LONDRA (AA) – Exeter Üniversitesi, East Anglia Üniversitesi, CICERO Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi, Ludwig Maximilian Münih Üniversitesi, Alfred Wegener Enstitüsü ile dünya genelinden 90’dan fazla kurum ve 140’ın üzerinde bilim insanının katkısıyla hazırlanan Küresel Karbon Bütçesi Raporu yayımlandı.
Earth System Science Data dergisinde bu yıl 21’incisi yayımlanan rapor, Türkiye’nin başkanlığını yürüttüğü Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında da paylaşıldı.
Rapora göre, fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel karbon emisyonlarının bu yıl yüzde 0,4 düşerek 38,2 milyar tona gerilemesi öngörülüyor.
Petrol kaynaklı karbon emisyonlarının yıllık bazda yüzde 1,9 azalması beklenirken, bu düşüşün ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’ndan enerji tedarikinin büyük ölçüde kesintiye uğramasıyla başlayan enerji krizine verilen kısa vadeli tepki olduğu değerlendiriliyor.
Kömür kaynaklı karbon emisyonlarının ise yüzde 0,6 artacağı tahmin ediliyor.
Küresel enerji talebi artmaya devam ederken, bu artışın üçte ikisinin güneş ve rüzgar enerjisindeki büyümeyle karşılanması emisyonlardaki düşüşe katkı sağlıyor. Ancak temiz enerji kullanımındaki artış, fosil yakıt kaynaklı küresel emisyonlarda kalıcı düşüş sağlamak için henüz yeterli hızda gerçekleşmiyor.
Uluslararası havacılık ve deniz taşımacılığından kaynaklanan karbon emisyonlarının da bu yıl yüzde 1 azalması bekleniyor. Bu düşüşün bir bölümünün Orta Doğu’daki faaliyetlerin gerilemesinden kaynaklanacağı öngörülüyor.
Arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan karbon emisyonlarının ise bu yıl artarak 5,1 milyar tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Artışta, büyük ölçüde insan faaliyetleri sonucu başlayan turbalık yangınları ve Güneydoğu Asya’daki orman bozulması etkili oluyor. Bu gelişmelerin El Nino koşullarının yol açtığı daha kurak hava koşullarıyla da bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Karbon emisyonları Çin ve ABD’de azalıyor, Hindistan’da yükseliyor
Ülke ve bölge bazında bakıldığında, küresel fosil yakıt kaynaklı emisyonların yüzde 32’sinden sorumlu Çin’de emisyonların bu yıl yüzde 0,9 azalması bekleniyor. Ülkede petrol kaynaklı emisyonlarda belirgin düşüş öngörülürken, kömür kaynaklı emisyonların yüzde 0,3 artacağı ve yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretiminin güçlü büyümesini sürdüreceği tahmin ediliyor.
ABD’de emisyonların yıllık bazda yüzde 1,3 azalacağı öngörülüyor. Bu düşüşte, kömür kaynaklı emisyonların geçen yıla kıyasla gerilemesinin etkili olacağı değerlendiriliyor.
Hindistan’da karbon emisyonlarının bu yıl yüzde 4,4 artacağı tahmin ediliyor. Bu oran, ülkede son 10 yılda kaydedilen ortalama yüzde 3,5’lik artışın üzerinde.
Avrupa Birliği’nde emisyonların yüzde 1,5, Japonya’da ise yüzde 1 azalması beklenirken, dünyanın geri kalanında yüzde 0,7 düşüş öngörülüyor.
Arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan emisyonların da artmasıyla toplam küresel karbon emisyonlarının bu yıl 43,3 milyar tona ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu miktar, geçen yıl kaydedilen 42,8 milyar tonun üzerinde bulunuyor.
Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunun ise bu yıl milyonda 427,7 parçaya (ppm) ulaşması bekleniyor. Bu seviye, sanayi öncesi döneme kıyasla yüzde 54’lük artış anlamına geliyor.
Dünyanın 1,5 derece hedefi için kalan karbon bütçesi 4 yıldan kısa sürede tükenebilir
Küresel sıcaklık artışını Paris Anlaşması’nda belirlenen sanayi öncesi seviyelerin 1,5 derece üzerinde sınırlamak için atmosfere salınabilecek maksimum karbon miktarını ifade eden karbon bütçesinin bugün itibarıyla 150 milyar tonun üzerinde olduğu hesaplanıyor.
Mevcut emisyon düzeyinin sürmesi halinde bu bütçenin 4 yıldan kısa sürede tükenebileceği öngörülüyor.
Karbon emisyonları atmosferde hızla birikmeye devam ederken, iklim değişikliğinin yol açtığı tehlikeli etkiler de giderek ağırlaşıyor.
Araştırmanın lideri ve Exeter Üniversitesi bünyesindeki Küresel Karbon Bütçesi Ofisi Direktörü Pierre Friedlingstein, rapora ilişkin değerlendirmesinde fosil yakıt kaynaklı karbon emisyonlarının azalmasının umut verici olduğunu belirtti.
Friedlingstein, “Ancak kısmen jeopolitik şokların etkisiyle gerçekleşen bir düşüş, sürdürülebilir bir iklim çözümü değil. Uzun vadeli çözüm, temiz enerji teknolojilerinin hızla yaygınlaştırılmasından geçiyor. Yenilenebilir enerji kaynakları ve elektrikli araçlar, enerji talebindeki artışın yol açacağı emisyonları giderek daha fazla dengeliyor. Ancak küresel emisyonların zirveye ulaşması ve ardından kalıcı bir düşüş sürecine girmesi için bu dönüşümün daha da hızlandırılması gerekiyor.” ifadesini kullandı.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
