BRÜKSEL (AA) – AB Komisyonu sözcülerinden Olof Gill, Brüksel’de düzenlenen günlük basın toplantısında, İsrail’in yasa dışı yerleşim yerlerinde üretilen ürünlerin ticareti konusunda açıklamalarda bulundu.
AB Komisyonunun üye ülkelere İsrail yerleşimlerine yönelik kısıtlayıcı önlemler hakkında seçenek belgesi gönderdiğini belirten Gill, “Bu seçenek belgesi önümüzdeki hafta AB Dışişleri Bakanları toplantısında görüşülecek.” dedi.
Gill, şöyle devam etti:
“Bu resmi olmayan belge bir yandan İsrail yerleşimleriyle ticarette mevcut farklılaştırılmış muamele sisteminin nasıl iyileştirilebileceğine ilişkin seçenekleri ortaya koyuyor. Diğer yandan ise durumun daha da kötüleşmesine verilecek olası bir yanıt kapsamında, bu yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin ithalatının kısıtlanması veya yasaklanmasına yönelik seçenekleri sunuyor.”
Euronews’in ulaştığı seçenek belgesine göre, AB Komisyonu, İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünlerin AB’ye ithalatına yönelik mevcut kısıtlamaların sıkılaştırılması amacıyla üç farklı tedbiri değerlendirmeye aldı.
Belge, haziran ayında Lüksemburg’da yapılan AB Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda en az 20 üye ülkenin, işgal altındaki Batı Şeria’da İsrail yerleşimlerinin genişlemeye devam etmesi nedeniyle AB Komisyonundan daha sert ticaret tedbirleri hazırlamasını istemesinin ardından hazırlandı.
AB Komisyonunun değerlendirdiği seçenekler arasında yerleşimlerde üretilen ürünlerin ithalatının tamamen veya kısmen yasaklanması, bu ürünlere yönelik ihracat lisansı zorunluluğu getirilmesi ve caydırıcı düzeyde yüksek gümrük vergileri uygulanması yer alıyor.
AB ülkelerinin büyükelçilerinin cuma günü Brüksel’de yapılacak kapalı toplantıda belgeyi ilk kez ele almaları, AB dışişleri bakanlarının ise 13 Temmuz’da konuyu siyasi düzeyde değerlendirmesi planlanıyor.
AB ile İsrail arasında yürürlükte bulunan Ortaklık Anlaşması kapsamında İsrail ürünleri belirli koşullarda tercihli gümrük tarifelerinden yararlanabiliyor.
Ancak işgal altındaki Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Golan Tepeleri’ndeki İsrail yerleşimlerinde üretilen ürünler bu tercihli rejimin dışında tutuluyor. Buna rağmen söz konusu ürünlerin AB’ye ithalatı tamamen yasak değil.
Bölgeden ihracat yapanlar ürünlerin menşeini yanlış beyan ederek veya yerleşimlerde üretilen malları İsrail içinde üretilen ürünlerle karıştırarak mevcut kuralları aşabiliyor.
İsrail’e yönelik seçenekler
AB tarafından hazırlanan belgede, ilk seçenek kapsamında İsrail yerleşimlerinden ürün ithal eden şirketlere özel ithalat veya ihracat lisansı sistemi getirilmesi öneriliyor. Ancak AB Komisyonu, bu yöntemin de çeşitli yollarla aşılabileceği uyarısında bulunuyor.
İkinci seçenek, yalnızca yerleşim ürünlerine uygulanacak yüksek gümrük vergileriyle bu ürünlerin AB pazarında ekonomik olarak rekabet edemez hale getirilmesini öngörüyor.
Üçüncü ve en kapsamlı seçenek ise yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlerin AB’ye ithalatının tamamen veya kısmen yasaklanmasını içeriyor. Bu durumda ulusal gümrük makamlarının AB sınırlarında yerleşim ürünlerini tespit etmesi ve girişini durdurması söz konusu olacak.
Tedbirlerin AB’nin Ortak Ticaret Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde karar nitelikli çoğunlukla alınabilecek. Bunun Ortak Dış ve Güvenlik Politikası kapsamında değerlendirilmesi halinde ise kararın yürürlüğe girebilmesi için 27 üye ülkenin oy birliği aranacak.
Öte yandan AB Komisyonu, 2025 yılında da AB-İsrail Ortaklık Anlaşması kapsamındaki ticari imtiyazların askıya alınmasını önermiş ancak bu girişim üye ülkelerden gerekli desteği alamamıştı.
AB içinde son dönemde, işgal altındaki Filistin topraklarında kurulan yasa dışı yerleşimlerle bağlantılı kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırımlar ile bu yerleşimlerde üretilen ürünlerin Avrupa pazarındaki durumuna ilişkin tartışmalar da yoğunlaştı.
Muhabir: Ata Ufuk Şeker
