RAMALLAH (AA) – Eski Filistin Devlet Başkanı ve Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri Arafat, Fransa’da 11 Kasım 2004’te yaşamını yitirdi.
Hayatı boyunca Filistin’in özgürlüğü için mücadele eden Yasir Arafat, vefatının üzerinden 22 yıl geçse de Filistin davasının en önemli simgesi olmaya devam ediyor.
İsrail’in Ramallah’ta yıllarca kuşatma altında tuttuğu Arafat’ın ölüm nedeni bugüne kadar kesin olarak belirlenemezken, Filistin yönetimi İsrail’i Arafat’ı öldürmekle suçlamayı sürdürüyor.
Filistinliler, 75 yaşında hayatını kaybeden Arafat’ı ölümünün 22’nci yılında çeşitli etkinliklerle anıyor. Fetih Hareketi’nin açıklamasına göre, işgal altındaki Batı Şeria’nın Ramallah kentinde bulunan Filistin Devlet Başkanlığı yerleşkesindeki Arafat’ın anıt mezarı başında tören düzenlenecek, halk yürüyüşü gerçekleştirilecek ve mezarına çelenk bırakılacak.
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas da anma etkinlikleri öncesinde yaptığı açıklamada, Arafat’ın İsrail tarafından öldürüldüğü yönündeki suçlamasını yineleyerek, bu “suikastın” Filistin halkının iradesini kıramadığını ifade etti.
Abbas ayrıca, Filistin’de 2007’den bu yana devam eden bölünmenin sona erdirilmesi ve “tek otorite, tek kanun, tek meşru silah” ilkesi doğrultusunda Filistin saflarının birleştirilmesi çağrısında bulundu.
Kudüslü “Ebu Ammar”ın siyaset sahnesine çıkışı
Filistin’in efsanevi lideri Yasir Arafat, 1929’da Kudüs’te dünyaya geldi.
Asıl adı Muhammed Abdurrauf Arafat el-Kudve el-Hüseyni olan “Ebu Ammar” lakaplı Yasir Arafat, siyaset sahnesine 1952’de Kahire’de Filistinli Öğrenciler Birliği Başkanı seçilerek girdi.
Fetih Hareketi’ni 1959’da kurarak Filistin direnişinin sembol ismi haline geldi. 1969’da Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) başkanı seçilen Arafat, örgütü Filistin halkının tek meşru temsilcisi konumuna taşıdı.
Eylül 1970’de başlayıp Temmuz 1971’e kadar süren ve tarihe “Kara Eylül” olarak geçen çatışmalarda Ürdün ordusu ile Filistinliler karşı karşıya geldi. Ürdün’ü terk etmek zorunda kalan Arafat, Lübnan’a geçti.
Arafat, Lübnan’da hareketin merkezini kurdu. 1974’te Fas’ta düzenlenen Arap Birliği Zirvesi’nde Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), Filistin halkının “tek meşru temsilcisi” olarak tanındı.
“Zeytin dalının elimden düşmesine izin vermeyin”
Arafat, 13 Kasım 1974’te Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunda yaptığı konuşmayla uluslararası kamuoyunun dikkatini Filistin meselesine çekti.
Arafat, 1974’te Birleşmiş Milletler (BM) kürsüsünde yaptığı konuşmada şu meşhur sözlerini sarf etti:
“Elimde bir zeytin dalı ile bir özgürlük savaşçısının silahını taşıyorum. Zeytin dalının elimden düşmesine izin vermeyin.”
1982’deki İsrail işgalinin ardından Lübnan’dan Tunus’a geçen Arafat, Filistin mücadelesine bu ülkede devam etti.
Arafat’ın Filistin mücadelesindeki en kritik dönüm noktalarından biri belki de İsrail’i tanıma kararı oldu.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda 1988’de yaptığı konuşmada Arafat, FKÖ’nün İsrail’in “var olma hakkını tanıdığını” ilan etti.
Bu adımı, Filistinli gruplar arasında farklı tepkilere yol açsa da ABD’nin Arafat’a ve hareketine yönelik algısını olumlu yönde değiştirdi. Filistin Merkez Konseyi 1989’da Arafat’ı Filistin Devlet Başkanı ilan etti.
Oslo Barış Anlaşması ve Nobel Barış Ödülü
İsrail hükümeti ile Arafat liderliğindeki FKÖ arasında sürdürülen gizli ve açık görüşmeler, 1993’te Oslo Barış Anlaşması’nın imzalanmasıyla sonuçlandı.
Anlaşmanın imzalanmasının ardından Filistin lideri Arafat ile İsrail Başbakanı İzak Rabin el sıkışarak kameralara poz verdi. Bu anlaşmadan dolayı 1994’te Arafat ve Rabin’e Nobel Barış Ödülü verildi.
