İSTANBUL (AA) – ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının başlamasından bu yana emtia piyasasında sert dalgalanmaların öne çıktığı karışık bir seyir izlenirken, petrol, doğal gaz, alüminyum ve tarım grubu ürünlerde hızlı yükselişler, değerli metallerde ise düşüşler görülüyor.
Orta Doğu kaynaklı jeopolitik gerilimler nedeniyle emtia piyasasında yön arayışı öne çıkıyor.
ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının başladığı 28 Şubat’tan bu yana geçen 10 günde, nakliyede yaşanan aksamalar ve arz endişelerinin artmasıyla petrol, doğal gaz, alüminyum ve tarım grubu ürünlerde sert yükselişler görüldü.
Saldırılar sonrasında İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, dünyanın enerji ihtiyacı açısından kritik öneme sahip boğazdaki sevkiyatları kesintiye uğrattı. Bu gelişme, petrol fiyatlarında arz endişeleriyle sert yükselişleri beraberinde getirdi.
Dünya genelinde petrol fiyatlarının yükselmesinden ötürü maliyet kaynaklı enflasyonist baskıların güçlenebileceğine yönelik kaygılar, merkez bankalarının para politikalarında temkinli adımlar atabileceği beklentilerini de öne çıkardı.
Saldırılar 10. gününde olsa bile, tedarikçilerin, hasar görmüş tesisler, aksayan lojistik ve nakliye risklerindeki artışlarla mücadele etmesi nedeniyle dünya genelindeki tüketicilerin ve işletmelerin haftalarca hatta aylarca daha yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya bırakabileceğine yönelik riskler öne çıkıyor.
Öte yandan, Irak Petrol Bakanlığı Saha ve Lisans İşleri Şirketi Genel Müdür Yardımcısı Kazım Abdulhasan Kerim, ülkedeki petrol üretiminin ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarından sonra yaklaşık yüzde 60 düştüğünü, günlük 3,3 milyon varilden 1,3 milyon varile gerilediğini kaydetti.
Basra vilayetinin güneybatısındaki Bercisiye petrol bölgesinin 2 insansız hava aracıyla (İHA) hedef alındığını ve bölgede faaliyet gösteren yabancı firmalardan birinin depolarında hasar oluştuğunu ifade eden Kerim, petrol üretim tesislerinin ise etkilenmediğini aktardı.
Irak, 3 Mart’ta Hürmüz Boğazı’nın kapanması sonucu azalan ihracat nedeniyle ham petrol üretimini düşüreceğini duyurmuştu.
Brent petrol Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki seviyeleri gördü
Bu gelişmelerle Brent petrolün varil fiyatı 27 Şubat’tan (kapanış fiyatı itibarıyla) bu yana yüzde 56,6 artarak 114,3 dolara kadar ulaşarak Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü.
Analistler, Brent petrolün en son bu seviyeleri Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başladığı dönemde gördüğüne dikkati çekti.
Brent petrol geçen hafta yüzde 28 artışla 92,7 dolara çıkarak Kovid-19’un başladığı dönemlere denk gelen 3 Nisan 2020 haftasından bu yana en hızlı haftalık yükselişini kaydetmişti.
New York Ticaret Borsası’nda işlem gören doğal gazın İngiliz Termal Birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı da bu dönemde yüzde 18,3 artışla 3,4 dolara çıktı.
Orta Doğu’da gerilimin tırmanması küresel gaz piyasasını sarstı. Katar’ın üretimi durdurması dünya LNG arzının yaklaşık yüzde 20’sini raftan indirdi.
Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik sorunlar tahıl grubunda arz endişelerine neden oldu
27 Şubat’tan (kapanış fiyatı itibarıyla) bu yana Chicago Ticaret Borsası’nda buğdayın kile başına fiyatı yüzde 8,5 artışla 6,4175 dolara kadar çıkarak Haziran 2024’ten bu yana en yüksek seviyeyi, soya fasulyesinin kile başına fiyatı yüzde 5,4 primle 12,3 dolara yükselerek Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Bu dönemde mısırın kile başına fiyatı da yüzde 6,1 artışla 4,8 dolara çıktı.
Analistler, soya ve mısırın biyoyakım ham maddesi olduğunu belirterek, petrol fiyatları yükselince biyoyakım talebinin de arttığını ve bunun da soya fasulyesi ve mısırı yukarı çektiğini söyledi.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş buğday fiyatlarını da yukarı yönlü etkiledi. Orta Doğu’daki tahıl ithalatçıları Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından dolayı lojistik sorunlarıyla karşı karşıya kaldı ve bu da tahıl grubunda arz endişelerini öne çıkardı.
Bu dönemde, alüminyumun libresi yüzde 12,7 artışla 1,6 dolara çıkarken, bakırın libresi yüzde 6,8 düşüşle 5,6 dolara indi. Orta Doğu’daki gerilim alüminyum arzını da tehlikeye atıyor.
Katar ve Bahreyn’de alüminyum üreticileri üretimi durdururken, Orta Doğu’nun küresel alüminyumun üretiminin yüzde 9 civarını karşılaması nedeniyle bu yıl küresel alüminyum açığının artacağı tahmin ediliyor.
Enerji fiyatlarındaki sıçramanın doların güçlenmesini hızlandırması bakır fiyatlarını baskılarken, jeopolitik risklerden dolayı küresel ekonomik aktivitenin zarar göreceğine yönelik öngörüler de bakır talebinin azalmasına neden oldu.
Değerli metaller sert düştü
27 Şubat’tan (kapanış fiyatı itibarıyla) bu yana ons bazında fiyatlar altında yüzde 3,2 azalışla 5 bin 97 dolara, gümüşte yüzde 11 düşüşle 83,5 dolara, platinde yüzde 10,7 kayıpla 2 bin 113 dolara, paladyumda yüzde 11,7 azalışla 1.580 dolara indi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısı sonrasında petrol fiyatlarının yükselmesinin enflasyonist baskıları artırmasıyla doların güçlenmesi ve ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz indirim beklentilerinin ötelenmesi altın ve endüstriyel alanda kullanılan gümüş, platin ve paladyumda sert düşüşlere neden oldu.
Öte yandan Avrupa’da bazı ülkelerin merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın sattığına dair haber akışı da altın fiyatlarındaki gerilemede başka bir faktör olarak öne çıktı.
Muhabir: Burhan Sansarlıoğlu
