LONDRA (AA) – ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar ile İran’ın misillemeleri üçüncü haftasında devam ederken bu ülkelerle bağlantılı ticari gemiler için Hürmüz Boğazı “fiilen” kapalı kalmaya devam ediyor.
Günlük yaklaşık 20 milyon varil ile dünya petrol talebinin yüzde 20’sinin taşındığı bu stratejik geçitten ham petrol ve petrol ürünleri ticaretinin durma noktasına gelmesi, petrol piyasalarında arz endişelerini derinleştirirken fiyatlarda da sert yükselişlere yol açıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, Körfez’deki tedarikin azalmasıyla bu ay itibarıyla günlük yaklaşık 10 milyon varil petrolün devre dışı kalacağını öngörürken bunun “dünya petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi” olduğunu bildirdi.
Uluslararası referans kabul edilen Brent türü ham petrolün vadeli varili, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta 73,01 dolardan kapanırken saldırıların sürdüğü bu dönemde 114,3 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesini gördü.
Bu süreçte bölgeden gelen haber akışına göre dalgalı bir seyir izleyen Brent petrolün varili halihazırda 100 doların hemen altında seyrediyor.
Petrol piyasasındaki arz kısıtı küresel tedarik zincirlerinde aksaklıklara yol açarken fiyatlardaki sert yükseliş enflasyonist baskıları artırarak ekonomileri tehdit ediyor.
Hürmüz Boğazı açılırsa fiyatlar hızla düşebilir
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings’in analizine göre, petrol fiyatlarındaki artışın uzun sürmemesi halinde küresel ekonomide bu yıl yüzde 2,6 ile istikrarlı büyüme bekleniyor. Ancak petrolün varil fiyatının 100 dolar seviyesinde kaldığı “olumsuz senaryoda”, önemli bir küresel arz kesintisi yaşanma riski yüksek.
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, petroldeki fiyat artışı ve arz kısıtının uzun süre devam etmesi halinde enflasyonun keskin şekilde yükselebileceğini ve ekonomik büyümede belirgin şekilde düşüş görülebileceğini belirtti.
Temel senaryolara göre petrol fiyatlarındaki bu artışın “görece kısa ömürlü” olduğunu dile getiren Coulton, “Ancak petrol fiyatlarının bir yıl 100 dolar seviyesinde kalması halinde, dört çeyrek sonunda küresel gayrisafi yurt içi hasıla yarım puan daha düşük olabilir. Bu da 500 milyar dolarlık bir şok anlamına gelir.” dedi.
Coulton, şu an için Orta Doğu’daki çatışmanın küresel ekonomideki etkilerinin “büyük olasılıkla geçici” olduğunu düşündüğünü dile getirerek, çatışma öncesinde petrol piyasasında arz fazlası bulunduğunu ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması sonrası fiyatların oldukça hızlı şekilde geri düşebileceğini kaydetti.
Öte yandan, enerjinin yanı sıra Körfez bölgesinin gıda, kimyasallar ve diğer imalat üretimi için birçok girdinin de önemli bir tedarikçisi olduğuna işaret eden Coulton, bu nedenle emtia fiyatlarında da artışlar görüldüğünü belirtti.
“Körfez’deki petrol ve gaz ihracatçıları ağır darbe alıyor”
ING Think’in son analizine göre, enerji piyasaları, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz akışındaki kesintinin daha uzun sürebileceğini sürekli fiyatlamak zorunda kalıyor. Gerilimin azalacağına ya da bu kritik dar boğazdan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) akışının yeniden başlayacağına ilişkin ise çok az işaret var.
Chatham House Orta Doğu ve Kuzey Afrika Programı Analisti David Butter’ın analizine göre ise ekonomileri büyük ölçüde petrol ve gaz gelirlerine bağımlı olan Körfez üreticileri kaybedilen gelirler nedeniyle ağır bir bedel öderken bölgedeki ithalatçı ülkeler de artan yakıt maliyetleri ve döviz gelirlerindeki kayıplardan kaynaklanan baskılarla karşı karşıya.
LNG tesisine yönelik saldırı sonrasında üretimi durduran Katar’ın ihracatında bir aylık kesintiden kaynaklanan finansal kaybının en az 4 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor.
Körfez bölgesinde petrol bağımlılığı en yüksek ekonomi olan Irak’ta ise bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturan ham petrol ihracatının büyük kısmı Basra Petrol Terminali’nden Körfez ve Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Bu gelirin uzun süreli kaybının bütçe harcamalarının yarısından fazlasını oluşturan kamu maaşları ve emeklilik ödemelerinin ödenmesini zorlaştırabileceği öngörülüyor.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
