KIEV (AA) – Ukrayna’nın başkenti Kiev’de, dönemin Rusya yanlısı Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’in, Avrupa Birliği (AB) ile Ortaklık Anlaşması’nı imzalamayı ertelemesi üzerine 21 Kasım 2013’te protestolar başladı.
Sokak gösterileri ve tepkiler üzerine Yanukoviç, 22 Şubat 2014’te ülkeden kaçtı, hemen ardından Batı yanlısı siyasetçiler, yönetime geçti.
Kiev’de Bağımsızlık Meydanı’ndaki olaylar can kayıplarına neden olunca, Kırım Yarımadası dahil tüm ülkede, toplum Ukrayna ve Rusya yanlıları diye 2’ye bölündü.
Kırım’da Rusya yanlılarının başlattığı gösteriler, Kırım Tatarlarını da tedbir almaya yöneltti, Yarımada’da Rusya karşıtı eylemler baş gösterdi. Batı yanlısı yeni geçici yönetimin işbaşına gelmesi, Rusya yanlılarını Kırım Yarımadası’nda daha aktif hale getirdi.
Yarımada’da bulunan Rus askeri üssünden çıkan özel birlikler, Kırım’ın çeşitli şehirlerine konuşlandı.
Ukrayna ile Rusya arasında Rus Karadeniz Filosu’nun konumuyla ilgili 28 Mayıs 1997 ve 21 Nisan 2010’da yapılan anlaşmalara aykırı olmasına rağmen, Rus birlikleri, Yarımada üzerinde hareket ederek yer değişiklikleri yaptı.
Kırım’ın Rusya’ya bağlanması için 25 Şubat 2014’te Rusya yanlıları parlamentoya baskı uygulamaya başladı. 400 civarında Rus yanlısı bir kalabalık, Kırım Parlamentosu’na baskın düzenledi, Kırım’ın bağımsızlığını ilan etmesi için parlamentonun referandum kararı alması talebinde bulundu.
Kırım Parlamentosu Başkanı Vladimir Konstantinov, 26 Şubat’ta Genel Kurul’da referandumu görüşeceklerini açıkladı. Bunun üzerine Kırım’ın Rusya’ya katılmasını isteyen Rus Birliği Partisi, Kırım Özerk Cumhuriyeti Parlamentosu önünde miting yapma kararı aldı.
Ukrayna’nın bütünlüğünü savunan Kırım Tatar Milli Meclisi de aynı gün, aynı yerde, parlamento önünde miting düzenleyeceğini ilan etti. Kırım Tatarlarının bu kararı üzerine Rus Birlik Partisi Başkanı Sergey Aksenov’un paramiliter birlikleri, parlamentoyu kuşatma altına aldı.
Kırım Parlamentosu önünde, 26 Şubat 2014’te, Kırım Tatar Milli Meclisi ve Rus Birliği Partisinin karşı karşıya geldiği büyük mitingler yapıldı.
Parlamentonun, Kırım’ın Ukrayna’dan ayrılmasıyla ilgili kararları kabul etmesini önlemek ve Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklemek için çoğunluğu Kırım Tatarlarından oluşan 7 binden fazla aktivist mitinge katıldı.
Kırım’ın Rusya’ya bağlanmasını isteyen 5 bin civarında Rusya yanlısı da parlamento önünde Kırım Tatarlarıyla karşı karşıya geldi.
Mitingler sırasında çıkan arbedede 2 kişi öldü. Parlamentoda, Kırım’ın Ukrayna’dan ayrılmasına neden olacak referandumun görüşülmesi, bu olaylar nedeniyle ertelendi.
Yarımada’da askeri üniformalı ve üzerlerinde hiçbir sembol ya da simge bulunmayan silahlı kişiler, 27 Şubat 2014’ten itibaren kamu binalarında kontrolü ele geçirdi.
“Yeşil adamlar” olarak adlandırılan Rus yanlısı milis güçleri, kısa sürede hükümet binalarının yanı sıra Kırım Özerk Cumhuriyeti Parlamentosu’nu da kontrol altına aldı.
“Yeşil adamlar”ın gölgesinde 16 Mart’ta referandum yapıldı
Eli silahlı “yeşil adamların” gölgesinde 6 Mart 2014’te toplanan Kırım Özerk Cumhuriyeti Parlamentosu, Kırım’ın Rusya’ya bağlanması için referandum yapılması kararı alındığını ilan etti. Bu süreçten itibaren yeşil adamlar, Kırım Tatarlarına ve Ukraynalılara baskı yaparak, onları Yarımada’dan uzaklaştırmak için uğraştı.
