ANKARA (AA) – Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, geçen yıl günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününün taşındığı Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından biri konumunda bulunuyor. Dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’inin Boğaz’dan geçmesi ve alternatif güzergahların sınırlı olması nedeniyle, Hürmüz Boğazı üzerinden akışlarda yaşanacak kesintiler küresel petrol piyasaları açısından büyük sonuçlar doğuruyor.
St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en fazla etkilenecek ülkelerin Körfez’den petrol ithalatına büyük ölçüde bağımlı olanlar olacağını belirterek, “Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ithalatçıları kısa vadede ciddi arz kesintileriyle karşı karşıya kalabilir. Avrupa da etkilenir, ancak ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına kısmi çeşitlendirmesi sayesinde etkilenme derecesi biraz daha düşük olur. ABD ise artan yerli üretimi sayesinde doğrudan etkilenmeyecek olsa da, küresel fiyat etkileri ABD ekonomisine yine de yansıyacaktır.” dedi.
Kısa vadede, küresel petrol piyasalarının risk primi ve ihtiyati stok davranışları nedeniyle keskin bir fiyat sıçramasıyla tepki verdiğini ifade eden Cozzi, geçici bir kesintinin bile Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Cozzi, vadeli işlem piyasalarının hem anlık kıtlığı hem de jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak enerji ve taşımacılık piyasalarında oynaklığı artıracağına dikkati çekerek, şöyle devam etti:
“Tarihsel benzerlikler arasında 1973 petrol ambargosu, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı ve daha yakın zamanda 2019’daki Suudi petrol tesislerine yapılan saldırılar sayılabilir. Ancak günümüz küresel petrol piyasası daha finansal olarak entegre ve spekülatif dinamikler, kısa vadeli fiyat hareketlerini yalnızca fiziksel arz şokunun ötesinde artırabilir.”
Daha geniş makroekonomik etkilerin ise Hürmüz Boğazı’ndaki kesintinin süresine bağlı olacağına işaret eden Cozzi, “Kısa süreli bir kesinti öncelikle enflasyon baskısı yaratır ve ulaşım ile enerji maliyetlerini yükseltir. Ancak uzun süreli bir kapanma, özellikle enerji ithalatçısı gelişmekte olan ülkelerde küresel büyümeyi ciddi şekilde yavaşlatabilir ve gelişmiş ekonomilerde merkez bankalarını para gevşemesini ertelemeye zorlayabilir.” diye konuştu.
“Rafineriler sınırlı arz için birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalacak”
Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları’nda Rafineri, Kimyasallar ve Petrol Piyasalarından Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı ve Downstream Küresel Uzmanı Alan Gelder ise Boğaz’ın kapanmasının 2 Mart’ta petrol fiyatlarında yaklaşık yüzde 10 yükselmeye sebep olduğunu anımsatarak, rafine ürünlerde önemli bir prim oluşmasına neden olduğunu söyledi.
Kapanma etkisinin ham petrolden ziyade ürün tarafında daha güçlü hissedildiğini belirten Gelder, bunun nedeninin son haftalarda ABD-İran gerilimi nedeniyle ham petrol fiyatlarının zaten yükselmiş olması, buna karşın rafine ürün fiyatlarının aynı ölçüde artmamış olması olduğunu söyledi.
Gelder, Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 15’i için ana arter konumunda olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti:
“Boğaz’ın (uzun süre) kapanması küresel rafineri sektörü için ham petrol bulunabilirliği üzerinde ciddi etki yaratır. Uzun süreli kapanma durumunda fiyatlar yüksek seyredecek, çünkü Orta Doğu dışındaki yedek üretim kapasitesi talebi karşılamaya yetmeyecek ve rafineriler sınırlı arz için birbirleriyle rekabet etmek zorunda kalacak. Bu senaryoda stratejik petrol stokları devreye alınarak etki hafifletilmeye çalışılsa da, nihai olarak küresel arz-talep dengesi yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacak ve uzun süreli kapanmada talep yıkımı gerçekleşecektir. Ancak böyle bir senaryonun gerçekleşmesini beklemiyoruz, zira ABD’li tüketiciler yüksek benzin fiyatlarına karşı hassastır ve bu durum özellikle de bu yıl yapılacak ara seçimler göz önünde bulundurulduğunda, yönetimdeki ABD hükümeti için siyasi olarak olumsuz sonuçlar doğurur.”
Piyasalar için belirsizlik devam ediyor
Gelder, uzun vadede petrol fiyatlarının çatışmanın seyrine bağlı olarak değişeceğini, ancak kısa vadede yukarı yönlü risklerin ağır bastığını söyledi.
Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğinin sınırlı kalması nedeniyle önümüzdeki günler ve haftalarda fiyat artışının devam etmesinin beklendiğini ifade eden Gelder, “Boğaz iki hafta kapalı kalırsa petrol fiyatları varil başına 100 dolar seviyesine ulaşabilir.” dedi.
Gelder, Boğaz’ın yeniden trafiğe açılması halinde fiyatların mevcut seviyelerin altına gerilemesini tahmin ettiklerini, bunun temel nedeninin OPEC dışı arz artışının 2026’da küresel petrol talebi artışını aşacak olması olduğunu belirtti.
Piyasalar için belirsizliğin devam ettiğine işaret eden Gelder, uzun süreli bir kapanmanın petrol fiyatlarının yanında küresel ekonomi ve petrol talebi artışı üzerinde de baskı yaratacağını ifade etti.
Muhabir: Ebru Şengül Cevrioğlu
