İSTANBUL (AA) – İsrail merkezli +972 Magazine internet sitesinin aktardığı verilere göre, uluslararası basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 116. sıraya kadar gerileyen İsrail’de askeri istihbarat, özellikle İran ile yaşanan savaş dönemlerinde haberlerin kamuoyuna ulaşmasını günde ortalama 15 kez engelledi.
Yasalara göre medya kuruluşları güvenlik içerikli tüm haberleri yayınlamadan önce orduya sunmak zorunda kalırken; füzelerin düştüğü yerler, gizli silah anlaşmaları ve istihbarat faaliyetleri gibi geniş bir yelpazede sansür uygulandı.
Sansürün zirveye ulaştığı 2024 yılında, orduya denetim için toplam 20 bin 770 haber gönderilirken; bunlardan 1635’i tamamen yasaklanmış, 6 bin 265’inin ise içeriğine müdahale edilerek sansürlenmişti.
Veri kayıtlarına göre 2025 yılında ise orduya onay için sunulan haber sayısı 17 bin 176’ya geriledi. Bu dönemde yayınlanması tamamen engellenen haber sayısı 753 olurken, içeriği değiştirilen veya kırpılan haber sayısı ise 4 bin 974 olarak kayıtlara geçti.
Bu rakamlar 2025’te sansür sayılarında bir önceki yıla kıyasla kısmi bir düşüş yaşandığını gösterse de 2025 yılı, rekor kırılan 2024’ün hemen ardından son 15 yılda medyaya en ağır sansürün uygulandığı ikinci yıl oldu.
Askeri ya da ulusal güvenliği ilgilendiren haberler yayınlanmadan önce sansür makamına sunuluyor
İsrail’de yasalar gereği, askeri ya da ulusal güvenliği ilgilendiren her haberin yayınlanmadan önce sansür makamına sunulması zorunlu.
Normal şartlarda ordu, sadece devlet güvenliğine “kesin ve somut zarar” verecek haberleri engelleme yetkisine sahip. “Güvenlik” tanımı ise gizli silah anlaşmalarından idari gözaltılara, birliklerin konumlarından füze saldırılarının vurduğu noktalara kadar geniş tutuluyor ve her şey sansürün radarına takılıyor.
Bu kurallara uymayan gazeteciler ve medya organları ise çok ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalıyor. Askeri sansür makamı; kuralları çiğneyen yayıncıları kapatma, faaliyetlerini askıya alma, para cezası kesme veya gazetecilere doğrudan dava açma yetkisini elinde bulunduruyor.
Hangi haberin sansüre gönderileceğine editörler karar verse de ordu, kendi onayı olmadan yayınlanan içeriklere geriye dönük olarak müdahale edip yayından kaldırtabiliyor.
Üstelik medyanın, bir haberin sansürlendiğini okuyucularına veya izleyicilerine söylemesi de kesinlikle yasak. Televizyon kanallarının canlı yayınlarını denetlemek için stüdyolarda bizzat ordu temsilcileri hazır bulunuyor.
Sansürün artmasında dini-siyonist çizgideki bürokratlar etkili
Veriler, Ekim 2023’ten bu yana sansürde genel bir artış olduğunu gösterse de, müdahalenin en yoğun olduğu dönemler İran ile savaş süreçleri oldu.
Polis, belediye müfettişleri ve kimi zaman siviller, İran’ın füze saldırısı yaptığı yerlerin bildirilmesine yönelik katı kısıtlamalar uyguladı. Bu durum sahada çalışan muhabir ve fotoğrafçıları, özellikle de Arap ve yabancı gazetecileri zaman zaman engelledi.
Özellikle son iki yılda sansürün bu denli artmasının arkasında, ordunun sansür mekanizmasının başına ülkedeki aşırı sağcı ve dini-siyonist çizgideki güçlü hukuk bürokratlarının akrabalarının getirilmesi yatıyor.
Eski İsrail Ordusu Sansür Şefi Tuğgeneral Kobi Mandelblit, Nisan 2025’e kadar görevdeydi. Mandelblit’in ardından yerine Netanel Kula göreve geldi.
Mandelblit, eski İsrail Başsavcısı Avichai Mandelblit’in kuzeni. Kula ise İsrail Yargı Ombudsmanı Asher Kula’nın oğlu.
Kula’nın İsrail Ordusu Sansür Şefi olarak Mandelblit’in yerini almasından üç ay sonra, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun oğlunun yurt dışında gizli bir ev satın aldığına dair haberleri yayından kaldırttığı sızdırıldı. Bununla birlikte olay her halükarda gün yüzüne çıkmış oldu.
Öte yandan, Başbakan Netanyahu’ya ve onun aşırı sağ koalisyon hükümetine yakın olan Kanal 14, hassas muharebe planlarını ve askeri istihbarat araçlarını defalarca yayınladı, buna rağmen bir kez bile cezalandırılmadı.
250’den fazla gazeteci öldürüldü
Habere göre, askeri sansür, İsrail’deki basın özgürlüğüne yönelik aşırı ve istisnai bir saldırı teşkil etse de, İsrail ordusunun bu özgürlüğe yönelik en ağır ihlali bu değil.
Bunun en başında, Ekim 2023’ten bu yana Gazze, Lübnan, Yemen ve İran’da 250’den fazla gazetecinin öldürülmesi geliyor ve bu gazetecilerin bazıları, “çifte vuruş” hava saldırıları da dahil olmak üzere doğrudan hedef alındı.
Aynı zamanda ordu, işgal altındaki Batı Şeria’daki gazetecileri vurmaya, darp etmeye, tutuklamaya ve cezaevindekilere genellikle hiçbir suçlama yöneltmeksizin işkence etmeye devam ediyor.
Habere göre, İsrail sınırları içinde ise sunulan yeni yasa tasarıları dalgası İsrail medyasının bağımsızlığını baltalamayı amaçlarken; hükümet de medya kuruluşlarının kontrolünü ele geçirmeye, kendisine yakın gazetecilere güç kazandırmaya ve rakiplerine zarar vermeye yönelik girişimlerini sürdürüyor.
Dolayısıyla, İsrail’in uluslararası basın özgürlüğü endeksinde hızla gerilemeye devam etmesi ve yakın zamanda 180 ülke arasında 116. sıraya yerleşmesi tesadüf değil.
Gazze’deki dram, gazetecilerin kendilerine oto sansür uygulamasından haberleştirilmedi
Habere göre basın özgürlüğüne yönelik tek tehdit ordunun resmi müdahaleleri değil, gazetecilerin kendi kendilerine uyguladıkları oto sansür oldu.
İsrail’deki ana akım medya kanalları ve sözde liberal araştırma programları, yasal bir engel olmamasına rağmen kendi tercihleriyle son iki buçuk yıldır Gazze’de yaşanan insani dramı, sivil ölümlerini ve askeri politikaları tamamen görmezden gelmeyi seçti.
Söz konusu gazeteciler ve medya organları, Gazze’de on binlerce çocuğun ve diğer masum Filistinlilerin öldürülmesini, tüm Gazze şehirlerinin kasıtlı olarak açlığa mahkum edilmesini ve yıkılmasını ya da İsrail’in işlediği diğer sayısız savaş suçunu da haberleştirmedi.
Habere göre, bu sansürlerin hiçbiri askeri baskıdan değil; aksine, bahsekonu gazeteci ve medya kuruluşlarının tamamen kendi tercihlerinden kaynaklanıyor.
Muhabir: Muhammet Nazım Taşcı
