İSTANBUL (AA) – Araştırmaya dayalı tarihi romanlarıyla tanınan ve uzun yıllar Amerika Birleşik Devletleri’nde araştırmalarda bulunan akademisyen ve yazar Akman, AA muhabirine yaptığı açıklamada, yalnızca bir kitabın peşinden giderek koca bir kıtanın düşünce tarihini değiştiren Gerard’ın kimliğini ve dünya bilim tarihindeki benzersiz rolünü detaylarıyla aktardı.
“Endülüslü Gerard” adıyla romanlaştırdığı Cremonalı Gerard’ı “Batı’ya Rönesans’ı getiren en önemli figürlerden biri” olarak tanımlayan Akman, bu tarihi şahsiyetin muazzam hikayesinin tek bir kitapla, Batlamyus’un astronomi tarihinin temel eserlerinden “El-Mecisti” ile başladığını belirtti.
Akman, 12. asırda Gerard’ın bu çok değerli kitabı Latin dünyasının hiçbir yerinde bulamadığını ve bunun üzerine bugünkü İtalya’nın Cremona kentindeki hayatını tamamen geride bırakıp Endülüs’e doğru tehlikeli bir yola çıktığını dile getirerek, “Gerard oraya vardığında yalnızca El-Mecisti’nin Arapça nüshasını değil, Aristo’dan Hipokrat’a, Harezmi’den İbn Sina’ya uzanan muazzam bir bilgi hazinesini keşfediyor. Bu eserleri çevirebilmek için büyük bir azimle Arapça öğreniyor ve Galib adındaki Endülüslü bir alimle çalışmaya başlıyor.” dedi.
Gerard’ın tam 40 yıl boyunca astronomi, tıp, matematik ve felsefe alanlarında 80’den fazla eseri Latinceye aktardığını söyleyen Akman, “Öklid, İbnü’l-Heysem, Farabi ve Kindi’nin çalışmaları da bunlar arasında yer alıyor. Bugün kullandığımız rakamlardan astronomiye kadar modern bilimin pek çok alanında, Latince dünyaya kazandırdığı bu paha biçilmez eserlerin izleri var.” diye konuştu.
“Tarihin gölgeleri arasında kalan bir karakter”
Beyazıt Akman, bilim tarihinde böylesine büyük bir iz bırakmasına rağmen Gerard’ın yüzyıllar boyunca adeta tarihin gölgeleri arasında unutulduğuna dikkati çekerek, şunları kaydetti:
“Gerard’la Amerika Birleşik Devletleri’ndeki doktora çalışmalarım sırasında tanıştım. 2012’de yayımlanan ‘1492: Cennetin Kapıları’ üzerinde çalışırken onu daha yakından inceleme fırsatı buldum. Yaklaşık 15 yıldır akademik araştırmalarımın farklı aşamalarında sürekli karşıma çıktı. Buna rağmen kendisinden çoğunlukla sadece birkaç satırlık ansiklopedi maddelerinde söz edildiğini gördüm. Gerard, tek bir kitabı bulabilmek için bildiği dünyayı geride bırakıyor. Sonunda insanlığın yüzyıllar boyunca biriktirdiği büyük bir hazineye ulaşıyor.”
Gerard’ın kendisini bütünüyle ilme adamasından çok etkilendiğini vurgulayan Akman, bu gerçek hikayenin daha geniş bir okur kitlesine ulaşması gerektiğine inandığını, ayrıca İbn Sina, Harezmi ve Farabi gibi Türk-İslam alimlerinin medeniyetler arasındaki bilgi aktarımındaki rolünün bu romanı Türk okuru açısından daha da anlamlı kıldığını aktardı.
Prof. Dr. Akman, Gerard’ın çevirilerinden önceki Latin Avrupa’nın durumunu değerlendirirken, “Karanlık Çağ” kavramının dikkatli kullanılması gerektiği uyarısında bulundu.
