CAPE TOWN (AA) – ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı operasyonlar ve İran’ın misilleme saldırıları ile Hürmüz Boğazı’ndaki son durum, küresel deniz ticaretinin odağını yeniden Ümit Burnu rotasına kaydırırken, Güney Afrika bu süreci kalıcı ekonomik kazanca dönüştürme ve lojistik altyapısını yeni şartlara uyarlama noktasında kritik bir sınav veriyor.
Dünyanın en büyük konteyner taşımacılık şirketlerinden Danimarkalı Maersk ile Almanya merkezli Hapag-Lloyd ve Fransa merkezli CMA CGM şirketinin güvenlik gerekçesiyle gemileri Süveyş Kanalı yerine Afrika çevresine yeniden yönlendirmesi, Ümit Burnu’nun küresel deniz ticaretindeki kritik rolünü tekrar gündeme taşıdı.
Cape Town Ticaret ve Sanayi Odasının paylaştığı verilere göre, ayın ilk haftası itibarıyla Ümit Burnu rotasına yapılan yönlendirmelerde yüzde 112’lik artış kaydedildi.
Bu durum rotanın kalbinde yer alan Güney Afrika için hem küresel deniz taşımacılığındaki stratejik önemini pekiştirme fırsatı sunuyor, hem de kritik bir lojistik sınav anlamını taşıyor.
Dünya Bankası Konteyner Liman Performans Endeksi’ne (CPPI) göre, dünya genelinde 405 limanın sıralandığı listede ülkenin en büyük limanlarından Cape Town Limanı 391, Durban Limanı 398, Ngqura Limanı ise sondan ikinci sırada yer alıyor.
Uluslararası danışmanlık firması PwC’nin Mart 2026 tarihli raporunda, tarihsel olarak kıtanın en büyük yakıt ikmal merkezi olan Güney Afrika’nın 2023’te aylık ortalama 130 bin ton seviyesinde gerçekleşen yakıt ikmal hacminin 2024’te yaklaşık 80 bin tona kadar gerilediği bilgisi paylaşıldı.
Buna göre, Güney Afrika limanlarındaki uzun bekleme süresi algısı ve ülke kıyılarında görülen kötü hava koşulları ile birlikte, son yıllarda bu rota üzerindeki gemiler Namibya’nın Walvis Bay Limanı ile Mauritus’un Port Louis Limanı’nı tercih ediyor.
Bu tabloyu tersine çevirmeyi hedefleyen Güney Afrika hükümeti, Ulusal Lojistik Kriz Komitesi (NLCC) aracılığıyla acil müdahale planlarını devreye alırken, parlamento ise ülkenin liman altyapısı ve denizcilik hizmetlerinden sorumlu kamu kuruluşu Transnet Ulusal Liman Otoritesini (TNPA) özerkleştirecek ve terminallerde özel sektör ortaklıklarının önünü açacak kritik yapısal reform paketini yasalaştırma süreci yürütüyor.
Yüzlerce gemiden 6’sı limana uğradı
TNPA’dan AA muhabirine yapılan yazılı açıklamada, 28 Şubat’tan bu yana rotası değiştirilmiş 6 gemiye, yakıt ikmali ve kumanya tedariki amacıyla üç farklı limanda güvenli şekilde hizmet verildiği bilgisi paylaşıldı.
Açıklamada, Ümit Burnu rotasına yönlendirilen gemilere ilişkin gelişmelerin yakından takip edildiği belirtilerek, bu süreçte, her türlü hizmet talebine yanıt verebilmek amacıyla mevcut liman kapasitesinin kesintisiz kullanılması için çalışma yürütüldüğü kaydedildi.
TNPA’nın yüksek talep dönemlerinde özel denizcilik hizmetlerinin optimizasyonuna olanak tanıyan “tamamlayıcı bir liman sistemi” yürütmekte olduğu vurgulanan açıklamada, bu sistemin deniz kaynakları ve filosunun ihtiyaç duyulan noktalara yeniden konuşlandırılmasını kapsadığı ifade edildi.
Açıklamada, “Güney Afrika’nın ticari deniz limanları tam operasyonel durumdadır ve mevcut kapasite dahilinde, talep üzerine yönlendirilen gemilerin güvenli geçişini kolaylaştırmaya hazırdır.” ifadeleri kullanıldı.
Stratejik fırsat
Stellenbosch Üniversitesi Afrika’da Güvenlik Yönetişimi ve Liderlik Enstitüsü (SIGLA) Araştırma Koordinatörü Emeritus Prof. Dr. Francois Vrey de yönlendirilen gemilerle birlikte Ümit Burnu’ndan günde ortalama 70-80 geminin geçtiğini ancak bu devasa potansiyelin Güney Afrika ekonomisine yansımasının “altyapı ve yönetim” engeline takıldığını vurguladı.
Vrey, bazı Güney Afrika limanlarının tam kapasiteyle çalışmakta zorlandığını söyleyerek, “Bu durum, kötü yönetim, eskimiş altyapı ve Ümit Burnu’nu özellikle savunmasız bırakan sert rüzgarlar ve dalgalı deniz gibi iklimsel koşulların bir bileşimidir.” dedi.
Orta Doğu’daki krizin, hem Güney Afrika ve hem de kıta limanlarını gerek normal zamanda gerekse kriz dönemleri için “güvenilir hizmet merkezlerine” dönüştürmek yolunda bir kaldıraç olarak kullanılması gerektiğini belirten Vrey, “Eğer limanlar güvenli ve işlevsel hale getirilirse, uluslararası denizcilik endüstrisi ve nakliye hatları, işler sarpa sardığında gemilerini güvenli, işlevsel ve düşük riskli bir rotaya yönlendirebilir.” diye konuştu.
“Rotayı güneye kırmak zorundalar”
Vrey, Süveyş Kanalı’nın aylar veya yıllar boyu kapalı kalması veya Orta Doğu’daki silahlı çatışmaların düzenli olarak alevlenmesiyle Kızıldeniz’in bir savaş bölgesine dönüşmesi senaryolarında Ümit Burnu’nun küresel ekonomide kilit rol oynayabileceğine dikkati çekerek, “Her iki durumda da gemiler denizde bekleyemez veya sürekli eskortla ilerleyemez, rotayı güneye kırmak zorundalar.” ifadesini kullandı.
Mevcut durumda, hizmetlerin zayıf olduğu algısı nedeniyle çok sayıda geminin Güney Afrika limanlarını pas geçtiğine değinen Vrey, şunları kaydetti:
“Güney Afrika limanları, Dünya Bankası-S&P Küresel Konteyner Liman Performans Endeksi (CPPI) gibi uluslararası verimlilik sıralamalarında oldukça alt sıralarda yer alıyor. Stratejik fırsat ortadadır ancak bu fırsatın değerlendirilmesi, Güney Afrika’nın Kızıldeniz veya Süveyş’in uzun süreli kapandığı yüksek stres koşullarında bile, büyük gemi akışları için ‘güvenli ve verimli bir durak’ olduğunu kanıtlamasına bağlıdır.”
Muhabir: Murat Özgür Güvendik
