ANKARA (AA) – Tip 2 diyabet (şeker hastalığı) veya fazla kiloya bağlı rahatsızlıkların tedavisi için geliştirilen GLP-1 olarak da bilinen “Ozempic”, “Mounjaro” ve “Wegovy” gibi ilaçlar, bugün yaygın olarak kilo kaybı amacıyla reçete ediliyor.
Etken maddesi semaglutid olan ilaçların vücutta GLP-1 olarak bilinen hormonun etkilerini taklit ettiği, bu sayede pankreastan insülin salınımını artırıp aynı zamanda karaciğerde glukoz üretimini azaltarak midenin boşalmasını yavaşlattığı biliniyor.
ABD’deki Cornell Üniversitesinden araştırmacılar tarafından hazırlanan ve “Journal of Marketing Research” adlı dergide yayımlanan araştırmaya göre, söz konusu ilaçların etkileri yalnızca tartıya değil, gıda harcamalarına da yansıyor.
ABD’de bu tip ilaçların kullanıldığı evlerde, hem market hem de restoranlarda hane halkının gıda harcamalarında önemli bir azalma görülüyor.
En büyük düşüş yüksek kalorili ve yoğun işlenmiş gıdalarda görüldü
GLP-1 ilaçlarına başlandıktan sonraki 6 ay içinde bu evlerdeki market harcamaları ortalama yüzde 5,3 oranında azalırken, yüksek gelirli hanelerde ise bu düşüş yüzde 8’in üzerine çıkıyor.
Fast-food restoranları ve kahve zincirlerindeki gıda harcamalarında da yaklaşık yüzde 8’lik düşüş yaşandığı belirtilen araştırmada, en keskin düşüşün ise işlenmiş ve kalorisi yoğun gıdalarda yaşandığına işaret edildi.
Araştırmada, tuzlu atıştırmalıklara yapılan harcamaların yaklaşık yüzde 10 oranında azaldığı, şekerlemeler ve unlu mamullerde de aynı oranda düşüş görüldüğü belirlendi.
Buna karşın yoğurt, taze meyve, besin barları ve etli atıştırmalıklara yapılan harcamaların arttığı tespit edildi.
Araştırmanın yazarlarından Cornell Üniversitesi S.C. Johnson İşletme Fakültesinden Sylvia Hristakeva, konuya ilişkin AA muhabirinin sorularını yanıtladı.
Hristakeva, ABD’de GLP-1 ilaçlarını kullanmaya başlayan hanelerde market harcamalarının belirgin şekilde azaldığını, en büyük düşüşün ise yüksek kalorili ve yoğun işlenmiş gıdalarda görüldüğünü belirtti.
Fast-food restoranları ve kahve zincirlerine yönelik harcamalarda da gerileme gözlemlediklerini aktaran Hristakeva, araştırmada ortaya konan bu temel eğilimin geçerliliğini koruduğunu kaydetti.
Zaman içinde değişebilecek unsurun ise ilaçların etkisinden çok kullanıcı profili olduğunu vurgulayan Hristakeva, araştırmadaki ilk kullanıcıların ağırlıklı olarak yüksek gelir grubundan oluştuğunu söyledi.
Hristakeva, “Erişim arttıkça kullanıcı kitlesi daha genişleyebilir. Bu da gıda talebindeki değişimlerin daha fazla haneye yayılmasına yol açabilir.” ifadesini kullandı.
İlaç bırakıldığında etkiler azalıyor
Araştırmada, GLP-1 kullanımını sürdürenlerde düşük gıda harcamalarının en az bir yıl boyunca devam ettiği ancak etkinin zamanla zayıfladığı da gözlendi.
Hristakeva, ilaçları kullanan hanelerde gıda harcamalarında belirgin düşüş görüldüğünü ancak ilaç kullanımının sona ermesiyle harcamaların genel olarak eski seviyelerine dönme eğilimi gösterdiğini ifade etti.
