ANKARA (AA) – AA muhabirinin “Dünya Tütünsüz Günü” dolayısıyla Bakanlık verilerinden derlediği bilgilere göre, tütün ürünleri insan sağlığının yanı sıra çevre ve doğal kaynaklar üzerinde de ciddi tehdit oluşturuyor.
Sağlık Bakanlığınca, tütünle mücadele kapsamında yürütülen çalışmalar doğrultusunda dijital ve saha temelli çalışmalar da sürdürülüyor.
“Online Sigara Bırakma Hizmeti” kapsamında vatandaşlar evlerinden ya da iş yerlerinden görüntülü görüşme yoluyla uzman desteği alabiliyor. Hizmet kapsamında kişiye özel bırakma planı hazırlanıyor, düzenli takip yapılıyor ve gerektiğinde yüz yüze poliklinik hizmetine yönlendirme sağlanıyor.
Kamu kurumlarında uygulamaya alınan “Yerinde Sigara Bırakma Danışmanlığı” hizmetiyle kamu personeline tütün ürünlerinin zararları ve sigara bırakma yöntemleri konusunda eğitim veriliyor.
Toplumda tütün ürünü kullanımının zararları konusunda farkındalık oluşturmak, sigara bırakma hizmetlerini tanıtmak ve sahada etkin bir danışmanlık modeli geliştirmek amacıyla “Tütünle Mücadele Timleri” ve “Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri” hayata geçirildi.
Bu kapsamda, son bir yılda timler tarafından 832 bin 873 vatandaşa ulaşılırken, 331 bin 984 vatandaş ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’na yönlendirildi.
Ayrıca, 213 bin 443 vatandaşa mobil poliklinik ve saha timleri aracılığıyla danışmanlık hizmeti sunuldu.
Sigara bırakma polikliniklerinde tütün bağımlılığı konusunda eğitim almış hekimler görev yaparken, tedavi süreçleri hekim değerlendirmesi doğrultusunda yürütülüyor.
Tedavi kapsamında bilişsel-davranışsal yaklaşımların yanı sıra bilimsel etkinliği kanıtlanmış ilaçlarla destek sağlanıyor.
Poliklinik hizmetlerinin ve ilaç kullanım süreçlerinin takip edilmesi amacıyla geliştirilen Tütün Bağımlılığı Tedavisi İzlem Sistemi (TUBATİS), ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ile entegre şekilde çalışıyor.
Böylece, hastalar hem hekim kontrolünde takip ediliyor hem de ALO 171 tarafından düzenli geri dönüş aramalarıyla bir yıl boyunca destekleniyor.
Yürütülen çalışmalarla sigara bırakma polikliniklerine başvuru oranları da arttı. 2024 yılında sigara bırakma polikliniklerine 81 bin 616 tekil hasta başvurusu yapılırken, toplam 150 bin 467 muayene gerçekleştirildi.
2025 yılında başvuru sayısı 2024’e kıyasla yüzde 112 artışla 173 bin 32’ye ulaşırken, toplam muayene sayısı 223 bin 993 oldu.
2026 yılının ilk 4 ayında ise 75 bin 184 tekil hasta başvurusu yapılırken, toplam 105 bin 698 muayene gerçekleştirildi. Muayene sayısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 53,6 artış yaşandı.
Yaklaşık 1,6 milyon ölüm pasif etkilenim sebebiyle gerçekleşiyor
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tütünü “önlenebilir ölümlerin bir numaralı nedeni” olarak tanımlıyor.
Dünya genelinde tütüne bağlı olarak her yıl 8 milyondan fazla insan hayatını kaybediyor. Bu ölümlerin 7 milyondan fazlası doğrudan sigara içenlerde görülürken, yaklaşık 1,6 milyonu pasif etkilenim sebebiyle gerçekleşiyor.
Sigara dumanı 7 binden fazla kimyasal madde içeriyor. Bu maddelerden 250’sinin zararlı, 70’inden fazlasının kanserojen olduğu biliniyor. Sigara, kalp-damar hastalıklarından kansere, solunumdan üreme sağlığına kadar vücudun her organını olumsuz etkiliyor.
Sigara, akciğer, ağız, gırtlak, yemek borusu, mide, mesane, karaciğer ve pankreas kanserleri dahil 12’den fazla kanser türüyle doğrudan ilişkili olduğu belirtiliyor.
Tüm akciğer kanseri ölümlerinin yüzde 85’inden sigara sorumlu tutuluyor. Tütün, dünya genelindeki kanser ölümlerinin yüzde 25’ine yılda yaklaşık 2,5 milyon ölüme yol açıyor.
Sigara, koroner kalp hastalığı, felç ve periferik damar hastalığı riskini önemli ölçüde artırıyor. Tütüne bağlı kalp-damar ölümleri tüm kardiyovasküler ölümlerin yüzde 12’sini oluşturuyor.
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), sigara içicilerde olmayanlara kıyasla çok daha sık görülüyor. KOAH ölümlerinin yaklaşık yüzde 80’i doğrudan sigara kullanımına bağlı. Tütüne bağlı kronik solunum hastalıkları, tüm kronik solunum ölümlerinin yüzde 29’unu oluşturuyor.
Kapalı alanlarda sigara dumanına maruz kalan 65 binden fazla çocuk her yıl solunum yolu hastalıkları nedeniyle hayatını kaybediyor. Pasif etkilenim, ani bebek ölümü sendromu, düşük doğum ağırlığı ve çocuklarda astım riskini doğrudan artırıyor. Türkiye’de her 100 çocuktan 46’sı sigara dumanına maruz kalıyor.
Sigara üretimi için her yıl yaklaşık 600 milyon ağaç kesiliyor
Tütün, tarla, fabrika ve kullanım aşamalarının tümünde gezegene zarar veren tek tüketim ürünü olarak yer alıyor.
DSÖ, tütün endüstrisinin çevresel etkisini “yıkıcı” olarak nitelendiriyor.
DSÖ verilerine göre, sigara üretimi için her yıl yaklaşık 600 milyon ağaç kesiliyor. Küresel ölçekte yılda yaklaşık 4,5 trilyon sigara izmariti çevreye bırakılıyor ve tütün tarımı dünya genelindeki ormansızlaşmanın yaklaşık yüzde 5’ine yol açıyor.
Tütün tarlaları için her yıl yaklaşık 200 bin hektar orman alanı yok ediliyor. Tütün ekiminde orantısız biçimde kullanılan pestisitler ve gübreler toprağı kirleterek başka tarım ürünleri için kullanılamaz hale getiriyor. Tütün tarımının yoğun olduğu bölgelerde tarım arazisi giderek gıda üretiminden tütün üretimine kayıyor.
Sigara izmaritleri dünyada çevreye en çok atılan plastik atık türü oluyor. Her yıl yalnızca denizlere, nehirlere ve kaldırımlara bırakılan 4,5 trilyon izmarit, içerdiği toksik kimyasallarla devasa bir su kirliliği kaynağı oluşturuyor. Sigara filtrelerindeki mikro-plastikler okyanus derinliklerine kadar ulaşırken, deniz ekosistemlerine ve insanlara geri dönüyor. Her bir izmarit, 100 litre suyu kirletebiliyor.
Sigara üretimi zincirinin tamamı yılda 84 milyon ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salıyor. Sigara üretimi için yılda 22 milyar litre su harcanıyor. Küresel ölçekte bu kaynakların israfı, zaten kırılgan olan ekosistemlere ek yük bindiriyor.
Muhabir: Duygu Yener
