İSTANBUL (AA) – Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Kısmı Güç Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Daş, güneş gücü panellerinin kutup kurallarında kullanımını araştırdıklarını, elde ettikleri bilgilerle oluşturacakları yapay zeka modeli sayesinde, panellerin tüm iklim koşullarında kullanımı hakkında bilgi sahibi olacaklarını kaydetti.
Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK MAM (Marmara Araştırma Merkezi) Kutup Araştırmaları Enstitüsü uyumunda ve Prof. Dr. Burcu Özsoy’un sefer koordinatörlüğünde 27 Ocak-3 Mart ortasında düzenlenen 8. Ulusal Antarktika Bilim Seferi’nde gerçekleştirilen bilimsel araştırmalar ortasında kutup kurallarında güneş gücüyle güç üretimi çalışması da yer aldı.
TÜBİTAK MAM tarafından yapılan 2023 yılı “Kutup-1001” daveti kapsamında bilimsel olarak desteklenmesine karar verilen projeler ortasında yer alan “Antarktika İklim Kaidelerinde Yüksek Güç Performansına Sahip Fotovoltaik Güneş Panel Tipinin Belirlenmesi İçin Yapay Zeka Metotları ile Yararlı Model Üretilmesi” başlıklı araştırmada Doç. Dr. Mehmet Daş yürütücü, Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Kısmı Güç Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Akpınar ve Yazılım Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bilal Alataş araştırmacı olarak vazife alıyor.
AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Daş, araştırma kapsamında 25 vat gücünde, 4 farklı tip güneş panelinden oluşan, güneş radyasyonu, nem, sıcaklık ve rüzgar suratı üzere iklim bilgilerini ölçen aygıt prototipi geliştirdiklerini söyledi.
Cihazın, farklı iklim kaidelerinde nasıl çalıştığını görmek ve güneş gücünün Antarktika koşullarında yapay zeka takviyesiyle kullanılabilirliğini araştırmak maksadıyla Ulusal Antarktika Bilim Seferi’ne gönderildiğini ve orada ölçümler yapıldığını belirten Daş, “Cihaz, üzerindeki tüm dataları, iklimsel verileri da dahil olmak üzere otomatik olarak kaydedip hafızasında saklıyor. Bu aygıtın sunumu esnasında hocalarımız ‘Bu aygıtı biz kullanabilir miyiz?’ diye sorduklarında ‘Tabii ki olabilir.’ dedik zira otonom bir aygıt, yalnızca düğmesine basıyorsunuz ve kendisi otomatik bilgileri kaydediyor.” sözlerini kullandı.
Kutup kurallarında 1 güneş panelinden 21 vat güç üretildi
Cihazın Antarktika’daki kurulumunu Dr. Erhan Arslan’ın gerçekleştirdiğini bildiren Daş, kutup bölgesinde olumsuz hava kaideleri yüzünden sefer müddetince yalnızca 6 gün boyunca bilgi alınabildiğini ve elde edilen ham bilgilerin internet aracılığıyla kendilerine iletildiğini anlattı.
Daş, kelamlarına şöyle devam etti:
“Antarktika seferinin düzenlendiği vakit diliminde hissedilen iklim kuralları, Ardahan’ın yahut Kars’ın iklim koşullarına benzeri. Şöyle söyleyeyim, deneylerde kullandığımız bir fotovoltaik panelin azamî üreteceği anlık gücün 25 vat olduğunu düşünürsek, biz kutup koşullarında 21 vat anlık gücü gördük. Yani bir panelin üreteceği yaklaşık azamî gücü gördük, güneş gücü potansiyeli bakımından bu durum bizi umutlandırdı.
Araştırmaya yapay zekayı da ekledik ve bu kısımda bilgi setleriyle modelleme evresindeyiz. Evvel her bir panelin güç verimliliğini hesaplıyoruz. Biz 6 gün boyunca kutuplardan sağlam bilgi aldık. Bu güç üretimini iklimsel bilgilerle ilişkilendirip yapay zeka modeli oluşturacağız ve bu model bize ’12 ay boyunca rastgele bir iklim koşulunda siz bu panelleri kullanırsanız ne kadar güç elde edebilirsiniz?’ sorusunun karşılığını verebilecek matematiksel eşitlikler üretecek.”
Araştırmada formülasyonlar ve çeşitli modellerle hesaplanarak elde edilen bilgileri yapay zeka aracılığıyla daha kolay bir biçimde ve açıklanabilir tekniklerle elde ettiklerini vurgulayan Daş, “Amacımız ortalama 100 bin veriden oluşan bir data seti elde etmek ve biz bunun yüzde 60’ını sağladık. Elimizde 60 bin veri var ve bunun üzerine modelleme yapmaya devam ediyoruz. Aygıtın ürettiği deneysel datalarla yapay zekanın ürettiği bilgileri karşılaştırarak model güzelleştirme basamağına geçeceğiz ve iki paha ortasındaki yanılgının asgarî olmasını sağlamaya çalışacağız.” diye konuştu.
“Kutuplarda rüzgar gücü üzerine de bir çalışma yapmayı planlıyoruz”
Çin, Rusya, Şili ve Amerika Birleşik Devletleri üzere ülkelerin kutuplarda güç muhtaçlığını yenilebilir güçten sağlayacak formüller üzerinde çalıştıkları bilgisini paylaşan Daş, kutuplarda kalıcı bir araştırma istasyonu kurma maksadı olan Türkiye açısından araştırmalarının değerli olduğunu lisana getirdi.
Daş, şu değerlendirmeleri paylaştı:
“(Antarktika) Çok değerli bir alan, çok değerli bir tabiat ve bu tabiata ziyan verilmemesi gerekiyor. Hem karbon salımının sıfıra indirilmesi hem de canlıların ömür alanlarının bozulmaması gerekiyor. Bize de güç lazım. Orada yapılan her iş güç ile oluyor. Hem yakıtın transportu çok külfetli hem yaktıktan sonra ortaya çıkan karbon emisyonu bir sorun. Onun için yenilebilir güç üzerine kesinlikle çalışılması gerektiğini düşünüyorum. Bu proje de buna bir basamak olacak.”
Araştırmayı tamamladıktan sonra kutuplarda rüzgar gücü üzerine de bir çalışma yapmayı planladıklarını tabir eden Daş konuşmasını, “Türkiye’nin kutup araştırmaları yaptığı Türk Antarktika Araştırma İstasyonu (TARS) Horseshoe Adası’nda ve burada hem dalga hem gelgit hem rüzgar hem güneş gücü var. Bunların hepsinin hibritlendiği bir sistem ve uygun bir güç santralinin oluşturulmasıyla hem kutup turizmini geliştirebiliriz hem araştırma için gerekli gücümüzü buluruz hem de çevreyi kirletmemiş oluruz.” diyerek tamamladı.
Muhabir: Biriz Özbakır
