LONDRA (AA) – ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın 28 Şubat’ta başlamasının ardından, İran’ın misilleme olarak bu ülkelerle bağlantılı gemilere Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri kapatmasıyla, Boğaz’daki lojistik giderek daha karmaşık ve katmanlı bir hal alıyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) verilerine göre, 1-27 Şubat arasında Hürmüz Boğazı’ndan günde ortalama 129 gemi geçiyordu. AA muhabirinin MarineTraffic verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, bu rakam 1-31 Mart arasında günlük ortalama 9’a kadar geriledi ve Boğaz’daki trafik yüzde 95 azaldı.
Gemiler, 15 Mart’tan itibaren ise Hürmüz Boğazı’nı ağırlıklı olarak İran kara sularında oluşturulan bir “koridoru” takip ederek geçiyor. Böylece İran’ın geçmesine izin verdiği ticari gemilere yönelik kontrollerini daha kolay sağladığı ifade ediliyor.
Geçişler diplomatik müzakere ya da ödeme yoluyla
Bir sektör yetkilisinin AA muhabiriyle paylaştığı bilgilere göre İran, Boğaz’dan geçişine izin verdiği gemilerden Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) numarası, geminin sahiplik bilgileri, detaylı yük bilgisi, varış noktası ve tam mürettebat listesi dahil olmak üzere kapsamlı bir belge listesi talep ediyor. Ayrıca, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun yaptırım taraması, öncelik petrol olmak üzere yük uyumluluğu kontrolü ve “jeopolitik inceleme” yaptığı ifade ediliyor.
Hareket etmeden önce gemi işletmecilerinden İran Devrim Muhafızları Ordusu bağlantılı onaylı aracılarla iletişime geçmelerinin istendiği bir sistem üzerinden süreç yürütülüyor.
Bu noktada ülkelerin Tahran ile yürüttüğü diplomatik müzakerelerin sonucu olarak Boğaz’dan geçişine izin verilirken, bazı tanker ve konteyner işletmecilerinin yuan cinsinden ödeme yaptığı belirtiliyor.
Çin, Pakistan, Türkiye, Hindistan ve Tayland başta olmak üzere bazı ülkeler, diplomatik müzakerelerle Boğaz’dan gemilerini geçirdi. İran’ın günde 2 tane olmak üzere Pakistan bayraklı 20 geminin geçişine izin verdiği biliniyor.
Boğaz’dan geçen gemilerin dörtte biri İran bağlantılı
Londra merkezli Lloyd’s List Intelligence verileri, mart ayı boyunca Hürmüz Boğazı’ndan geçen 212 geminin yüzde 24’ünün İran, yüzde 16’sının Yunanistan ve yüzde 10’unun Çin bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Yunanistan merkezli bir şirkete kayıtlı yük gemileri Bern ve Andermatt, son haftada Hürmüz Boğazı’nı geçerek BAE’nin Umman Körfezi’ndeki Horfakkan Limanı’na hareket eden gemiler oldu.
Boğaz’ı geçen gemilerin önemli bir kısmını “gölge filo” olarak ifade edilen yaptırım listesindeki ticari gemiler oluştururken, bu gemiler ağırlıklı olarak İran petrolünü Asya’ya taşıyor.
Öte yandan, birçok geminin Boğaz’dan otomatik tanımlama sisteminde güvenli geçiş ve varış destinasyonlarını belli etmek amacıyla “İran’a gıda”, “Çin sahipli gemi” veya “sipariş bekliyor” gibi farklı kodlar yayınladığı görülüyor.
Orta Doğu’da İran limanları yoğun, İran ve Latin Amerika arasında “gıda hattı”
Hürmüz Boğazı’ndan 28 Mart-2 Nisan (Türkiye saatiyle 17.00) 46 ticari gemi geçiş yaptı. 28 Mart, 15 gemiyle Boğaz’ın bu tarihler arasındaki en yoğun günü oldu.
Boğaz’dan geçiş batı-doğu ve doğu-batı yönlü olduğundan, bazı gemiler yüklü olarak Hürmüz Boğazı’ndan çıkış yaparken bazıları boş şekilde sipariş almak üzere Basra Körfezi’ne giriyor. Ayrıca, Boğaz’dan geçişlerin bir kısmını Körfez bölgesi içindeki gemi trafiği de oluşturuyor.
İran’ın Bender İmam Humeyni Limanı, savaşın başından beri Orta Doğu’daki en yoğun liman olarak öne çıkıyor. Limana ağırlıklı olarak Brezilya ve Arjantin’den İran’a gıda taşıyan yük gemileri ulaşırken, bazı yük gemileri de buradan yüksüz şekilde ayrılarak sipariş noktalarına ilerliyor.
