İSTANBUL (AA) – Akdeniz’e özgü, boyu 120 santimetreye ulaşabilen ve 50 yıl yaşayabilen pina, dünyanın en büyük iki kabuklu canlısından biri olarak biliniyor.
Pina popülasyonu, 2016-2019 arasında tek hücreli bir parazitin etkisiyle Çanakkale Boğazı’ndan Cebelitarık’a kadar uzanan geniş coğrafyada büyük ölçüde azalarak yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bu süreçte Marmara Denizi’nde sağlıklı şekilde varlığını sürdüren pinalar ise bilim insanlarınca yakın takibe alındı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi işbirliğinde yürütülen PİNA-İZ projesi kapsamında türün dağılımı ve sağlık durumu izlenmeye başlandı.
Saha çalışmalarının ardından gelen ihbarlar ise araştırma ekibini şaşırtan yeni bir tabloyu ortaya çıkardı.
Erdek’teki bir midye çiftliğinden gelen görüntüler üzerine bölgeye giden bilim insanları, üretim halatlarına yoğun şekilde tutunmuş bebek pinalarla karşılaştı.
Henüz birkaç santimetre boyundayken halatlara yerleşen pinaların kısa sürede büyüdüğü, 7 ile 16 santimetreye ulaşarak sağlıklı şekilde yaşamını sürdürdüğü tespit edildi. Yapılan dalışlarda ölü pinalara rastlanmaması dikkati çekti.
Bu durum, Akdeniz’de neredeyse tamamen yok olan tür için Marmara Denizi’nin kritik bir yaşam alanı haline gelmeye başladığını gösterdi. Avrupa ve Kuzey Afrika kıyılarındaki birçok ülke, Marmara’dan taşınan pina larvalarını yakalayabilmek için yoğun çaba harcarken, Marmara’daki doğal çoğalma süreci bilim insanları tarafından “çok kıymetli” olarak değerlendirildi.
İzleme çalışmalarında yer alan Piri Reis Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı ve Erdek Dalış Kulübü Eğitmeni Osman Benli, AA ekibi ile Erdek’te pinaların midye üretim halatlarına tutunduğu alanda dalış yaparak, incelemelerde bulundu. AA muhabiri su altından anons çekerek, alandaki durumu aktardı.
“Midye halatlarına tutunup büyümüşler”
AA muhabirine açıklama yapan Prof. Dr. Sarı, yürüttükleri PİNA-İZ projesi kapsamında önce Marmara Denizi’nde pinaların dağılım haritasını çıkardıklarını, yeni katılımlar ile sağlık durumlarını izlemeye aldıklarını söyledi.
Sarı, “PİNA-İZ projesini duyurduktan sonra midye çiftliklerinden, sağdan soldan ‘Hocam bizim çiftlikte pina var.’, ‘Midye halatlarının üstüne tutundu.’ şeklinde haberler gelmeye başladı. Çok ilginç geldi bize. Sonra görüntüler attılar. Gelip baktığımızda çok şaşırdık. Çünkü çok yoğun şekilde bebek pinalar, daha küçücükken gelmişler ve midye halatlarına tutunup, orada büyümüşler. Halatların üstünde çok fazla bebek pinaya rastladık, bu bizi çok heyecanlandırdı.” diye konuştu.
Yaptıkları su altı dalışında bazılarının 7, bazılarının 16 santime ulaştığını ve gayet sağlıklı olduklarını tespit ettiklerini aktaran Sarı, hiç ölüme rastlamadıklarını dile getirdi.
“Bu görüntüler bizim açımızdan çok önemli ve kıymetli”
Prof. Dr. Sarı, 2016-2019 yılları arasında Akdeniz’deki bütün pinaların öldüğünü belirterek, şöyle devam etti:
“Fransa, İtalya, İspanya, Fas, Tunus, Slovenya gibi ülkeler Marmara’dan akıntılarla o tarafa giden pinaları yakalamaya çalışıyor. Bizim burada midye halatlarımıza tutunan pinaları onlar çok büyük bütçeler ve yoğun işçilikle yakalamaya çalışıyorlar, dolayısıyla bu görüntüler bizim açımızdan çok önemli ve kıymetli. Midye çiftliklerinde bulunan bu pinaların hasat esnasında dibe tutundukları ipçikleri kopartmadan dikkatlice alıp, çiftliğe yakın uygun habitatlara bilim insanlarının rehberliğinde taşınması lazım. Böyle yaparsak sağlıklı şekilde yaşamaya devam eden pinaları geliştirmiş, korumuş oluruz.”
Sarı, bu bilgiler ışığında projenin devamı kapsamında hem bu çiftlikte hem de diğerlerinde takibe devam edeceklerini ve yapacakları raporlamanın ardından uygun prosedür belirlenerek, pinaların uygun alanlara taşınmasını Bakanlığa tavsiye edeceklerini kaydetti.
Midyelerin hasat zamanında pinalara zarar vermemek için çok hassas bir çalışma yürütülmesi gerektiğini aktaran Sarı, midye hasadından önce bu çiftlikteki pinaları alarak Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü altında Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi Daire Başkanlığının vereceği resmi izinle uygun alanlara taşıyacaklarını söyledi.
Midye çiftliklerine hasat öncesi kontrol çağrısı
Prof. Dr. Sarı, pinaların korunmasının Marmara Denizi için kritik önem taşıdığını vurgulayarak, şunları kaydetti:
“Dünyadaki son sığınağı olan Marmara Denizi’nde pinanın sağlıklı yaşamına devam ettiğinin en güzel kanıtlarından bir tanesi bizim açımızdan. Eğer biz Marmara’yı kirletmezsek, korursak, Marmara ekosistemini güçlendirirsek, iyileştirirsek, pinalar çoğalacak. Burada çoğalan pinalar, toplu ölüme neden olan hastalıklara yenildikten sonra inanın bütün Akdeniz’e yayılacak. Buradaki pina larvaları bütün Ege’ye, Akdeniz’e yayılacak. Onun için Marmara, esasında bütün dünyanın göz bebeği, son sığınağı ve umudu, bunu korumamız lazım. Marmara’nın umudu pina, çünkü müsilajla boğuşuyor, arıtmadan denize boca ettiğimiz suları pina temizliyor, öbür taraftan da diyoruz ki Akdeniz’in umudu da Marmara çünkü pinalar burada yaşama tutundular. Buradan bütün Akdeniz’e yayılma potansiyeli var.”
Sarı, Marmara Denizi’nde 50’nin üzerinde midye çiftliği olduğunu belirterek, “Bunların tahmin ediyorum ki az ya da çok hepsinde pinalar var. Midye çiftliği sahiplerine sesleniyorum. Hasat esnasında halatlarınızı kontrol edin, eğer pina varsa, dikkatli şekilde iplikleriyle toplayın, ipliklerini kopartmadan yakında uygun bir alana transfer edin. Nasıl transfer edecekleri konusunda doğrudan bana, benim ekibimdeki arkadaşlarıma ulaşabilirler.” ifadelerini kullandı.
Muhabir: Şaduman Türkay
