MOGADIŞU (AA) – Somali Ulusal Televizyonundan canlı yayımlanan oturumda, milletvekilleri ve senatörlerin katılımıyla toplam 222 üye, yeni anayasaya “evet” oyu verdi. Oylamada, 185 Halk Meclisi milletvekili ile 37 Senato üyesi anayasanın kabulü yönünde oy kullandı.
Yeni anayasada, yönetim sistemi ve üst düzey kamu görevlerine ilişkin kapsamlı düzenlemeler yer aldı.
Buna göre Somali Cumhurbaşkanı meclis tarafından, milletvekilleri ise halk tarafından seçilirken Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından atanacak ve Parlamento tarafından görevden alınabilecek.
Somali Adalet ve Anayasa İşleri Bakanı Hasan Moallim Mohamud, yeni anayasaya ilişkin yaptığı açıklamada, “Bugün tam anlamıyla tamamlanmış bir anayasaya ulaştık ve uzun süredir süren gözden geçirme ve anayasa değişikliği süreci sona erdi.” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı doğuştan Somali vatandaşı olmak zorunda
Cumhurbaşkanlığı görevine bir kişi en fazla iki kez seçilebilecek ve cumhurbaşkanı seçilebilmek için doğuştan Somali vatandaşı olma şartı getirildi.
Öte yandan annesi yabancı uyruklu olan kişilerin de cumhurbaşkanlığına aday olamayacağı hükme bağlandı.
Cumhurbaşkanı, Başbakan, Meclis Başkanı ile Yüksek Mahkeme Başkanı’nın çifte vatandaşlık taşıması yasaklandı. Bu kişilerin seçilmeleri veya atanmaları halinde mevcut yabancı vatandaşlıklarından feragat etmeleri gerekecek.
Aynı şekilde söz konusu üst düzey devlet yetkililerinin yabancı uyruklu eşe sahip olmaları da mümkün olmayacak.
Eyaletler başka bir ülke ile anlaşma yapamayacak
Yeni anayasa ile birlikte federal yapıya ilişkin önemli bir düzenleme de getirildi. Buna göre ülkedeki eyaletlerin tek başına başka ülkelerle anlaşma yapmaları kabul edilmeyecek.
Yeni anayasa ile yabancı devletlerle ikili işbirliği anlaşmaları yapma yetkisi yalnızca Somali Federal Hükümeti’ne ait olacak.
Dini erginlik yaşı 15, hukuki sorumluluk yaşı ise 18 olarak düzenlendi. Hükümetin daha önce dört yıl olan resmi görev süresi beş yıla çıkarıldı.
Yeni anayasanın, Cumhurbaşkanı’nın imzasının ardından hukuken yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Yeni anayasa değişikliği, uzun süredir devam eden gözden geçirme sürecinin ardından kabul edildi.
Somali’de mevcut anayasal çerçeve, 2012 yılında kabul edilen geçici anayasa ile oluşturulmuştu.
Parlamento tarafından kabul edilen metin, ülkenin iç savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinde federal sistemi esas alan bir yönetim modeli öngörmüştü. Ancak anayasa “geçici” statüde kabul edilmiş, bazı temel maddelerin ilerleyen süreçte gözden geçirilerek nihai hale getirilmesi kararlaştırılmıştı.
Bu kapsamda uzun süredir devam eden anayasa gözden geçirme çalışmaları, federal hükümet ile eyalet yönetimleri arasında zaman zaman görüş ayrılıklarına sahne oldu.
Özellikle yönetim sistemi, seçim modeli, merkezi hükümet ile eyaletler arasındaki yetki paylaşımı ve başkent Mogadişu’nun statüsü Somali siyasetinde en çok tartışılan başlıklar arasında yer aldı.
Somali’de şimdiye kadar cumhurbaşkanı ve milletvekilleri dolaylı seçim sistemiyle belirlenirken, kabul edilen yeni anayasa ile birlikte seçim usullerine ve üst düzey kamu görevlerine ilişkin daha net ve bağlayıcı hükümler getirilmesi amaçlanıyor.
Muhabir: Mohamud Ismail Kulane
