DIYARBAKIR (AA) – Kent merkezine 52 kilometre mesafede bulunan, antik çağlardan bugüne kadar tarihin yapı taşlarını oluşturan birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Eğil, inanç, doğa ve kültür değerleriyle ilgi görüyor.
İlçede 1986 yılında yapımına başlanan ve 1997 yılında tamamlanmasıyla beraber su tutmaya başlanan Dicle Baraj Gölü, kentin önemli içme ve kullanma suyu kaynağı olmasının yanı sıra derinliklerinde barındırdığı tarihi yapılarıyla dikkati çekiyor.
Eğil’de bulunan Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa peygamberlerin kabirleri, 1995 yılında Dicle Baraj Gölü suları altında kalmaması için Nebi Harun Tepesi’ne taşınırken, bazı kaya mezarları ile cami, medrese ve hamam gibi tarihi yapılar ise su altında varlığını koruyor.
İl Jandarma Komutanlığı Sualtı Arama Kurtarma (SAK) ekipleri eğitim amacıyla dalış yaptığı baraj gölünde su altında kalan bazı yapıları görüntüledi.
”Bu eserlerle ilgili su altı arkeoloji çalışmaları yapılabilir”
Dicle Üniversitesi (DÜ) Sanat ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İrfan Yıldız, AA muhabirine, Diyarbakır’ın Eğil ilçesinin tarihi önemine işaret ederek, mevcut bilgilere göre ilçedeki ilk yerleşimin Hurri-Mitanniler döneminde başladığını, daha sonra Asurlular, Urartular, Medler, Persler, Roma, Bizans gibi birçok devletin hüküm sürdüğünü, 639’dan sonra da İslam devletlerinin egemenliği altına girdiğini söyledi.
Cumhuriyet döneminde Eğil’in ilçe statüsü aldığını ifade eden Yıldız, 1986’da başlayan Dicle Barajı inşaatı ile beraber ilçenin bazı değişimler yaşadığını belirtti.
Yıldız, barajın tamamlanması ve su tutmasıyla beraber daha önce Dicle Nehri’nin kenarında bulunan birçok yerleşim yeri ve tarihi eserin baraj suları altında kaldığını kaydederek, şunları kaydetti:
“Özellikle ilçedeki Tekke ve Hacıyan mahalleleri barajdan etkilendi. Tekke Mahallesi’nde birçok eser bulunuyordu. Hazreti Elyesa Peygamberin türbesi ve camisi oradaydı. Türbenin bitişiğindeki cami, Osmanlı döneminde Eğil beyleri tarafından yapılan ‘Caferiye’ veya ‘Lala Kasım Medresesi’ olarak adlandırılan medrese, mezarlık alanı ve kaya mezarlar su altında kaldı. Hacıyan Mahallesi’ndeki Hazreti Zülkifl Peygamberin türbesi de yine baraj suları altında kaldı.”
Peygamberler türbesi ile kale arasında bulunan ve Bizans dönemine ait Deran Hamamı’nın da sular altında kaldığını anlatan Yıldız, su altına yapılan dalışlarla bu tarihi yapıların görüntülenebildiğini belirtti.
Yıldız, SAK ekiplerinin eğitim amacıyla dalış yaptığı baraj gölünde kaydettiği görüntülerde de Hazreti Elyesa Peygamberin türbesi ve türbenin yanındaki caminin yer aldığını, kayıtlarda ayrıca Caferiye Medresesi ve Teke Mahallesi mezarlığının görüldüğünü ifade etti.
Kurak geçen yıllarda suların çekilmesiyle beraber bazı eserlerin siluetinin baraj gölü içerisinde netlik kazandığını anlatan Yıldız, şöyle konuştu:
“Ekiplerin çektiği görüntülerde veya baraj gölü suyunun çekilmesiyle ortaya çıkan tarihi eserlerin siluetinde bu tarihi eserlerin uzun süredir suyun altında varlığını, bütünlüğünü koruyarak sağlam bir şekilde ayakta durduğunu görüyoruz. Dicle Baraj Gölü’nde yaklaşık 2 bin 400 yıllık eserler bulunmakta. Su altı arkeolojisi Türkiye’de gelişen önemli bir çalışma alanı. Baraj gölü altında kalan bu eserlerle ilgili de su altı arkeoloji çalışmaları yapılabilir.”
Muhabir: Ömer Yasin Ergin