Panama bayraklı LB Energy yük gemisi Brezilya’nın Rio Grande Limanı’ndan ve Marshall Adaları bayraklı Ceci yük gemisi de Arjantin’in San Lorenzo Limanı’ndan İmam Humeyni demirleme sahasına giden gemiler arasında bulunuyor. Her iki geminin de tanımlama sisteminde varış noktalarını “İran için gıda” şeklinde bildirdiği görülüyor.
Malta bayraklı yük gemisi AYA, Bender İmam Humeyni Limanı’ndan Brezilya’nın Santos Limanı’na doğru yüksüz şekilde seyir halinde bulunuyor. Geminin nisan sonunda varış noktasına ulaşması bekleniyor.
İran bayraklı yük gemisi Andia dolu halde İran’ın Basra Körfezi’ndeki Bender Abbas Limanı’ndan yola çıktı ve Boğaz’ı geçti. Geminin liman adı belirtmeden “Çin” olarak güncellediği varış noktasına 18 Nisan’da ulaşacağı tahmin ediliyor. Gemi halihazırda Hint Okyanusu’nun Arap Denizi kıyısında seyir halinde bulunuyor.
Enerji ticaretinde ham petrol Çin, LPG Hindistan limanlarına gidiyor
İran’ın İmam Humeyni, Bender Abbas ve Rajaei limanları, BAE’nin Füceyre ve Horfakkan limanları, Katar’ın Ras Laffan Terminali, Suudi Arabistan’ın Ras Tanura, Irak’ın çok amaçlı terminali Umm Kasr, Çin başta olmak üzere Hindistan, Pakistan, Malezya ve Singapur’da farklı limanlara giden ham petrol, petrol ürünleri ve LPG tankerlerinin hareket noktası olarak öne çıkıyor.
Çin’e giden ham petrol tankerlerinin neredeyse tamamında İran petrolü taşınırken, bu gemilerin varış noktalarında belirli bir liman ismi belirtmek yerine “Çin” ibaresini kullandığı görülüyor. Ham petrol tankerleri yüklü şekilde Çin’e doğru ilerliyor. Bunlardan biri Cook Adaları bayraklı KYLO ham petrol tankeri. Boğaz’ı geçtikten sonra Umman Körfezi’ne ulaşan tankerin varış destinasyonunda “Çin” yazıyor.
Ancak Çin’den Orta Doğu’ya hareket eden çoğu tanker sipariş almak üzere boş halde seyahat ediyor.
Öte yandan, Çin başta olmak üzere Asya ve Orta Doğu limanları arasında yük gemileri açısından da sınırlı şekilde trafik sürüyor. Hindistan merkezli BW LPG şirketine ait LPG tankeri BW Elm martın ilk haftasında Katar’daki Ras Laffan Terminali’nden yükleme yapmasının ardından Hürmüz Boğazı’nı 28 Mart’ta geçti ve Hindistan’ın doğusunda Bengal Körfezi’nde yer alan Ennore Limanı’na 4 Nisan’da varacağı tahmin ediliyor. Aynı şirkete ait LPG tankeri Bw Tyr de yüklü halde Hindistan’a ulaştı.
Şirketten AA muhabirine yapılan açıklamada, Hindistan bayraklı iki tankerin de Boğaz’ı geçerek Hindistan’a LPG taşıdığı teyit edildi.
Hürmüz Boğazı’nı 28 Mart’ta geçen ham petrol tankeri P. Aliki’nin Pakistan’da yük boşalttığı tahmin ediliyor. Söz konusu tanker halihazırda Pakistan’ın Karaçi Limanı’ndan tekrar yola çıktı ve 4 Nisan’da BAE’nin Füceyre Limanı’na ulaşması bekleniyor.
Savaş sonrası ilk LNG tankeri geçişi
Hürmüz Boğazı’ndan 2 Nisan’da, 28 Şubat’tan sonra ilk kez sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tankerinin geçtiği görüldü.
Boğaz’da ticari gemi geçişlerinin büyük ölçüde durması ve bölgedeki LNG tesislerine yapılan saldırıların ardından, LNG ticaretinde hareketlilik yaşanmamıştı. Boğaz’dan son LNG gemisi 28 Şubat’ta geçiş yapmıştı.
BAE’nin Basra Körfezi kıyısında yer alan Fateh Petrol Sahası’ndan “yarı yüklü” halde yola çıkan Panama bayraklı SOHAR LNG tankeri Hürmüz Boğazı’nı geçerek Umman Körfezi’ndeki Kalhat terminaline doğru seyrediyor.
Ayrıca dün, Marshall Adaları bayraklı ham petrol tankerleri Dhalkut da BAE’nin Jebel Ali Limanı ve Zirku Petrol Terminali’nden hareket etti. Varış destinasyonunda “Umman gemisi” yazan tankerlerin 2’şer milyon varil ham petrol taşıdığı tahmin ediliyor.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
