LONDRA (AA) – Burnham hükümeti, enerji faturalarındaki vergi yükünü azaltmak, sosyal konut yatırımlarını artırmak, yerli üretimi desteklemek ve ekonomik karar alma süreçlerinde bölgelere daha fazla yetki vermek gibi politikalarla İngiltere ekonomisinde yeni bir yön belirlemeyi amaçlıyor.
Bu kapsamda ilk olarak İngiltere’de enerji faturalarına uygulanan yüzde 5’lik katma değer vergisinin 1 Ekim’den itibaren 6 aylığına sıfırlanacağı açıklandı. Böylece, bir hane yıllık ortalama 45 sterlin tasarruf sağlayacak. Bu adımın enflasyonu ise yüzde 0,1 puan düşüreceği tahmin ediliyor.
Yeni finans kaynağı ihtiyacı
İngiltere’de Burnham dönemi, ülke ekonomisinde büyümenin kaynağını değiştirme iddiasıyla başladı. Yeni Başbakan, ekonomik karar alma gücünün bölgelere yayılması, ülkenin yeniden sanayileştirilmesi ve kamu politikalarının yerli üretimi destekleyecek şekilde kullanılmasını hedefliyor.
Burnham başbakan olarak ilk konuşmasında “1980’lerde İngiltere bazı yanlış yönlere saptı. Siyasi güç merkezileşti, ekonomik güç özelleştirildi. Ülkenin büyük bölümü sanayisizleşti ve hala toparlanamadı. İngiltere’yi yeniden sanayileştireceğiz. Kamu alımlarını İngiliz sanayisini desteklemek için kullanacağız. Bu yılın ilerleyen döneminde İngiltere için yeni bir plan açıklayacağım. Bugün bulunduğumuz noktadan, hepimizin istediği İngiltere’ye giden yolu ortaya koyan 10 yıllık bir plan.” ifadelerini kullandı.
Uzmanlara göre, Burnham’ın yeni ekonomi yaklaşımının temel başlıklarından biri İngiltere’nin üretim kapasitesini güçlendirmek ve sanayiyi yeniden canlandırırken ekonomik kararların yerel düzeyde alınmasını sağlayarak bölgelerin kendi büyüme stratejilerini oluşturabilmesi olacak.
Bu model, Burnham’ın bir önceki görevinde Manchester Belediye Başkanı olarak uyguladığı yerel kalkınma politikalarından esinlenen ve kamuoyunda “Manchesterism” olarak adlandırılan yaklaşımın temelini oluşturuyor. Manchesterism, ekonomik gücü Londra’dan uzaklaştırarak bölgelere daha fazla kontrol sağlamak olarak nitelendirilirken “büyüme” yerine “daha iyi bir büyüme” hedefi bu yaklaşımda öne çıkıyor.
Ancak Burnham’ın ekonomik modelinin başarısını belirleyecek en kritik unsur, bu dönüşümün sınırlı mali imkanlarla nasıl hayata geçirileceği olacak. Yaşam maliyetlerini düşürme ve çalışanların vergilerini artırmama sözü veren yeni hükümet, diğer yandan savunma harcamalarının artırılması, kamu yatırımlarının genişletilmesi ve sosyal politikaların güçlendirilmesi için yeni kaynak yaratmak durumunda.
Hükümetin gelecek dönemde savunma için ek kaynak bulması ve bazı alanlarda bütçe yeniden dağılımına gitmesi bekleniyor. Burnham, mali disiplin konusunda, hükümetin bütçe kurallarına bağlı kalacağını vurguladı ancak kamu maliyesinde oldukça sınırlı bir hareket alanı bulunuyor.
İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Resolution Foundation’a göre, hükümetin mali kurallar çerçevesindeki hareket alanı 23,6 milyar sterlinden yaklaşık 10 milyar sterline geriledi. Kurum, “harcanmayı bekleyen fazladan bir kaynak bulunmadığı” uyarısında bulundu.
IMF’den kamu harcamaları uyarısı
Uluslararası Para Fonu (IMF), İngiltere ekonomisine ilişkin analizinde, ülkenin “zorlu” bütçe görünümü nedeniyle kamu harcamalarını artıracak bir politika izleme imkanının bulunmadığı uyarısında bulundu. Fon, enerji faturalarına yönelik desteklerin başka alanlarda tasarruflarla dengelenmesi gerektiğini önerdi.
IMF ayrıca Orta Doğu’daki savaş nedeniyle ortaya çıkan enerji şokuna karşı İngiltere hükümetinin politikalarının “sıkı şekilde hedeflenmiş, geçici ve bütçe açısından dengeli” olması gerektiğini bildirirken fon, küresel dalgalanmaların ve tahvil piyasalarındaki hassasiyetin devam ettiği bir ortamda yeni mali baskılar karşısında “ihtiyatlı bir yaklaşım” gerektiği uyarısında da bulundu.
IMF’ye göre, ekonomik büyümenin yavaşlaması nedeniyle İngiliz hükümetinin, mali planlarının sekteye uğraması ihtimaline karşı vergi artışları ve harcama kesintileri için alternatif planlar hazırlamaya ihtiyacı var.
Fon, İngiltere ekonomisinin büyümesinin 2025’teki yüzde 1,4 seviyesinden 2026’da yüzde 1’e gerileyeceğini öngörüyor. IMF, küresel enerji arzındaki bozulmanın devam etmesi halinde daha sert bir ekonomik yavaşlama riskine de dikkati çekiyor.
Enflasyon yeniden hızlanabilir
Mali kaynak kısıtlarının yanı sıra, Orta Doğu’daki savaşın İngiltere ekonomisine yönelik etkileri de özellikle yükselen enerji fiyatları nedeniyle oluşan enflasyonist baskılar nedeniyle Burnham hükümeti için yönetilmesi gereken bir diğer önemli alan olacak.
İngiltere’de dün açıklanan verilere göre, yıllık enflasyon haziranda yüzde 2,6’ya geriledi. Enflasyon mayısta yıllık bazda yüzde 2,8 olmuştu. ABD-İran arasında geçen ay varılan mutabakat sonrası enerji fiyatlarındaki düşüş enflasyonda yavaşlama getirdi. Ancak ABD-İran geriliminin yeniden artması ve enerji fiyatlarına yönelik endişeler, enflasyonda hızlanma ihtimalini güçlendirdi.
İngiltere’nin en eski düşünce kuruluşlarından NIESR analizine göre, son enflasyon rakamları yeni Başbakan için olumlu bir gelişme ancak bu olumlu hava kısa sürecek. Temmuza ilişkin enflasyon rakamlarının daha yüksek olması ve enflasyonun temmuzdan 2027’nin ilk çeyreğine kadar yeniden yükseliş eğilimine girmesi bekleniyor.
Bu durum da İngiltere Merkez Bankasının politika faiz oranlarını düşürme konusundaki hareket alanını sınırlayacak.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
