım. Bunu daha önce yapmalıydılar.” dedi.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani ise Washington ile müzakereleri yeniden başlatma girişiminde bulunduğu iddialarını yalanlayarak, ABD ile müzakere yapmayacaklarını duyurdu.
Söz konusu gelişmeler piyasalarda risk algısının artmasına neden olurken, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması başta petrol olmak üzere küresel ticaretin sekteye uğrayabileceğine dair kaygıları artırdı.
Brent petrol yaklaşık 1 yılın zirvesinde
Artan riskler nedeniyle yatırımcılar güvenli liman arayışıyla tahvil ve altına yönelirken, petrol fiyatlarında da arz endişelerinden kaynaklı yükselişler görüldü. Brent petrolün varil fiyatı haftanın ilk işlem gününde 77,6 dolara çıkarak 23 Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Jeopolitik risklerden dolayı tahvil piyasasında da alış ağırlıklı bir seyir gözlenirken, ABD’nin 2 ve 10 yıllık tahvil faizlerindeki gerileme dikkati çekti.
ABD’nin 2 yıllık tahvil faizi yüzde 3,3650’ye inerek 25 Ağustos 2022’den ve ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi de yüzde 3,9230’a gerileyerek 7 Nisan 2025’ten bu yana en düşük seviyelerini gördü.
Altının ons fiyatı da yeni işlem gününde 5 bin 393 dolara çıkarak 30 Ocak’tan bu yana en yüksek seviyesine ulaşırken, şu sıralarda yüzde 2’ye yakın artışla 5 bin 365 dolardan alıcı buluyor.
Söz konusu gelişmelerle doların diğer para birimlerine karşı güçlendiği gözlendi. Dolar endeksi şu sıralarda yüzde 0,4 artışla 98 seviyesinde bulunuyor.
Analistler, Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilimin petrol fiyatlarını yukarı yönlü baskılaması ve ticarette yavaşlama ihtimalinin ekonomilerde enflasyonist baskıları güçlendirebileceğini, bu durumun da merkez bankalarının politika alanını daraltabileceğini ifade etti.
Piyasalar “savaş” riskleri altında ekonomik verileri izleyecek
Jeopolitik risklerin gölgesinde makroekonomik veri tarafında ABD’de geçen hafta Üretici Fiyat Endeksi’nin (ÜFE) ocakta aylık bazda yüzde 0,5, yıllık bazda yüzde 2,9 ile beklentilerin üzerinde artması, ülkede enflasyonun yapışkan hale gelebileceğine yönelik endişeleri artırdı.
Para piyasalarında ABD Merkez Bankasının (Fed) mart ayında politika faizini sabit bırakacağına kesin gözüyle bakılırken, yılın ilk faiz indirimine ilişkin beklentiler temmuz ayı için güçlü kalmayı sürdürdü.
Analistler, bu hafta ABD’de açıklanacak tarım dışı istihdam verilerinin ülkede iş gücü piyasasının durumuna yönelik mesaj vereceğini belirterek, söz konusu verilerde Fed’in atacağı adımlara ilişkin sinyaller aranacağını kaydetti.
Kurumsal tarafta Trump’ın, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ile ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic arasında son dönemde yaşanan tartışmaların ardından tüm federal kurumlara Anthropic teknolojisinin kullanımının durdurulması talimatı verdi.
Analistler, yapay zeka üzerindeki kontrolün kamunun eline geçebileceğine yönelik sinyal niteliği taşıyabileceğini belirterek, teknoloji hisseleri üzerindeki etkilerinin yakından izleneceğini kaydetti.
Bu gelişmelerle ABD’de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.
Avrupa’da endeks vadelileri satıcılı seyrediyor
Avrupa borsaları cuma gününü karışık seyirle tamamlarken, Orta Doğu’daki gerilimin tırmanmasıyla endeks vadeli kontratlar yeni haftaya negatif başladı.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası Avrupa Birliği’nden (AB) tansiyonun diplomasi yoluyla azaltılması çağrısı geldi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, AB’nin Orta Doğu’da gerginliğin azaltılması ve İran’ın nükleer silah edinmesini önlemek için kalıcı bir çözüm bulmak amacıyla diplomatik çabalara katkıda bulunacağını bildirdi.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise İran’ın ABD ve İsrail’in saldırıları karşısındaki misillemeleri çerçevesinde Bahreyn’e düzenlediği saldırıların “haksız ve kabul edilemez” olduğunu ifade etti.
Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset de, Orta Doğu’nun “tam ölçekli bir çatışmaya doğru sürüklendiğini”, Avrupa’nın bir bütün olarak Körfez’deki gerginliği düşürmek için harekete geçmesi gerektiğini bildirdi.
