ANKARA (AA) – Küresel petrol piyasalarında dengeler, İran ile ABD-İsrail arasındaki savaşın enerji arzını doğrudan hedef almasıyla önemli ölçüde değişiyor.
İran tarafından Hürmüz Boğazı’ndaki petrol trafiğinin kesilmesi, günlük yaklaşık 14 milyon varillik arzın devre dışı kalmasına yol açtı. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik boğazda normalde günde yaklaşık 150 gemi hareket ederken, bu sayı 5’e kadar geriledi. Bu durum, küresel piyasada arz şokunu derinleştirerek fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırdı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile süren savaşa ilişkin açıklamaları sonrasında petrol fiyatlarında sert dalgalanmalar yaşandı. WTI 2 Nisan’ı varil fiyatı günü yüzde 11’in üzerinde artışla 111,54 dolardan kapatırken, gün içinde 113,97 dolara kadar yükseldi. Aynı gün Brent petrol yüzde 7,8 artışla 109,03 dolardan kapanırken, WTI Mayıs 2022’den bu yana ilk kez Brent’in üzerinde işlem gördü.
Bugün de saat 10.25 itibarıyla Brent vadeli işlemleri yaklaşık yüzde 1,6 artışla varil başına 111,41 dolara yükselirken, WTI yüzde 2,6 artarak 115,02 dolara ulaştı.
Acil teslim ihtiyacı WTI’yı öne çıkıyor
Piyasa analistlerine göre, söz konusu fiyat farkı klasik arz-talep dengesiyle açıklanamayacak ölçüde yapısal bir değişime işaret ediyor. Deniz yoluyla taşınan küresel arzı temsil eden Brent petrol, Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalardan doğrudan etkilenirken, boru hatlarıyla taşınabilen WTI’ın fiziki erişilebilirliği daha yüksek kaldı. Bu durum, WTI’ı yatırımcılar açısından alternatif bir gösterge haline getirdi.
Uzmanlar, WTI’ın yalnızca bir petrol türü değil, aynı zamanda ABD’nin bölgedeki askeri duruşuna yönelik beklentilerin de fiyatlandığı bir enstrümana dönüştüğünü belirtiyor.
Öte yandan, petrol piyasasında “backwardation” olarak adlandırılan yapının derinleşmesi de arz sıkışıklığının önemli göstergeleri arasında yer alıyor. Yakın vadeli kontratların ileri vadeli kontratlara göre daha yüksek fiyatlanması, piyasada fiziki petrole erişimin zorlaştığına işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksamalar deniz yoluyla taşınan petrol akışını sekteye uğratırken, rafinerilerin kısa vadeli tedarike yönelmesi fiyatların mevcut teslimatlar için daha hızlı yükselmesine neden oluyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalar etkili oldu
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, deniz taşımacılığındaki aksaklıklarla birleşerek piyasa dinamiklerini yeniden şekillendirdi. Tanker trafiğinde yaşanan gecikmeler nedeniyle rafineriler tedarik rotalarını ABD iç piyasasına çevirdi.
Bu gelişme, Cushing, Oklahoma merkezli WTI’a olan talebi artırarak fiyatların yüksek seyretmesine katkı sağladı.
ABD’de olası ihracat kısıtlamalarına yönelik endişelerin azalması da fiyatları destekleyen unsurlar arasında yer aldı. Ancak savaşın süresine ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin belirsizlikler piyasadaki oynaklığı yüksek tutuyor.
Mevcut tabloda, boğazdaki tıkanıklığın sürmesi halinde küresel petrol piyasalarında arz kaynaklı baskının devam etmesi ve fiyat dalgalanmalarının yüksek seyretmesi bekleniyor.
Reporter: Hümeyra Ayaz
