İSTANBUL (AA) – Eserlerinde daha çok insan ve toplum ilişkilerine yönelik konuları işleyen Cumhuriyet dönemi şairlerinden Asaf, zarif ve duygu dolu şiirleriyle Türk edebiyatında unutulmaz bir iz bıraktı.
Gerçek ismi “Halit Özdemir Arun” olan şair, Ankara’da Mehmet Asaf Bey ile Hamdiye Hanım’ın ikiz çocuğundan biri olarak 11 Haziran 1923’te dünyaya geldi.
Çocukluğunu Ankara’da geçiren ve hatıralarını “Ça” adlı kitabında anlatan usta şair, henüz 7 yaşındayken babasını kaybetti. Soyadı Kanunu’nun çıkmasının ardından annesi Hamdiye Hanım saf, arı, temiz anlamına gelen “Arun” soyadını seçti.
Özdemir Asaf ve ailesi, Mehmet Asaf Bey’in vefatının ardından İstanbul’a taşındı. Hamdiye Hanım, Acıbadem’deki köşkünde biçki dikiş kursu açarak ailenin geçimini sağladı.
Üniversite eğitimini tamamlayamadı
İlk öğrenimine 1930’da Galatasaray Lisesinin ilkokulunda başlayan şair, ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı.
Çocukluğunda geçirdiği bir rahatsızlığın lisedeyken nüksetmesi sonucu bir sene okula gidemeyen Asaf, Galatasaray Lisesi’ndeki parasız eğitim hakkını kaybetti. Usta şair, daha sonra Kabataş Erkek Lisesinin ek ara sınavına girdi ve sınavı kazanarak, parasız-yatılı devam ettiği lise eğitimini 1942’de tamamladı.
Asaf, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi 3. sınıfa kadar İktisat Fakültesi ve bir yıl da Gazetecilik Enstitüsü’nde eğitim gördü.
Okulda tanıştığı Sabahat Selma Tezakın ile 14 Eylül 1946’da evlenen şair, evliliğin ardından yüksek öğrenimini tamamlayamadan çalışma hayatına atıldı ve 1942’den beri sürdürdüğü sigorta prodüktörlüğü işine devam etti.
Usta şair, 1948’de vatani görevini yapmak üzere askere gitti. “Zaman” ve “Tanin” gazetelerinde çevirmen olarak çalışan Asaf’ın ilk şiiri, 1939’da “Servet-i Fünun-Uyanış” dergisinde yayımlandı.
Çeviri şiirlere imza attı
“Büyük Doğu”, “Varlık”, “Yenilik”, “Amaç”, “Kaynak”, “Edebiyat Dünyası”, “Şadırvan”, “Yeditepe”, “Seçilmiş Hikayeler”, “Yenilik”, “Vatan”, “Dost”, “Türkçe” ve “Türk Dili” gibi gazete ve dergilerde şiirler kaleme alan Asaf, çeviri şiirlere de imza attı.
Özdemir Asaf, 1951’de Cağaloğlu Molla Fenari Sokak’ta Sanat Basımevini, 1955’te ise Yuvarlak Masa Yayınlarını kurdu. İlk şiir kitabı “Dünya Kaçtı Gözüme”yi 1955’te bu yayınevinden okuyucuyla buluşturan Asaf, taşlama ve ironi unsurlarını da kullandığı eserlerini genellikle dörtlük ve ikilik şeklinde kaleme aldı.
Türk edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Asaf, sonraki yıllarda dize sayılarını azaltarak kelime oyunlarına yer verdiği şiirler yazmaya başladı. Eserlerinde daha çok insan ve toplum ilişkilerine yönelik konuları işleyen Asaf, şiirlerinde ise alay ve taşlama ögelerine yer verdi.