İlacın bırakılmasını takip eden 6 ay içinde market harcamalarının kullanım öncesindeki seviyelere doğru yeniden yükseldiğine işaret eden Hristakeva, GLP-1 ilaçlarının daha yaygın hale gelmesi durumunda özellikle yüksek kalorili ve yoğun işlenmiş gıdalara yönelik talebin daha da azalabileceği öngörüsünde bulundu.
GLP-1 ilaçları gıda sektörünü de dönüştürebilir
Araştırmada, GLP-1 grubu ilaçların kullanımının yaygınlaşmasının, özellikle atıştırmalık ürünler ve fast-food sektöründe uzun vadeli değişimlere yol açabileceği aktarıldı.
Bu durumun gıda üreticileri, restoranlar ve perakendecilerin ürün çeşitliliği, porsiyon büyüklükleri ve pazarlama stratejilerini yeniden şekillendirmesini gerektirebileceğine işaret edildi.
Hristakeva, gıda şirketlerinin ürün içeriklerini yeniden düzenleme, porsiyon büyüklüklerini değiştirme ve yeni ürün alternatifleri geliştirme yoluna gidebileceğini vurguladı.
GLP-1’i taklit eden ilaçlar
Söz konusu ilaçlar, özellikle Tip 2 diyabet hastalarında uzun süreli kan şekeri kontrolü sağlamak amacıyla reçete ediliyor. İlacın kullanımına genellikle düşük dozla başlanıyor ve hastanın toleransına göre doz kademeli artırılıyor.
İlacın etkileri arasında iştah azalması da yer alıyor. Midenin boşalma süresinin yavaşlaması ve tokluk hissinin daha uzun sürmesi nedeniyle kullanan kişilerde kalori alımında azalma görülebiliyor. Bu durum, birçok hastada kilo kaybına yol açabiliyor.
İlaçların kullanımı son dönemde küresel ölçekte artış gösterirken, sosyal medya platformlarında ve çeşitli dijital mecralarda ilaca ilişkin paylaşımların yaygınlaşması, diyabet hastası olmayanlar arasında da ilaca yönelik talebi artırdı.
İlaçları kullanmanın güvenliği, kullanım amacına ve tıbbi gözetim altında olup olmamasına bağlı olarak değerlendiriliyor.
Klinik çalışmalar ve ilaç ruhsatlandırma süreçlerinde elde edilen veriler, semaglutid içeren tedavilerin diyabet hastalarında etkili ve genel olarak güvenli olduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte her ilaçta olduğu gibi bu ilaçların kullanımında da çeşitli yan etkiler görülebiliyor.
En yaygın yan etkiler, sindirim sistemiyle ilişkili olarak kaydediliyor. Bulantı, istifra, ishal ve kabızlık gibi şikayetler, özellikle tedavinin başlangıç döneminde daha sık ortaya çıkabiliyor. Bu etkilerin çoğu, dozun kademeli artırılmasıyla zaman içinde azalabiliyor.
Daha seyrek görülen ancak daha ciddi sonuçlara yol açabilen yan etkiler de bulunuyor. Bunların arasında pankreas iltihabı (pankreatit), safra kesesi hastalıkları ve böbrek fonksiyonlarında bozulma yer alıyor. Ayrıca, hayvan deneylerinde tiroit bezine ilişkin bazı riskler gözlemlendiği için belirli tiroit hastalıklarına sahip bireylerde ilacın kullanımı sınırlandırılabiliyor.
Hızlı kilo kaybı yaşayan bazı kişilerde kas kütlesinde azalma, buna bağlı güçsüzlük ve ilacın bırakılması halinde hızlı kilo alımı gibi durumlar da bildiriliyor.
Bu tür etkiler, özellikle ilacın tıbbi gereklilik olmaksızın ve beslenme düzeni gözetilmeden kullanıldığı durumlarda daha belirgin hale gelebiliyor.
Muhabir: Zeynep Katre Oran, Ayşe İrem Çakır