Orta Doğu’daki gerilimin yanı sıra Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde’ın bugün yapacağı konuşma yatırımcıların odağında yer alıyor.
Asya borsaları Çin hariç geriledi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla artan risk algısı Asya tarafında da hissedilirken, bölge piyasalarında Çin hariç satış baskısı yaşanıyor.
Saldırıların etkisiyle yükselen petrol fiyatları birçok Asya ülkesi için enflasyonist baskı sinyali verirken, artan dolar talebi bölge para birimlerinde değer kaybına yol açtı.
Dolar/yen paritesi 156,8’e çıkarak son 1 ayın zirvesine yaklaştı.
Ayrıca petrol fiyatlarındaki artış enerji şoklarına duyarlı ekonomiler arasında yer alan Güney Kore ve Hindistan ekonomileri için tehdit oluştururken, ülke para birimlerinin dolar karşısında zayıfladığı görüldü.
Öte yandan, bölgede bugün açıklanan verilere göre, Japonya’da imalat sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) şubatta 53 değeri ile beklentileri aştı.
Analistler, Japonya’da halihazırda süregelen enflasyonist baskıların dikkate alındığında, Orta Doğu’daki gerilimle artan enerji maliyetlerinin Japonya Merkez Bankası’nı (BoJ) faiz artırımı konusunda zorlayabileceğini kaydetti.
Çin’de ise yıllık siyasi toplantılarda ülkenin 15. Beş Yıllık Planı için gündeminin belirlenmesi bekleniyor. Ülkedeki haber akışı Pekin yönetiminin daha fazla teşvik önlemi açıklayacağına işaret etti.
Bu durum ülke borsasında yatırımcıların risk iştahının artmasını sağlayarak pozitif görünümde etkili oldu.
Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,6, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 1,7 düşerken, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,4 yükseldi.
Bugün Güney Kore’de piyasalar tatil nedeniyle kapalı olacak.
SPK açığa satış işlemlerini bir hafta süreyle durdurdu
Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,16 değer kaybederek 13.717,81 puandan tamamladı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, dün yaptığı açıklamada jeopolitik gelişmeleri yakından izlediklerini belirterek, “Ekonomimize olası etkilerini, tüm boyutlarıyla değerlendiriyoruz, ekonomimiz güçlü makroekonomik temellere sahip olup, şoklara karşı dirençlidir.” ifadesini kullandı.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Borsa İstanbul AŞ pay piyasalarında açığa satış işlemlerinin cuma seans sonuna kadar yasaklanmasına karar verdi.
Borsa İstanbul AŞ, Pay Piyasası’nda emir/işlem oranını (OTR) ikinci bir duyuruya kadar 5:1’den 3:1’e düşürdü.
Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı nisan vadeli kontrat ise cuma akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,18 artışla 16.014,00 puandan işlem gördü.
Yurt içinde gözler büyüme verilerine çevrildi. AA Finans’ın Türkiye İstatistik Kurumu tarafından bugün açıklanacak 2025 yılı 4. çeyrek Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) verilerine ilişkin beklenti anketi, 19 ekonomistin katılımıyla sonuçlandı. Anket sonuçlarına göre, ekonomistler, 2025 yılının 4. çeyreğinde Türkiye ekonomisinin yıllık bazda yüzde 3,6 büyüyeceğini tahmin ediyor.
Dolar/TL, cuma gününü 43,9340’tan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 43,9700’dan işlem görüyor.
Analistler, bugün yurt içinde büyüme verileri, yurt dışında ise jeopolitik gelişmelere ek olarak ECB Başkanı Lagarde’ın konuşması, Avro Bölgesi ve ABD’de açıklanacak imalat sanayi PMI verilerinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.600 ve 13.500 puanın destek, 13.800 ve 13.900 puanın ise direnç konumunda olduğunu kaydetti.
Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:
10.00 Türkiye, 4, Çeyrek Gayri Safi Yurt İçi Hasıla
10.00 Türkiye, şubat ayı İSO imalat sanayi PMI
10.00 İngiltere, şubat ayı konut fiyat endeksi
11.55 Almanya, şubat ayı imalat sanayi PMI
12.00 Avro Bölgesi, şubat ayı imalat sanayi PMI
12.30 İngiltere, şubat ayı imalat sanayi PMI
17.00 Avro Bölgesi, ECB Başkanı Lagarde’ın konuşması
17.45 ABD, şubat ayı imalat sanayi PMI
18.00 ABD, şubat ayı ISM imalat sanayi PMI
Muhabir: Ali Canberk Özbuğutu
