ANTARKTIKA (AA) – Cumhurbaşkanlığı himayesinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü uyumunda gerçekleştiren, 24 kişilik bilim heyetinin yer aldığı 8. Ulusal Antarktika Bilim Seferi, 36 gün süren başarılı çalışmalarla tamamlandı.
Sefere katılan bilim insanları, yıllardır araştırdıkları en kıymetli mevzulardan biri olan deniz buzu ve buzul takipleri sonucunda buzların içindeki gizli bilgilere ulaşmayı hedefledi. Dünyanın farklı devirlerindeki buzul oluşum süreçlerini de inceleyen bilim insanları, buzların içindeki ömrü çözebilirlerse dünyanın geleceğini daha âlâ anlayacaklarını düşünüyor.
Halihazırda büyük kısmı Antarktika ve Grönland’da bulunan buzullar, gezegenin en büyük tatlı su kaynağı olması sebebiyle dünyanın geleceği için kıymetli rol oynuyor. Yeryüzündeki tatlı su kaynağının yüzde 75’lik kısmının Antarktika’da bulunduğu biliniyor.
Buz dağları, buzullardan kopmuş, yüzer ya da deniz tabanına oturmuş olarak bilinen ve isimlendirilen halleriyle 7 farklı tipte gözlemlenebiliyor. Sivri zirveli, kubbe, aşınmış, havuzlu, eğimli, tabla ve blok buz dağı formunda imajlara sahip buz dağları, Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi ve Avrupa Uzay Ajansı üzere kurumlar tarafından izleme programlarıyla da takip ediliyor.
“Kar ve buzul alanlardaki erimelerin yıllara oranla farklılıklarını ortaya koyduk”
8. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, yüksek lisans eğitimine başladığı günden beri buzullar ve buz dağlarıyla ilgili uydu datalarıyla çalışmalar yaptığını söyledi.
Gidemedikleri yahut daima gözlemleyemedikleri çok büyük alanların uzun vakitli bilgilerle izlenmesinde uzaktan algılama imkanlarını kullandıklarını lisana getiren Özsoy, 20 yıl boyunca yürüttüğü çalışmalara son yıllarda süratle eriyen buzulları da eklediğini tabir etti.
Özsoy, kendisi üzere öğrencilerini de kutup alanındaki çalışmalara yönlendirdiğini belirterek, “Bu sene de evvelki yılların devamı niteliğindeki çalışmamızla İHA ve uydu tabanlı sistemlerle kar ve buzul alanlardaki erimelerin yıllara oranla farklılıklarını ortaya koyduk. Bu projenin çıktıları, Antarktika’daki kar ve buzul alanlarının daima olarak izlenmesi ve iklim modellerinin güncellenmesi, gelecekteki değişikliklerin iddia edilmesi için çok kıymetli.” diye konuştu.
“Buz kütlesi, aslında dünyanın bütün bilgilerini içinde saklıyor”
8. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Önderi Prof. Dr. Ersan Başar da buzulların nasıl oluştuğundan, farklı yapılarından, ekosistemi nasıl hareketlendirdiklerinden ve son yıllarda buzullarda yaşanan erimeden bahsetti.
Üzerindeki buz kütlesinin aslında dünyanın bütün bilgilerini içinde sakladığını tabir eden Başar, “Bunun içinde mineraller, bakteriler, canlılar, farklı ekosistemler sabit olarak kalarak günümüze kadar formlarını koruyabilmişler ve kimi ekosistemler oluşturmuşlar.” dedi.
Başar, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Buzulun içinde bulunan mineral unsurlar, bakteriler, vakit içinde erimeyle birlikte etrafına dökülüyor ve birçok canlı da bunlardan beslenerek bir ekosistemle okyanusa yanlışsız hareket ediyorlar. Bu buz dağlarının farklı tiplerine rastlayabiliyoruz. Buz dağları, buzul oluşumu sırasında süratli bir halde yüksek basınç altında donmuş ise renklerinde farklılıklar görebiliyoruz.”
“Yerküre üzerindeki beyaz alanlar azaldığı için güneşin dünyamızı ısıtması artıyor”
Buz dağına yaklaşıldığında gazoz şişesi açıldığında çıkan köpükler üzere hava kabarcıklarının çıktığının görüldüğüne dikkati çeken Başar, buz oluşumu sırasında havanın sıkışarak kabarcıklar oluşturduğunu, bu kabarcıkların o buzul kaç milyon yıl evvel oluşmuşsa o anki atmosferik datayı gaz olarak dışarıya çıkardığını lisana getirdi.
Ersan Başar, “Yerküre üzerindeki beyaz alanlar azaldığı için güneşin dünyamızı ısıtması artıyor ve böylece birbirini tetikleyen, domino taşı tesiri yapan bir sürecin içine giriyoruz. Bilhassa Antarktika’da bir buz kütlesinin buz dağı olarak okyanusa gelmesi bizim şimdi daha bilmediğimiz birçok minerali, bakteriyi, canlıyı sistem içine sokuyor. Aslında biz onları çözebilsek, bir buzul çağından kalan o buz modülünün içindeki hayatı çözebilirsek, içindeki gazları, mineralleri ve hayatı çözebilirsek hayatın gerçeğini daha yeterli anlayabileceğiz.”
“Küresel iklim değişikliğinin tesirlerini net bir formda gözlemledik”
İstanbul Teknik Üniversitesi Geomatik Mühendisliği Kısmı de İHA ve uydu tabanlı müşahedelerle kar ve buzul alanlarında kıymetli ölçüde erime tespit etti. Antarktika’da yıllardır uydu izleme programlarıyla projelerini yürüten grup, Türkiye’nin bilimsel araştırma kampının da bulunduğu Antarktika Horseshoe Adası’ndaki erimeyi gösteren uydu imgelerini yayınladı.
İTÜ Geomatik Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mahmut Oğuz Selbesoğlu, Horseshoe Adası ve etrafında yaptıkları araştırmalarda, global iklim değişikliğinin tesirlerini net bir biçimde gözlemleyebildiklerini söyledi.
Selbesoğlu, “Son 5 yılda ağırlaşarak devam eden izleme çalışmalarımızdan elde edilen datalar, buzul ve kar alanlarında alarm verici derecede erimelerin yaşandığını ortaya koydu. 2022 ve 2023 yıllarında yalnızca Horseshoe Adası’nda, bilhassa kıyı alanlarda daha fazla olmak üzere yaklaşık yüzde 11 buzul kaybı kaydedilmiştir.” diye konuştu.
Muhabir: Şebnem Coşkun
