ANKARA (AA) – Anadolu Ajansının (AA) “Fantastik Dünyaların Dilleri” başlıklı üç bölümlük dosya haberinin üçüncü bölümünde, kurgusal dillerin gerçek hayatta ne amaçla ve nasıl kullanıldığı ele alındı.
Bazı kurgusal dilleri gerçek hayatta konuşan kişi sayısı, tehlike altındaki birtakım doğal dilleri konuşan kişi sayısını geride bırakıyor.
Ayrıca, üniversitelerde dil kurgulama çalışmaları, öğrencilerin bir dilin ses, sözcük, dil bilgisi ve cümle yapısı gibi temel bileşenlerini daha iyi kavramalarını sağlayan bir eğitim yöntemi olarak kullanılıyor.
Öğrencilerin kendi dil sistemlerini oluşturması, dilin hangi kurallarla işlediğini ve bu kuralların birbiriyle nasıl ilişki kurduğunu uygulamalı biçimde anlamalarına yardımcı oluyor.
Kurgusal diller “insan dilini ve işleyişini anlamak için harika bir yol”
ABD’li dil bilimci ve yazar Arika Okrent, AA muhabirine yaptığı açıklamada, bir dilin ait olduğu kurgusal kültüre derinlik kazandıracak şekilde iyi tasarlanması halinde insanların bu hayali kültürün içine “gerçek anlamda dahil olabilmek” için dili öğrenmek istediğini belirtti.
Bazı kişilerin ise tamamen dil bilimsel ve entelektüel merakla hareket ettiğini söyleyen Okrent, bu kişiler açısından temel merakın, “Belirli kurallara ve sınırlamalara sahip bir dil nasıl işler ve bu dil ne kadar geliştirilebilir?” sorusu etrafında şekillendiğini aktardı.
Okrent, “Yapay diller, doğal diller için hiçbir tehdit oluşturmuyor, insan dili ve işleyişini anlamak için harika bir yol. Yapay dil kurgulamak, birçok üniversitedeki dil bilimi derslerinde doğal dil yapısını incelemek amacıyla bir öğretim aracı olarak kullanılıyor.” görüşünü paylaştı.
“Kurgusal diller zaten gerçek dil”
İstanbul Bilgi Üniversitesinden dil bilimci Fatma Nihan Ketrez Sözmen, dil kurgulamayı dil bilimsel kavramları öğrencilere anlatmak için derslerinde kullandığına işaret ederek bu yöntemin öğrencilerin ilgisini çekmeyi ve dil bilimine olan ilgilerini canlı tutmayı kolaylaştırdığını ifade etti.
Bu nedenle yapay dillerin yalnızca film ve dizi sektörü açısından değil, dil bilimi eğitimi bakımından da önemli ve kullanışlı olduğunun altını çizen Sözmen, ayrıca şunları kaydetti:
“Dili konuşanların sayısı ve gerçek hayattaki kullanım bağlamları ne olursa olsun, kurgusal diller zaten gerçek dil. Bazı kurgusal dilleri konuşanların sayısı, tehlike altındaki bazı doğal dilleri konuşanların sayısından daha fazla. Bazı kurgusal dilleri ana dil olarak konuşan bazı insanlar var. İnsanlar çocuklarıyla Klingonca konuşurlar. Nadir de olsa böyle durumlar yaşanıyor.”
Herhangi bir yapay dili konuşmadığını belirten Sözmen, Kovid-19 salgını döneminde her gün bir bölüm “The 100” dizisini izlediğini ve bir süre sonra dizide kullanılan yapay dili altyazıya bakmadan anlayabildiğini anlattı.
Sözmen, bu deneyime yeterince maruz kalındığında yapay dillerin de öğrenilebildiğinin altını çizdi.
Kurgusal diller, insanlar arasında bağ kurulmasını kolaylaştırıyor
Sözmen, doğal dillerin yalnızca kelime ve ifadelerden oluşmadığına, belirli bir dil bilgisine ve yapıya sahip olduğuna dikkati çekti.
Doğal dillerde tutarlı örüntüler bulunduğunu ve sınırlı sayıdaki kuralla sınırsız sayıda yeni ifade üretilebildiğini vurgulayan Sözmen, insan dilinin bu bakımdan “yaratıcı” olduğunu söyledi.
Fatma Nihan Ketrez Sözmen, kurgusal yapımlar için oluşturulan dillerin ise her zaman bu özelliklere sahip olmadığına işaret etti.
Game of Thrones’un (Taht Oyunları) yazarı George R. R. Martin’in eserlerindeki ilk haliyle Dothraki’nin tam anlamıyla bir dil olmadığını vurgulayan Sözmen, dil bilimci David J. Peterson tarafından ekran uyarlaması için geliştirilen Dothraki’nin ise dil bilgisi kurallarına sahip gerçek bir dil sistemi haline geldiğini kaydetti.
Sözmen, “Bu diller, aynı tutkuyu paylaşan insanları bir araya getirirken, aynı zamanda onları diğerlerinden ayırmaya da hizmet ediyor. Dolayısıyla bu diller, insanlar arasında bağ kurulmasını kolaylaştırıyor ve sosyal kimliklerinin oluşmasına katkıda bulunuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Muhabir: Elif Gültekin Karahacıoğlu