Latin Avrupa’nın düşünsel üretiminin sınırlı olduğu yüzyıllarda İslam dünyasında son derece canlı bir bilim ve kültür hayatı bulunduğunun altını çizen Akman, sözlerini şöyle sürdürdü:
“O dönemde Latin Avrupa’da Antik Yunan mirasına doğrudan erişim kısıtlıydı, düşünsel hayat büyük ölçüde dini kurumların çevresinde şekilleniyordu. Hristiyan düşüncesinin tamamını akıl karşıtı saymak doğru olmaz, fakat iman ile aklın sınırları konusunda ciddi çekişmeler yaşanıyordu. Abelard gibi sorgulamayı öne çıkaran isimler güçlü tepkilerle karşılaştı, Aristo ve İbn Rüşd’ün bazı eserleri 13. yüzyılda Paris’te yasaklandı. Bilimsel düşüncenin kabulü kolay ve doğrusal olmadı. Galileo’nun yargılanması bu uzun gerilimin en bilinen örneğidir. İşte Gerard’ın önemi tam da burada ortaya çıkıyor. O, İslam dünyasında asırlarca korunan ve geliştirilen birikimi Latinceye taşıyarak Avrupa’nın bilimsel dönüşümüne yani Rönesans’a çok güçlü bir zemin hazırladı.”
“Günümüzdeki yapay zekanın ve algoritmaların ardında Harezmi var”
Beyazıt Akman, İbn Sina, Harezmi ve İbn Rüşd gibi alimleri yalnızca “Antik Yunan mirasını koruyan aracılar” olarak görmenin onlara yapılacak en büyük haksızlık olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Onlar kendilerinden önceki bilgiyi sadece çevirmediler, yorumladılar, eleştirdiler ve kendi özgün yöntemleriyle ileriye taşıdılar. İbn Sina’nın ‘El-Kanun fi’t-Tıbb’ adlı muazzam eseri, hastalıkları sistemli biçimde sınıflandırmasıyla yüzyıllar boyunca Avrupa üniversitelerinin en temel kaynaklarından biri oldu. Harezmi’nin çalışmaları ise cebirin bağımsız bir disiplin haline gelmesinde belirleyiciydi. Hint-Arap rakamları ve sıfır, Roma rakamlarıyla son derece güç olan hesaplamaları bir anda kolaylaştırdı. Bugün sıkça duyduğumuz ‘Cebir’ kelimesi doğrudan onun eserinin adından, ‘algoritma’ ise Harezmi’nin Latinceleştirilmiş isminden gelir. Yani günümüzdeki yapay zekanın ve algoritmaların ardında Harezmi var. Bin yılı aşkın süre önce yaşamış bir matematikçinin adı, bugün yapay zekadan bankacılığa kadar kullandığımız modern teknolojilerin tam kalbinde yaşamaya devam ediyor.”
Bir medeniyetin kaderini değiştiren kitabın izinde okuru bekleyen macera
Yazar Beyazıt Akman, bu yıl edebiyat dünyasına kazandırdığı “Endülüslü Gerard” adlı romanında sürükleyici bir tarihi maceranın okuru beklediğini dile getirdi.
Her şeyin Avrupa’da bulunamayan tek bir kitabın peşine düşülmesiyle başladığını, ancak kahramanın çok geçmeden daha büyük bir sırrın izini sürmeye koyulduğunu belirten Akman, sözlerini şöyle tamamladı:
“Gerard, manastırların karanlık koridorlarında, yakılan kütüphanelerde ve yasaklı el yazmalarında saklanan daha büyük bir sırrın izini sürüyor. Bir tarafta bilgiye karşı savaş açanlar, diğer tarafta onu korumak için hayatını ortaya koyanlar var. Gerard’ın karşısına çıkan her metin yeni bir arayışa, öğrendiği her gerçek daha büyük bir tehlikeye dönüşüyor. Okur Roma, Paris, Kurtuba ve Toledo’da ilerleyen tarihi bir maceraya tanıklık ederken bugün kullandığımız rakamların, tıbbın, astronominin ve felsefenin Avrupa’ya hangi yollardan ulaştığını da büyük bir heyecanla keşfedecek. Romanın merkezindeki soru, son sayfaya kadar peşimizi bırakmayacak. Bir kitap gerçekten bir insanın, hatta bütün bir medeniyetin kaderini değiştirebilir mi? Endülüslü Gerard, cevabını tarihin gölgelerinde, yanmış el yazmalarının küllerinde ve yüzyıllardır kapalı kalmış bir kitabın sayfalarında saklayan gerçek bir hikaye.”
Muhabir: Ahmet Esad Şani
