PRİŞTİNE (AA) – Çocukların uygunsuz içeriklere maruz kalması, aşırı sosyal medya kullanımının bağımlılığa dönüşmesi ve ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkiler, Avrupa genelinde yaş sınırları ve dijital güvenlik önlemlerine ilişkin yeni girişimleri beraberinde getirdi.
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, 17 Eylül’de açıkladığı “AB Çocuk Yasası” teklifiyle 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hizmetlerine erişiminin engellenmesini, 13-15 yaş grubundakilerin veli veya vasileri tarafından yönetilen, özellikleri sınırlandırılmış hesaplar üzerinden platformları kullanabilmesini ve 15 yaşından itibaren kişisel hesap açılabilmesini öngörüyor.
Teklifte, “sonsuz kaydırma” gibi aşırı kullanımı teşvik eden özelliklerin sınırlandırılması, uyku saatlerinde anlık bildirimlere izin verilmemesi ve yabancılardan gelen istenmeyen mesajların engellenmesi gibi önlemler yer alıyor.
Yapay zeka sohbet botları ve dijital arkadaşların varsayılan olarak kapalı tutulması, çocuklarda duygusal bağımlılık oluşturacak şekilde davranmalarının önlenmesi hedefleniyor.
Çocuklara ait profillerin varsayılan olarak gizli olması, kullanıcıların engelleme ve sessize alma araçlarına kolayca erişebilmesi ve platformların yaş doğrulama sistemleri kullanması da öngörülüyor.
Sosyal medya platformlarının yanı sıra video paylaşım hizmetlerini, çevrim içi oyunları ve yapay zeka sohbet botlarını da kapsayan teklifin yürürlüğe girmesi için AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilmesi gerekiyor.
Avrupa ülkelerinde konuya ilişkin güncel gelişmeler
Son olarak, Almanya’da hükümet AB genelinde ortak bir mevzuat yürürlüğe girene kadar 13 yaşın altındaki çocukların sosyal medya kullanmasına izin vermeyecek geçici ulusal kuralları içeren strateji belgesini 14 Ekim’de onayladı.
Planlanan geçici düzenlemeyle 13 yaş altındaki çocukların sosyal ağları kullanmasına genel olarak izin verilmeyecek; sadece pedagojik açıdan uygunluğu kanıtlanmış içerikler bu yasağın dışında tutulacak.
Kabul edilen ilkeler henüz somut bir kanun teklifi olmayıp, hükümetin bu konudaki resmi niyet beyanı niteliğini taşıyor.
Yunanistan’da da 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımına ilişkin yasa tasarısı parlamentoda görüşülmeye başlandı. Tasarının ilerleyen günlerde parlamentoda oylanıp kabul edilmesi halinde 1 Ocak 2027’de uygulanması planlanıyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, daha önce ebeveyn ve uzmanlarla yaptığı görüşmelerde, çocukların stresli oldukları, uyuma zorluğu çektikleri, sürekli cep telefonlarına baktıkları bilgisinin aktarıldığını, çocukların uzun süre ekrana bakmaları sebebiyle beyinlerinin yorulduğunu belirtmişti.
Polonya da çocukların sosyal medya kullanımına düzenleme getirmeye yönelik adımlar atıyor. Polonya Dijital İşler Bakanlığı, sosyal medya platformlarına erişim için 15 yaş sınırı getirilmesi üzerinde çalışıyor.
Polonya Başbakan Yardımcısı ve Dijital İşler Bakanı Krzysztof Gawkowski, 16 Ekim’de dijital platform temsilcileriyle yaptığı görüşmede, çocukların ve gençlerin internette daha etkili korunmasını talep etti.
Ülkede ayrıca 1 Eylül’de yürürlüğe giren düzenlemeyle okul öncesi eğitim kurumlarında ve ilkokullarda çocukların cep telefonu ve benzeri elektronik cihazları kullanmasına izin verilmiyor.
Çocukların dijital güvenliğine yönelik adımlar hız kazandı
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Anayasa Konseyinin 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya erişimini düzenleyen yasayı ağustosta anayasaya aykırı bulmasının ardından taahhüt ettiği yeni düzenlemenin hazır olduğunu bildirdi.
Konseyin iptal kararı sonrası hükümete verdiği Avrupa normlarıyla uyumlu, hukuki açıdan sağlam yeni bir düzenlemenin hazırlanması talimatının “olağanüstü teknik çalışmalar sayesinde” yerine getirildiğini belirten Macron, hükümetin yeni yasa taslağını AB Komisyonuna bildirdiğini kaydetti.
Macron, göreve geldiği ilk günden bu yana çocukların çevrim içi ortamlarda korunması konusunda sorumluluk bilinciyle hareket ettiğini vurguladı.
İngiltere’de de 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya platformlarına erişimine ilişkin düzenlemenin uygulanabilmesi için gerekli mevzuatın yıl sonuna kadar parlamentoya sunulması, düzenlemenin gelecek yılın ilkbahar aylarında yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Ülkede 18 yaş altındaki kullanıcıları zararlı çevrim içi içerik ve özelliklerden korumaya yönelik ek önlemlerin alınması da gündemde bulunuyor.
