TAŞKENT (AA) – İkinci Dünya Savaşı’nın üzerinden 81 yıl geçmesine rağmen Özbek halkının savaşın yaralarını sarmadaki fedakarlığı ve cephedeki kahramanlığı, her yıl 9 Mayıs’ta ülkede “Anma ve Saygı Günü” adıyla onurlandırılıyor.
Ülkede, bağımsızlığın ilk yıllarında diğer eski Sovyet ülkelerinde olduğu gibi Zafer Günü olarak kutlanan 9 Mayıs, 1999’dan itibaren “Anma ve Saygı Günü” olarak idrak ediliyor. Böylece anlamın yeniden şekillendirildiği bu günde, savaşta hayatını kaybedenler ile kaybolan yüz binlerce Özbekistanlı anılıyor.
Her yıl başkent Taşkent ile il ve ilçe merkezlerinde kurulan Hatıra Meydanı’nda düzenlenen anma törenlerinde, vatandaşlar savaşta evladını kaybeden anneleri temsil eden Yaslı Anne Heykeli ve Metanet Methi Anıtı’na çiçek bırakarak saygı duruşunda bulunuyor.
Savaşta hayatını kaybedenler ülke genelinde düzenlenen törenlerle anılırken asker ve vatandaşlar ise savaş gazilerini ziyaret ediyor.
Halkın üçte biri cepheye gitti
AA muhabirinin Özbekistan Savunma Bakanlığından edindiği bilgiye göre, savaşın başladığı 1941’de yaklaşık 6,5 milyon nüfusa sahip ülkeden 1 milyon 951 bine yakın kişi cepheye gönderildi. Bu rakam, ülke nüfusunun neredeyse üçte birine denk gelirken o dönemde her üç Özbekistanlıdan biri bu savaşa katılmış oldu.
Savaşta 540 bin Özbekistanlı hayatını kaybederken 160 bine yakın kişiden bir daha haber alınamadı. Yaklaşık 1 milyon 300 bin savaş gazisinin 900 binden fazlası savaşta yaralanırken bu insanların 60 bini sakat kaldı.
Öte yandan savaşta gösterdikleri kahramanlıklar nedeniyle 200 binden fazla Özbekistanlı, eski Sovyetler Birliği’nin çeşitli nişan ve madalyalarıyla ödüllendirilirken 300’ün üzerinde Özbek, üstün cesaretinden dolayı eski Sovyetlerin en yüksek nişanı olan “Sovyetler Birliği Kahramanı” ünvanına layık görüldü.
Özbekistan savaş yıllarında eski Sovyetlerin stratejik üssü oldu
Savaş yıllarında Özbekistan, cepheye asker göndermenin yanı sıra cepheye mühimmat ve gıda desteği sağlayan bir lojistik ve üretim üssü olarak öne çıktı. Cephe bölgelerinden tahliye edilen yaklaşık 300 büyük sanayi tesisi ülkeye taşınarak kısa sürede üretime geçirildi.
Bu süreçte 2 binden fazla savaş uçağı, on binlerce motor, milyonlarca mühimmat ve askeri ekipmanın üretildiği Özbekistan, savaş yıllarında yüz binlerce ton tahıl, gıda ve tekstil ürünlerini cepheye göndererek, savaşın kazanılmasına büyük destek sağladı.
Özbekistan 1,5 milyon kişiye sığınak, 250 bin çocuğa yuva oldu
Savaş yıllarında Özbekistan, aynı zamanda büyük bir sağlık ve insani yardım merkezi haline geldi. Ülke genelinde kurulan hastanelerde binlerce yaralı asker tedavi edilerek yeniden cepheye gönderildi.
Savaşın en çarpıcı yönlerinden biri de Özbek halkının gösterdiği dayanışma oldu. Cephe bölgelerinden tahliye edilen yaklaşık 1,5 milyon kişi Özbekistan’a yerleştirilirken Özbek halkı savaştan dolayı yetim kalan 250 bin çocuğu bağrına bastı.
Yüzlerce Özbek aile savaşta yetim kalan çocukları evlat edinerek kendi çocukları gibi büyütürken Özbek halkının gösterdiği bu dayanışma o dönemde işlenen birçok Sovyet filmine konu oldu.
9 Mayıs, 1999’den beri Anma ve Saygı Günü olarak idrak ediliyor
Özbekistan’ın bağımsızlığının ilk yıllarında 9 Mayıs, diğer eski Sovyet ülkelerinde olduğu gibi Zafer Günü olarak kutlanırken, 2 Mart 1999’da dönemin Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un imzaladığı kararnameyle bu tarih ülkede Anma ve Saygı Günü olarak belirlendi.
İlk kez 9 Mayıs 1999’da Cumhurbaşkanı Kerimov’un katılımıyla Anma ve Saygı Günü etkinlikleri düzenlenirken Kerimov, burada yaptığı konuşmada, 9 Mayıs’ı Anma ve Saygı Günü ilan ederek bu savaşta hayatlarını kaybedenleri anmak ve onların hatırasını yaşatmak istediklerini belirtti. Kerimov, “Hafızası olmayan, tarihini unutan ve atalarına değer vermeyen bir milletin geleceği yoktur.” ifadesini kullandı.
Aynı yıl, Taşkent’in merkezindeki Bağımsızlık Meydanı yakınında Hatıra Meydanı kurulurken meydanın ortasına savaşta evladını kaybeden Yaslı Anne Heykeli ile savaşa katılan Özbekistanlıların isimlerinin yazıldığı levhalar dikildi.
60 savaş gazisi hayatta
İkinci Dünya Savaşı’nın sona erdiği 1945’te Özbekistan’a dönen 1 milyon 300 bin savaş gazisinden sadece 60’ı hayatta. Bu gazilerin yaş ortalaması 100’ün üzerinde.
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, bayram öncesinde yayımladığı kararnameyle gazilerin her birine 2 bin 500 dolar tutarında maddi destek sağlanmasını ve bu gazilerin ülkedeki sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanmalarını kararlaştırdı.
Mirziyoyev, ayrıca Anma ve Saygı Günü dolayısıyla 2. Dünya Savaşı’nda ölenlerin anısına dikilen Metanet Methi Anıtı’na çelenk bırakarak saygı duruşunda bulundu, ardından Taşkent’teki askeri hastanede tedavi alan savaş gazilerini ziyaret ederek onlarla sohbet etti.
Ülkede 9 Mayıs, her yıl resmi tatil kabul ediliyor.
Muhabir: Bahtiyar Abdülkerimov
