İSTANBUL (AA) – Stantta, 18. yüzyıldan 20. yüzyılın ortalarına koku şişesi koleksiyonundan bir seçki sanatseverlerin beğenisine sunuldu.
Bekir Kantarcı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, standın öyküsünün 35 yıl öncesine dayandığını belirterek, “Kokuyla üniversite yıllarında ilgilenmeye başladım. Vakit içerisinde kokuyla münasebetim, ilgi boyutundan çıkarak profesyonel bir manaya dönüştü. Kokuların ve şişelerin üretim ve tasarım sürecine dair araştırmalar, memleketler arası fuarları takip etme, parfüm müzelerini dolaşma, eski parfümlere dair kitapları okuma üzere süreçlerle sıkıntı giderek büyümeye başladı. O vakitler kendimi bir koleksiyoner olarak tahayyül etmemiştim fakat küçük de olsa bir idealim vardı. Geldiğim noktada, bir hayalle başlayan bu seyahat, varlıklı bir koleksiyona dönüştü. Bunun en büyük nedeniyse sanata, kültüre, medeniyetimizin güçlü birikimine olan ilgimdi.” dedi.
Serginin köklerinin Kapalıçarşı’da açtığı “Parfümane” müzesine dayandığını aktaran Kantarcı, Osmanlı’dan bugüne parfüm, şişe, koku sanatı ve tarihi üzerine derli toplu bir birikimi sanatseverle buluşturdukları için çok keyifli olduğunu lisana getirdi.
Kantarcı, kokunun 1850’lerden itibaren endüstriyel ve sentetik bir alım satım eserine dönüştüğünü söyleyerek, “Bu tarihten evvel koku ulaşılamayacak kadar değerliydi, az ölçüde ve kıymetliydi. Şu anda bile bir gram amberinin 150 dolara satıldığı bir dünyada yaşıyoruz. Geçmişte bu kadar kıymetli bir eserinin korumasını ve sunumunu sağlayan şişeler de kokuya uyumlu olarak ziyadesiyle değerli, estetik pahası yüksekti. Bizim standımızın en değerli noktalarından birisi de tam olarak bu durumu vurgulamak.” sözlerini kullandı.
Ticari tasanın her kesimde olduğu üzere koku üretim ve tüketiminde tesirli olduğunu kaydeden Kantarcı, şu bilgileri verdi:
“Artık koku herkesin rahatça alabildiği bir eser. Ancak bunun tam bilakis, kokunun saflığı artık ne yazık ki ortadan kalkıyor. Bu, bizim için ziyadesiyle üzücü bir durum. Şu anda neredeyse çabucak hemen her yerde tıpkı kokular var. Bunun istisnası ise Arap Yarımadası. Onlar kendi otantik kokularını, amberi koruma ediyor. Şimdilerde dünyanın en değerli markaları da bu kokulara yatırım yapıyor, arabesk ve oryantal kokuları üretmeye, bunları öne çıkartmaya çalışıyor. Koku üreticileri bu türlü bir ticari tasayla Arap kokusunu bütün dünyaya sunuyor. Zira otantik olan o. Yakın bir vakte kadar kimsenin haberinin olmadığı ve bedel vermediği udun, bu kadar değerlenmiş olmasının nedeni de bu.”
“Evliya Çelebi, İstanbul’da iki binden fazla kokucunun olduğunu söylüyor”
Bekir Kantarcı, koku ve koku etrafında oluşan kültürün insanlığın tarihiyle başladığına dikkati çekerek, “Koku, çok güçlü bir kültürel tarihe dayanıyor. Bir koku tarihinden bahsetmek hiç yanlış olmasa gerek. Koku hem şahsî ve estetik pahası olan hem de ilahi olanla kurulan temasta kıymetli fonksiyona sahip bir eser. Hasebiyle kokuyu daima incelen ve gelişen bir hoşluk ögesi olarak anlamak mümkün. Bizim kendi geleneğimizde de Peygamber Efendimiz’in, mealen söyleyecek olursak, ‘Bana, hoş koku sevdirildi.’ hadisiyle hem Araplar hem Türkler için koku, çok değerli ve merkezi bir ögeye dönüşüyor. Selçuklulardan Osmanlılara kadar geniş bir coğrafya ve vakit diliminde misk, amber ve ud, bizim kültürümüzün en değerli ögeleri olarak çıkıyor karşımıza. Bütün bu varlıklı literatür içinde, koku ham hususlarını, bu hususların nasıl ve nerede oluştuğuna dair araştırma yaparken karşıma çıkan ve beni en çok etkileyen ise Evliya Çelebi’nin, İstanbul’da iki binden fazla kokucunun olduğunu söylemesiydi. Bunlar, ihtisas ehli kokucular. Yalnızca gül, lavanta ya da amber satan dükkanların bulunduğunu tabir ediyor Evliya Çelebi. Bu, ne kadar varlıklı bir koku kültürünün periyoda hakim olduğunu bize gösteriyor.” dedi.
