İSTANBUL (AA) – Panelin moderatörlüğünü yapan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Karahan, ekonomi politikası yapıcıları açısından değişen küresel koşullar nedeniyle istisnai bir dönemden geçildiğine dikkati çekerek, son 5-6 yılda oldukça fazla değişime tanık olunduğunu söyledi.
Karahan, oturumda üç farklı perspektifin bir araya geldiğini, Fransa ve Hollanda merkez bankaları başkanlarının Avro Bölgesi’ndeki enerji ithalatçısı ülkeleri, Suudi Arabistan Merkez Bankası Başkanı’nın ise enerji ihraç eden bir ülkeyi temsil ettiğini belirterek, Türkiye’nin de tüm bu ülkelerle ticaret yapan ve enerjisinin büyük bölümünü ithal eden bir ülke olduğunu kaydetti.
Orta Doğu’daki mevcut duruma değinen Karahan, “Bu ilk şokun ötesinde, küresel ekonomide daha kapsamlı bir değişim yaşanıyor. Küresel entegrasyon geçmişte maliyetlerin kontrol altında tutulmasına ve arzın artırılmasına yardımcı oluyordu. Ancak artık jeopolitik gelişmeler enerji ve ticaret akışlarını şekillendiriyor. Dolayısıyla merkez bankaları açısından yine temel soru şu: Bunların ne kadarı geçici, ne kadarı kalıcı olacak?” diye konuştu.
Karahan, piyasalarla iletişim konusunda deneyimleri olduğunu, politika metninde küçük bir değişiklik yaptıklarında ne demek istediklerini, ifadelerini biraz farklı kullandıklarında ne anlatmak istediklerini piyasaların anladığını ifade etti.
Öte yandan, ekonominin diğer kesimleriyle iletişim kurmanın da önemine dikkati çeken Karahan, şunları söyledi:
“Firmalarla ve hane halklarıyla iletişim kurmaz, mesajlarımızı bu kesimlere ulaştırmazsak bunu başkaları yapar. Sosyal medya çağındayız. Çok sayıda ‘influencer’, hatta ‘finfluencer’ var ve bunlar enflasyon ve ekonomi konusunda kendi görüşlerini paylaşıyor. Ancak bu görüşler her zaman doğru uzmanlık bilgisine dayanmıyor. Bu nedenle gerekli beceri ve bilgiye sahip kurumların sosyal medyada ve bunun ötesinde de varlık göstermesi, firmalara ve hane halklarına doğrudan veya dolaylı olarak ulaşabilmesi çok önemli.
Beklentileri daha iyi yönetebilmek için farklı yöntemleri de deniyoruz. Son iki yılda yaptığımız şeylerden biri, farklı illeri ve şehirleri ziyaret ederek ihracatçılarla, diğer türden meclis ve kuruluşlarla, firmalarla, birliklerle ve benzeri yapılarla bir araya gelmek oldu. Bir sunum yapıyor, ardından soru-cevap bölümü gerçekleştiriyoruz. Bu çok daha informal bir ortam ve kullanılan dil de oldukça farklı. Piyasalarla iletişim kurarken kullandığımız dilin aynısını burada kullanmamamız önemli. Ancak genel olarak şunu söyleyebilirim ki bu, birçok merkez bankası için önümüzdeki yıllarda görevimizi daha etkin şekilde yerine getirebilmek adına geliştirmemiz gereken bir beceri.”
Karahan, ülkelerin yapay zekaya yatırım yaptığını ve daha fazla yatırım yapmaları gerektiğini belirterek, enerji güvenliği ve savunma gibi alanlarda uzun vadeli yatırıma yönelik ihtiyacın devam edeceğini dile getirdi.
Aynı zamanda dünyanın neredeyse her yerinde nüfusun yaşlanmasının tasarruf eğilimlerini değiştirirken kamu harcamaları üzerindeki baskıyı da artırdığını vurgulayan Karahan, “Dolayısıyla temel soru, bu yatırımların ne kadar hızlı şekilde daha yüksek verimliliğe dönüşeceği. Bu, yalnızca büyüme açısından değil, aynı zamanda söz konusu yatırımların nasıl finanse edileceği açısından da önem taşıyacak.” diye konuştu.
“Yeşil dönüşüm için gereken yatırımlar, orta vadede reel faiz oranını yukarı doğru itecek”
Fransa Merkez Bankası Başkanı Emmanuel Moulin, güvenilirliğin uzun vadeli enflasyon beklentilerini istikrarlı tuttuğunu ve ikincil etkilerin önlenmesine yardımcı olduğu için arz şoklarıyla başa çıkmada temel unsur olduğunu ifade etti.
Fransa Merkez Bankasında güvenilirlik konusunda yaptıkları çalışmalara da değinen Moulin, bu çalışmaların merkez bankasının güvenilirliği 1970’lerdeki merkez bankalarınınki kadar düşük olsaydı, 2022-2024 döneminde politika faizinin yüzde 4 yerine yüzde 8’e çıkarılması gerekeceğini ortaya koyduğunu söyledi.