Kırım Tatarları, parlamentonun bu kararına karşı çıkıp boykot kararı alsa da 16 Mart 2014’te Yarımada’da sözde referandum yapıldı. Rus yanlısı silahlı güçlerin kontrolündeki referandum sonucunda Moskova’nın da beklediği kararın, Kırım’ın Rusya’ya bağlanması yönünde çıktığı açıklandı.
Referanduma, başta Birleşmiş Milletler (BM) olmak üzere, uluslararası kuruluşlar ve Türkiye dahil pek çok ülke karşı çıktı ve referandumu geçersiz saydı.
Kremlin Sarayı’nda ilhakın töreni gerçekleştirildi
Moskova yönetimi ise Kırım’daki referandumu tanıdı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 21 Mart 2014’te Kremlin Sarayı’ndaki törende, “Kırım ve Sivastopol’ün Rusya’ya bağlanması ve yeni federal bölgeler oluşturulmasını” öngören yasayı imzaladı. Böylece Rusya, Kırım’ı yasa dışı ilhak etmiş oldu.
İlhaktan sonra Kırım Tatar Türklerine baskılar arttı. Kırım’ın Rusya yönetimine geçmesinden sonra “26 Şubat olayları” gerekçesiyle başta yöneticiler olmak üzere Ukrayna yanlısı Kırım Tatar Türkleri baskı altına alındı, hakları ihlal edildi ve tutuklandı.
Kırım Tatarlarının iradesini temsil eden Kırım Tatar Milli Meclisi, “aşırıcı örgüt” kapsamına alınarak faaliyetleri yasaklandı.
İlhaktan bu yana Kırım Yarımadası’ndaki askeri gücünü artıran Rusya, savaş öncesi de buraya binlerce asker konuşlandırdı.
Kırım, 2022’de başlayan savaşta Ruslar için önemli konumda
Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna’ya başlattığı savaşta, Rus ordusunun bir kısmı, Kırım üzerinden Ukrayna’ya saldırdı.
Savaş esnasında Rus ordusu, zaten kontrolünde tuttuğu Donetsk ve Luhansk’ın yanı sıra Zaporijya ve Herson’u da ele geçirdi.
Rus Karadeniz Donanmasına Storm Shadow füzeleriyle saldırılar
Savaşta Ukrayna, Kırım’daki stratejik olarak önemli gördüğü noktalara Batı’dan tedarik ettiği füze, insansız deniz ve hava araçlarıyla saldırılar düzenledi.
Özellikle Ukrayna, İngiliz-Fransız uzun menzilli “Storm Shadow” isimli havadan karaya füzeleri kullanarak Kırım’daki Sivastopol’de bulunan Rus Karadeniz Donanması’nı ve tersanesini hedef aldı, donanmaya ait bazı savaş gemilerine hasar verdi.
Zaman zaman Ukrayna çıkarma birlikleri, Kırım’da bazı noktalara baskınlar düzenledi.
Rusya, Karadeniz Donanması’ndaki muharip gemilerini Novorossiysk Limanı’na taşımak zorunda kaldı.
Kırım’ın yanı sıra Ukrayna’nın 4 bölgesi daha ilhak edildi
Rusya, aynı Kırım’da olduğu gibi bu bölgelerde de savaş esnasında, bu şehirlerin “Rusya Federasyonu’na bağlanması için” referandum düzenledi.
30 Eylül 2022’de Kremlin Sarayı’nda düzenlenen törenle Putin, Ukrayna’nın Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerinin Rusya tarafından ilhak edilmesini imzaladı.
Donetsk ve Luhansk şehirleri, 2014’ten bu yana Rusya yanlısı ayrılıkçıların kontrolünde bulunuyordu.
Kırım’ın ilhakının ardından Rusya, Ukrayna’nın yüzde 15’ini daha topraklarına dahil etti.
Herson ve Zaporijya bölgeleri, Donbas’ı Kırım ile bağlıyor
Herson ve Zaporijya bölgeleri, Rusya’nın Donbas bölgesi üzerinden Kırım ile kara yolu bağlantısı kurabilmesi için kilit konumda bulunuyor.
Kırım, son bir yıldır yine uluslararası gündemin merkezinde bulunuyordu. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın sona ermesi için müzakereler sürerken, Washington Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü tartışmaya açtı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Kırım dahil, ülkesinin toprak bütünlüğünden vazgeçmeyeceğini vurgularken, egemenlik ve toprak bütünlüğüyle ilgili meseleye referandum sonucunda karar verilebileceğini ifade ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın ekibi Rusya-Ukrayna müzakerelerinde savaşın sona erdirilmesiyle bağlantılı “Ukrayna’nın 1991 sınırlarına dönmesinin mümkün olamayacağı” iddiasında ısrarlı görünüyor. Rusya da Kırım’ın pazarlık bile edilemeyeceğini savunuyor.
Muhabir: Ekip
