LONDRA (AA) – Halihazırda dünyanın dört bir yanındaki saatler, Greenwich’e olan uzaklıklarına göre artı ya da eksi değer alırken, modern zaman ölçüm sisteminin temelleri de bu tarihi gözlemevinde atıldı. Yıldızların konumunu belirlemek ve denizcilerin açık denizlerde güvenli şekilde seyahat edebilmesini sağlamak amacıyla 1675’te kurulan Greenwich Gözlemevi, 5 Şubat 1924’te ilk kez düzenli saatlik zaman sinyallerini yayımlamaya başladı.
Avrupa’da ticaretin, keşiflerin ve askeri seferlerin hız kazandığı dönemlerde denizcilik ve haritacılık alanında standartlara duyulan ihtiyaç, zaman ve boylamın kesin olarak belirlenmesini zorunlu hale getirdi. Bu ihtiyaç doğrultusunda İngiltere Kralı 2. Charles’ın emriyle başkent Londra yakınlarındaki Greenwich’te kurulan gözlemevi, kısa sürede denizcilik ve astronomi alanında dünyanın en önemli merkezlerinden biri haline geldi.
Ülkeler 19’uncu yüzyıla kadar kendi yerel güneş zamanlarını kullanırken demiryollarının ve iletişim ağlarının gelişmesiyle ortak zaman sistemine duyulan ihtiyaç arttı. Bu süreç, 1884’te ABD’nin başkenti Washington’da düzenlenen Uluslararası Meridyen Konferansı’nda Greenwich’in başlangıç meridyeni olarak kabul edilmesiyle sonuçlandı. Toplantıya katılan 25 ülkeden 22’sinin oyuyla Greenwich, dünyanın “0 meridyeni” olarak belirlendi.
Bu kararın alınmasında, dönemin denizcilerinin yüzde 70’ten fazlasının halihazırda Greenwich zamanını kullanıyor olması etkili oldu. Böylelikle, “Greenwich Mean Time (Greenwich saati-GMT)” küresel zaman sisteminin referans noktası haline geldi.
Greenwich meridyeni yalnızca İngiltere’den geçmiyor. “0 boylamı” Fransa, İspanya, Cezayir, Burkina Faso ve Gana gibi ülkelerden de geçerek, dünyayı doğu ile batı yarım küre olarak ikiye ayırıyor.
Londra’daki bu “hayali boylam” sadece dünyada yönün bulunmasına yardımcı olmuyor, aynı zamanda her iki boylam arasındaki 4 dakikalık zaman farkı dünyadaki “uluslararası zaman dilimlerini” belirliyor.
6 “bip sesi” ile saat başı kesinleşti
Greenwich Gözlemevi, zaman ölçümünde bir diğer dönüm noktasını ise 5 Şubat 1924’te yaşadı. Dönemin Kraliyet Astronomu ve Gözlemevi Direktörü Sir Frank Watson Dyson tarafından geliştirilen ve günün tam saatini bildiren 6 kısa “bip sesi”, ilk kez BBC Radyosundan yayımlandı.
Bir saatin son beş saniyesinde duyulan beş kısa bip sesi ile saat başında çalan tek uzun bip sesi, zamanın kesin olarak anlaşılmasını sağladı. “BBC pips” olarak anılan bu sesler, aradan geçen 102 yıla rağmen BBC Radyo 4’te haber bültenlerinden önce halen kullanılmaya devam ediyor. Sinyalleri üreten orijinal saat ise Greenwich Gözlemevi’nde muhafaza ediliyor.
Bilim, tarih ve turizmin kesişim noktası
Halihazırda Greenwich Üniversitesi ve Ulusal Denizcilik Müzesi ile aynı alan içerisinde yer alan Greenwich Gözlemevi, hem bilimsel mirası hem de turistik kimliğiyle dikkati çekiyor. Başkentin güneyinde, Thames Nehri kıyısında bulunan Greenwich semti, geniş yeşil alanları, tarihi yapıları ve ünlü pazar yeriyle yerli ve yabancı ziyaretçilerin uğrak noktaları arasında yer alıyor.
Ulusal Denizcilik Müzesi’nin parçası olan gözlemevi, her yıl 2 milyondan fazla ziyaretçiyi ağırlıyor. Ziyaretçiler, başlangıç meridyenini simgeleyen çizgi üzerinde durarak, dünyanın doğu ve batı yarım kürelerini ayıran noktada hatıra fotoğrafı çektiriyor.
Greenwich Gözlemevi, 102 yıldır yalnızca saatlerin değil, aynı zamanda modern dünyanın zaman algısının da “sıfır noktası” olma özelliğini sürdürüyor.
Muhabir: Zuhal Demirci