Moulin, istihdam ve büyüme üzerinde aşırı baskı oluşturmak zorunda kalmamak için merkez bankasının güvenilir olmasının büyük önem taşıdığını aktardı.
Fransa Merkez Bankasında üzerinde çalıştıkları bazı politika modellerinin de işaret ettiği üzere, yeşil dönüşümün ve bu dönüşüm için gereken yatırımların orta vadede reel faiz oranını yukarı doğru iteceğini düşündüğünü ifade eden Moulin, “Bu modeller, yeşil dönüşümle bağlantılı arz şokunun enflasyonist etkilerini kontrol altına almak için reel faiz oranında kayda değer ve kalıcı bir artışın gerekli olduğunu gösteriyor.” diye konuştu.
Moulin, yapay zeka alanında “yatırım patlaması” görüldüğünü belirterek, bir makaleye atıfta bulundu.
Emmanuel Moulin, “Makalede, yapay zeka yatırımlarının geçen yüzyıldaki demir yolu ve diğer altyapı yatırımlarını aştığı, GSYH’nin neredeyse yüzde 3,6’sına ulaştığı belirtiliyor. Dolayısıyla bizim değerlendirmemize göre şu an için açıkça enflasyonist bir etki söz konusu. Ancak verimlilik üzerindeki etkisini henüz görmüyoruz. Ortaya çıkmasını beklediğimiz bu etkinin uzun vadede faiz oranlarını düşüreceğini düşünüyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.
“Avrupa’da bankacılık birliği tamamlanmalı”
Hollanda Merkez Bankası Başkanı Olaf Sleijpen ise kamu maliyesi dengelerinin güçlendirilmesine değinerek, “Bunun hem kamu yatırımlarına hem de özel yatırımlara alan açmak açısından çok önemli olduğunu düşünüyorum. Ayrıca, mali konsolidasyonun önemli olmasının başka nedenleri de var. Özellikle bu dönemde şokları hafifletmek için bir miktar esnekliğe ihtiyaç var. Pek çok ülkede bu esneklik şu anda mevcut değil ya da artık kalmamış durumda.” diye konuştu.
Genel olarak bakıldığında dünya çapında kamu borcunun yüksek olduğunu ifade eden Sleijpen, özel yatırımın canlandırılması için söz konusu borcun azaltılması gerektiğini dile getirdi.
Sleijpen, ayrıca özellikle Avrupa’da bankacılık birliğinin tamamlanması gerektiğinin ve “gerçek bir tasarruf ve yatırım birliği” oluşturulması gerektiğinin altını çizdi.
Geniş bir perspektiften bakıldığında da tek bir pazar yaratmanın da buna yardımcı olacağını düşündüğünü aktaran Sleijpen, “Özellikle bankacılık birliği ile tasarruf ve yatırım birliğinin özel sektör tasarruflarını artıracağına da kesin olarak inanıyorum.” ifadelerini kullandı.
“Likidite ve kriz yönetimi çerçevelerinin gerektiğinde devreye alınmaya hazır olmasını sağlamalıyız”
Suudi Arabistan Merkez Bankası Başkanı Ayman Al-Sayari de küresel ölçekte yaşanan gelişmelerin politika çerçevelerinde köklü bir değişiklik yapılmasını gerektirmediğini ancak hazırlıklı olmanın ve değişen koşullara uyum sağlayabilmenin önemini artırdığını dile getirdi.
Enflasyonist baskıların geçici mi olduğunu yoksa ikinci tur etkiler yoluyla daha kalıcı hale mi geldiğini dikkatle değerlendirmek gerektiğini belirten Al-Sayari, “Elbette bu durum, enflasyon beklentilerinin çıpalanmasını etkileyebilir.” dedi.
Al-Sayari, merkez bankalarının likidite ve kriz yönetimindeki rolünden de bahsederek, “Merkez bankaları açısından likidite ve kriz yönetimi çerçevelerinin oluşturulmuş olmasını ve gerektiğinde devreye alınmaya operasyonel olarak hazır olmasını sağlamamız gerektiğini düşünüyorum.” şeklinde konuştu.
Jeopolitik gelişmelerde uluslararası koordinasyonun önemini vurgulayan Al-Sayari, “Jeopolitik şokların sınır ötesi niteliği, uluslararası koordinasyonun sürdürülmesini ve zamanında bilgi paylaşımını gerektiriyor.” ifadelerini kullandı.
Al-Sayari, şoklar gerçekleşmeden önce etkili tampon mekanizmalar oluşturarak dayanıklılığı artırmanın önemine dikkati çekerek, kırılganlıkları erken tespit etmenin ve makrofinansal sistemin öngörülemeyen dış şoklar karşısında bozulmak yerine bunları yeterince absorbe edebilmesini sağlamanın önemini anlattı.
Muhabir: Bahar Yakar, Handan Kazancı