Oslo Anlaşması çerçevesinde işgal altındaki Batı Şeria; A, B ve C bölgelerine ayrıldı. Yüzde 18’i kapsayan “A bölgesi”nin yönetimi idari ve güvenlik olarak Filistin’e, yüzde 21’lik “B bölgesi”nin idari yönetimi Filistin’e, “güvenliği” İsrail’e devredilirken, yüzde 61’ini kapsayan “C bölgesi”nin “idare ve güvenliği” İsrail’e bırakıldı.
Anlaşma metni, İsrail askerlerinin Gazze Şeridi ve Eriha’dan çekilmeleri ile başlayan beş yıllık bir geçiş dönemini öngörüyordu. Bunun yanı sıra Batı Şeria ve Gazze’de yönetimin kısmen Filistinlilere teslim edilmesi ile sonuçlanacak geçici bir dönemin belirlenmesi konusunda anlaşılmıştı.
Bunun için Filistin yönetimi kurularak liderliğine Arafat getirildi. Böylece, 1999 itibarıyla tarafların nihai statü anlaşması imzalaması ve Filistinlilerin kendi yönetimini oluşturması öngörülüyordu.
Fetih ve FKÖ’nün lideri Arafat, 1996’da yapılan seçimlerde oyların yüzde 83’ünü alarak Filistin yönetimi başkanlığına seçildi.
Filistinlilerin istediği bölgeler Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’tü ancak gelişmeler planlanan şekilde olmadı ve İsrail taahhütlerine uymadı.
İsrail anlaşmalara aykırı olarak Doğu Kudüs ve Batı Şeria’daki Yahudi yerleşim birimi faaliyetlerine hız kesmeden devam etti. Oslo’nun getirdiği yükümlülüklerden biri de su kaynaklarının paylaşımında tek taraflı adım atılmamasıydı. Ancak İsrail bu kurala da uymayarak, Batı Şeria’daki su kullanımını kendi lehine sürekli artırdı.
Kimi uzmanlara göre İsrail’in ayak sürümesi ve sözlerini yerine getirmemesi nedeniyle görüşmelerin akamete uğramasının ardından 2000 yılında Filistin halkının ayaklanması olan “İkinci İntifada” patlak verdi.
Ev hapsi ve şüpheli ölümü
İsrail güçleri 2002’de Arafat’ı işgal altındaki Batı Şeria’nın Ramallah kentinde bulunan karargahında ev hapsine aldı.
Filistin yönetiminin merkezi olan karargahını 2 yıl abluka altında tutan İsrail güçleri, burayı birçok kez tanklarla da hedef aldı.
Arafat 2004’te hastalandı ve kendisine grip teşhisi konuldu ancak Filistinli lider bir türlü iyileşemedi. İsrail’in izin vermesinin ardından tedavi için 29 Ekim’de Fransa’ya götürülen Arafat, 11 Kasım 2004’te Paris’te Percy Askeri Hastanesinde 75 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Arafat’ın Kudüs’e defnedilmesi yönündeki vasiyeti, İsrail işgali nedeniyle gerçekleşemedi. İşgal altındaki Batı Şeria’nın Ramallah kentine defnedilen Arafat’ın ölüm nedeni ise tartışma konusu olmaya devam etti.
Zehirlendiği iddialarının kuvvetlenmesinin ardından 2012’de Arafat’ın mezarı açılarak örnek alındı.
İsviçreli bilim adamları, Arafat’ın cesedinden alınan örnekler üzerinde yaptıkları incelemenin ardından 2013’te Filistin liderinin kanında yüksek oranda polonyum bulunduğunu ve zehirlendiğinden yüzde 83 oranında emin olduklarını açıkladı.
Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Kasım 2016’da yaptığı açıklamada, Arafat’ın ölümüyle ilgili soruşturmanın devam ettiğini belirterek, “Yakında katilleri açıklayacağız ve herkes dehşete düşecek.” dedi. Bu sözlerin üzerinden 10 yıl geçmesine rağmen Arafat’ın “katilleri” hala açıklanmadı.
Arafat’ın ölümünün ardından özellikle Fetih ile Hamas arasındaki ayrışma daha da derinleşti. Filistin davasında çift başlı bir yönetim görüntüsüne neden olan bu ayrışma, günümüzde devam ediyor.
Fransız yargısı, yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle 2015’te Arafat’ın ölümüne ilişkin soruşturmayı kapattı. AİHM de 2021’de Fransız soruşturmasının adil yargılanma hakkını ihlal etmediğine hükmetti.
Filistinliler, Arafat’ın ölümünün arkasında İsrail’in parmağının olduğunu öne sürdü. İsrail’in Arafat’ı zehirleyerek öldürdüğü iddiaları üzerine Filistin yönetimi, resmi bir soruşturma komitesi kurdu ancak komitenin başkanı Tevfik Tiravi’nin birden fazla kez “veriler ve kanıtlar İsrail’in suikastın arkasında olduğunu gösteriyor” şeklindeki açıklamalarına rağmen, inceleme ve araştırmanın sonucuna dair resmi ve net bir sonuç açıklanmadı.
Muhabir: Qais Omar Darwesh Omar