İspanya da 16 yaşın altındaki çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimini düzenleyecek.
Başbakan Pedro Sanchez, 16 yaşın altındaki çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimine izin verilmeyeceğini, dijital platformlar üzerindeki denetimi artırmak ve yöneticilerini bu ağlardaki ihlallerden sorumlu tutmak için önlemler alacaklarını duyurmuştu, ancak İspanya’daki erken genel seçim süreci dolayısıyla konuya ilişkin hazırlanan yasa tasarının yeni parlamentoda yeniden ele alınması gerekecek.
Portekiz’de 13 yaşından küçük çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimine izin verilmemesini, 13-15 yaş grubundakilerin ise ebeveyn izniyle sınırlı erişim sağlamasını öngören yasa tasarısı parlamentodaki ilk oylamanın ardından komisyon aşamasında inceleniyor.
İtalya’da da 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya platformlarına erişimine izin verilmemesini ve kullanıcıların yaşlarının doğrulanmasını öngören bir yasa teklifi gündemde bulunuyor.
Hollanda hükümeti, 5 Ekim’de açıkladığı çocukların çevrim içi güvenliğine yönelik strateji kapsamında sosyal medya kullanımına AB genelinde ortak bir asgari yaş sınırı getirilmesini destekliyor.
Romanya’da da 16 yaşından küçük çocukları sosyal medya platformlarının risklerinden korumayı ve kullanıcıların yaşlarının doğrulanmasını öngören yasa teklifi parlamentoda komisyon aşamasında bulunuyor.
Avusturya’da ise 14 yaşından küçük çocukların bağımlılık yapıcı özelliklere sahip sosyal medya ve video paylaşım platformlarına erişimini düzenlemeyi öngören yasa tasarısına ilişkin kamuoyu görüşü alma süreci 21 Eylül’de tamamlandı. Tasarı, platformlara yaş doğrulama ve çocukların erişimini engelleme yükümlülükleri getirmeyi amaçlıyor.
Slovakya’da 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı oluşturmasını ve kullanmasını düzenleyen yasa tasarısı, 6 Ekim’de parlamentoda ilk okumayı geçerek ikinci okumaya sevk edildi.
Tasarıyla kullanıcıların yaşlarının doğrulanması ve çocukların kişisel verilerinin korunması hedefleniyor. Düzenlemenin kabul edilmesi halinde gelecek yıl yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Çekya Başbakanı Andrej Babis, 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişiminin düzenlenmesini destekliyor. Başbakan Babis ve Eğitim Bakanı Robert Plaga’nın hazırladığı, okullarda cep telefonu ve benzeri elektronik cihazların kullanımını düzenlemeyi öngören yasa tasarısı da hükümetin desteğini aldıktan sonra parlamentonun gündemine alındı.
Baltık ülkelerinde de çocukların dijital güvenliğine yönelik farklı yaklaşımlar öne çıkıyor.
Letonya’da okullarda cep telefonu kullanımına ilişkin düzenleme genişletilirken, Litvanya sosyal medya kullanımında 16 yaş sınırını ve AB genelinde ortak yaş doğrulama sisteminin kurulmasını destekliyor.
Estonya hükümeti ise çocukların sosyal medya kullanımını tümüyle yasaklamak yerine platformların güvenliğini artırmasını ve teknoloji şirketlerinin sorumluluk üstlenmesini savunuyor.
Nordik ülkeleri
Danimarka’da hükümet ve siyasi partiler, sosyal medya platformlarına erişim için 15 yaş sınırı getirilmesi konusunda uzlaştı. Yasa tasarısının 2027’nin başında parlamentoya sunulması ve 1 Temmuz 2027’de yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Norveç’te de hükümet, sosyal medya kullanımına 16 yaş sınırı getirecek yasa teklifini yıl sonuna kadar parlamentoya sunmayı planlıyor. Başbakan Jonas Gahr Store’nin nisan ayında duyurduğu plana göre, teknoloji şirketleri kullanıcıların yaşını doğrulamakla yükümlü olacak.
Finlandiya’da Başbakan Petteri Orpo, çocuklar ve gençler arasında fiziksel aktivite ve hobilere katılımın azalmasına ilişkin endişelerini dile getirerek 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımına yaş sınırı getirilmesini desteklediğini açıkladı.
Finlandiya Sağlık ve Refah Enstitüsü ile Finlandiya Ulusal Eğitim Ajansı, 13 yaşından küçük çocukların kendilerine ait akıllı telefonlarının olmaması ve sosyal medya kullanmamaları tavsiyesinde bulundu.
İsveç’te öğrencilerin derslere odaklanmasını kolaylaştırmak amacıyla ilkokul ve ortaokullarda cep telefonlarının okul saatlerinde kullanılmasını engelleyen düzenleme 1 Ağustos’ta yürürlüğe girdi.
Avustralya, Aralık 2025’te 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimine izin vermeyen ilk ülke olmuştu.
Muhabir: Eren Beksaç