TRT’de 1979’da yayımlanan bir röportajında yazdığı şiirlere ilişkin değerlendirmede bulunan Asaf, ne zaman bir şiir yazmak istese, “Acaba daha kısası olabilir mi?” diye düşündüğünü belirterek, şu anısını paylaşmıştı:
“Bir gazeteye, edebiyat sayfasına arkadaşlarımızla beraber yazıyorduk. 5-10 günde bir de gidip, şiirlerimizin küçük paralarını alıyorduk. Tatlı oluyordu. Bir gün muhasebeye gittiğim zaman, ‘Müdürü göreceksin.’ dediler. Müdüre gittim. 3-4 tane şiirim çıkmış. Biri bir satır, biri iki, biri üç satır falan. ‘Efendim, beni istemişsiniz.’ dedim. ‘Bak oğlum, arkadaşların koca koca şiirler yazıyor. Sen de en iyi, en yüksek parayı alanlardan birisin. Sen de biraz çok yaz da aldığın parayı hak et.’ dedi. Gençtim, biraz alındım. ‘Öyleyse, bu şiirlerin bedeli gazeteye armağan olsun.’ dedim. Kapıdan çıkıyordum, ‘Evladım üzülme.’ dedi. Bu sefer adam üzülmüştü. Parayı aldım, verdiler ama ondan sonra o gazeteye şiir yazmadım.”
Kendine özgü yeni bir ironik şiir dili oluşturdu
Sevgi, ayrılık, ölüm ve kaçış temalarını da işleyen şair, Batı şiiriyle geleneksel Türk şiirinden yararlanarak verdiği bileşim sanatını zenginleştirip geliştirirken, hayata şiirin gözlüğüyle baktı ve kendine özgü yeni bir ironik şiir dili ortaya koydu.
Özdemir Asaf, şiirin ve yazarın işlevi konusundaki görüşlerini de “Yuvarlağın Köşeleri” adlı kitabında okuyucunun istifadesine sundu.
İlk eşi Sabahat Selma Tezakın’dan Seda isminde bir kızı olan Asaf, bir grup sanatsever ile 1954’te Küba, Kanarya Adaları üzerinden Atlantik turuna çıktı.
Daha sonra Türkiye’nin ilk kadın fotoğraf sanatçısı ikinci eşi Yıldız Moran ile evlenen Asaf’ın bu evlilikten Gün, Olgun ve Etkin adında üç oğlu dünyaya geldi.
Asaf, Türk Edebiyatçılar Birliği temsilcisi olarak 1959’da Belçika Milletlerarası Şiir Bienali’ne, 1966’da Makedonya Yazarlar Birliğinin davetlisi olarak Yugoslavya’da Şiir Kongresi’ne katıldı.
Yuvarlak Masa Yayınlarını ve matbaasını 1970’te kapatan ve rahatsızlığı nedeniyle 1979’da Vakıf Gureba Hastanesi’nde tedavi görmeye başlayan şaire, 1980 yılının aralık ayında akciğer kanseri teşhisi konuldu.
İstanbul’daki evinde 28 Ocak 1981’de 58 yaşındayken hayatını kaybeden unutulmaz şairin cenazesi Aşiyan Mezarlığı’na defnedildi.
Çevresinde nazik ve duygusal biri olarak tanınan usta şairin bazı eserleri vefatından sonra yayınlandı.
Geçen yıl Özdemir Asaf’ın 100. yaşı etkinliğinde konuşan oğlu Olgun Arun, “Babamın sanat yolculuğu Galatasaray Lisesi’nde, yani 7. sınıftayken başlıyor. Kimse bilmez, Faruk Nafiz Çamlıbel’in ‘Gurbette Kuş’ isimli şiiri babamı çok etkiliyor. Bir şiir kitabı, defteri hazırlıyorlar arkadaşlarıyla. İçinde Şükufe Nihal, Yusuf Mardin, Nazım Hikmet, Necip Fazıl, Fazıl Hüsnü gibi çok önemli edebi şahsiyetlerin şiirleri var.” tespitini paylaşmıştı.
Eserleri
Şiirler: “Dünya Kaçtı Gözüme” (1955), “Sen Sen Sen” (1956), “Bir Kapı Önünde” (1957), “Yumuşaklıklar Değil” (1962), “Nasılsın” (1970), “Çiçekleri Yemeyin” (1975), “Ben Değildim” (1978), “Bugün ve Bugün” (1984), “Benden Sonra Mutluluk”, “Çiçek Senfonisi” (2008), “Sen Bana Bakma, Ben Senin Baktığın Yönde Olurum” (2012), “Yalnızlığa Övgü”
Özdeyişler: “Yuvarlağın Köşeleri” (1961), “Yuvarlağın Köşeleri-2” (1988), Öykü: “Dün Yağmur Yağacak” (1987), Deneme: “Özdemir Asafça” (1988)
Muhabir: Hilal Uştuk