“Serginin temel hareket noktası, hoş koku kılıflarını sunmak”
Serginin küratörü Beste Gürsu da standın alt başlığının “Osmanlı’dan Günümüze Koku Şişeleri” olduğuna işaret etti.
Osmanlı’ya atfen üst başlık olarak “Gılaf-ı Reyya” sözünü kullandıklarını vurgulayan Gürsu, “Reyya hoş, gılaf ise kılıf demek. Hasebiyle ziyaretçilerimize burada hoş koku kılıflarını sunuyoruz. Standımızın temel hareket noktası bu. Bekir Bey’le yaptığımız envanter çalışması sürecinde, kokunun ve bununla gelişen kültürün, çağlar boyunca insanlığı olumlu tarafta etkilediğini gördük. İster yoksul ister güçlü olsun herkes bir koku kullanırdı evvelden. Münasebetiyle çok varlıklı bir gelenek var karşımızda. Bizim seçkimiz, bu zenginliğin yalnızca bir kısmını söz ediyor.” diye konuştu.
Gürsu, bir objeyi sergilemenin, o objeyi kamusal alana taşımak olduğunu ve bundan ötürü da birbirinden farklı fikir ve beklentilere hitap edebilecek bir seçki hazırladıklarının altını çizdi.
Seçkide çok geniş yelpazede eserler olduğunu vurgulayan Gürsu, “Osmanlı’dan başlayıp günümüze gelen bu seçkimizde, bir yandan literatüre girmiş gülabdanlar ve buhurdanlıklardan Beykoz Şişe Fabrikası’na ve orada üretilen şişelere, bir yandan da Avrupa, Çin, Asya üzere kültürlerin ürettiği seramiklerden porselenlere kadar farklı koku örneklerine yer vermeye çalıştık. Standımızda İngiliz saraylarında asilzadelerin kullandığı kokular da var, cep şişeleri ve mücevher olarak değer biçilemez bir bedel tabir eden koku kültürünün en kıymetli kolyeleri de. Biz de bu güçlü kültürünü, temsil gücü yüksek bir stantla sanatseverlere sunmak istedik.” değerlendirmesinde bulundu.
Beste Gürsu, kokunun hem insani hem de manevî bir manaya sahip olduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:
“Kokuyu birinci olarak ruhunuzun sevmesi gerek. Koku, sizi keyifli eden ve gün içinde sizi etkileyen bir eser. Böylesi bir eseri, öncelikle dış formundan, yani kılıfından gerçek seçerseniz, bu manada size birinci cazip gelen kokunun şişesidir. Beğendiğiniz bir şişenin içindeki eseri deneye deneye, hakikat şişenin içindeki hoş kokuyu bulmuş olursunuz. Hasılı şişeyle koku bütünleşir ve sizin satın aldığınız da tam da bu birlikteliktir. Münasebetiyle bir kokuyu üretmek ne kadar değerliyse, bir şişeyi tasarlamak, sanatsal kıymeti yüksek bir eser meydana getirmek de en az bunun kadar kıymetlidir. Zira kültürün devamını sağlayan yalnızca koku değil, o kokuyu sunduğunuz formdur.”
Kokunun eski zenginliğini yitirdiğine ve bu durumun dünyanın genelinde benzeri biçimde cereyan ettiğine işaret eden Gürsu, “Örneğin Avrupa’nın dünyaya sunacağı bir kokusu yok. Orada bir kimliksizlik kelam konusu zira her şey iç içe geçmiş durumda. Avrupa kiliselerindeki tütsüler, Arapların udları, Osmanlı’nın gül suyu, üç farklı toplumun otantik koku gelenekleri ve örnekleridir. Ama koku, yalnızca şahsî değil uhrevi bir manaya da sahiptir ve Avrupa’daki manevi kuvvetin kokuyla olan diyaloğu artık bizimki üzere değil. Biz hala gülsuyunu seviyor ve ikram ediyor, onu kullanıyoruz. Avrupa’da ise bu hususta bir zayıflık var. Her şeyin maddeleştiği bir yerde, gerçek koku da ne yazık ki giderek ortadan kalkıyor.” dedi.
Kuveyt Türk İştirak Bankası katkılarıyla gerçekleştirilen stant, 22 Mayıs’a kadar ziyaret edilebilecek.
Muhabir: Ümit Aksoy
