ANKARA (AA) – Savunma Havacılık ve Uzay Enstitüsü Derneği (DASA) Başkan Yardımcısı Dr. Emekli Albay Murat Kaymakçılar, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Kuveyt’te ABD’ye ait 3 F-15 uçağının düşürülmesinin ABD, İsrail ve genel olarak bu ülkelerle müttefiklik ilişkisi içerisinde olan Hindistan gibi ülkelerin basınına bakıldığında, ağırlıklı olarak bir hatadan kaynaklanacak şekilde açıklandığını söyledi.
Kuveyt’in, kendisiyle müttefik durumdaki ABD ve İsrail uçaklarının kendi semalarında uçmakta olduklarını bildiğini ve buna izin verdiğini aktaran Kaymakçılar, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Dolayısıyla bütün hava savunma sistemlerinin de buna uyumlu şekilde hizalandırılması beklenir. Bu, müttefikler arasında olmazsa olmaz bir süreçtir. Dost-Düşman Tanıma Sistemleri (IFF) son derece güvenilir ve kolay yanılmayacak sistemlerdir. Ancak hata, izlenmesi gereken prosedürlerde görülebilmektedir. ABD ve İsrail’den gelen dost ateşi açıklamalarına bakıldığında, modern IFF sistemlerinin oldukça gelişmiş olduğu böyle bir dönemde böyle bir hatanın ortaya çıkması şaşırtıcıdır. Bunun en önemli sebepleri arasında, Kuveyt semalarında bu özel zaman diliminde sadece ABD ve İsrail uçaklarının uçuyor olması bulunmaktadır. Hele hele aynı hatadan etkilenen 3 uçaktan bahsediliyor olması kuşkuları arttırmaktadır. Bununla birlikte eldeki bilgilerden böyle bir hatanın tamamen olasılık dışı olduğunu da söylemek uygun olmaz.”
Bu iddia doğruysa, elektronik harp tedbirlerinin etkin olarak kullanılmasının IFF sinyallerini karıştırıp aldatmış olması ihtimaller arasında bulunduğuna işaret eden Kaymakçılar, şunları kaydetti:
“Elektronik harp, elektronik sistemleri olumsuz etkileme kapasitesi ile dünya çapındaki birçok operasyonu olumsuz etkilemiş ve etkileme potansiyeline sahipken, bu spesifik olayda kriptolu sistemler kullanılıyor olması sebebiyle bu ihtimalin son derece düşük olduğu söylenebilir. Yani kullanılan sinyallerin kriptolanmış olmasının bu ihtimali azaltması beklenir. Bununla birlikte, IFF’nin kullanılabilmesi için iki tarafın sistemlerinin birbirine uyumu ve senkronizasyonunun yapılmış olması esastır. Bu senkronizasyon sadece elektronik olarak yapılmayıp, karşılıklı yapılan tatbikatlarla kayıt altına alınacak şekilde dijital tablolar üzerinden şifre-kripto değişimleri ile desteklenmektedir. Bu çerçevede yapılacak koordinasyonda, müşterek/birleşik eğitimlerin bütün bu incelikleri kapsayacak içerikte olması, karşılıklı tarafların her konuda mutabık kalması gereklidir. Bu konularda yaşanmış olabilecek eksiklik ve hataların veya belirlenen hattın geçilmesi ile devreye girmesi gereken bir şifrenin takip edilmemiş olması gibi kritik konuların buna sebep olmuş olması da ihtimaller dahilindedir. 3 uçağın bu durumdan etkilenmiş olması, müttefik ülkeler içerisinde karşılıklı bilgi akışında da bir problem yaşanmış olabileceğini düşündürmektedir. Yoğun hava trafiği, Kuveyt Silahlı Kuvvetlerinin bu konulardaki tecrübeleri ve muhtemel eğitim eksikliklerinin buna sebep olmuş olabileceği ihtimaller arasındadır. Bundan kaynaklanabilecek şekilde beklenen tehdid ve çatışma heyecanı ile “belirsiz/bilinmeyen” işaret almış olmasına rağmen ‘ateş et’ seçeneğinin kullanılmış olabileceğini de düşündürmektedir.”
Kaymakçılar, “dost ateşi” adıyla anılan bu tür olayların uluslararası tatbikat ve operasyonlarda oldukça sık şekilde yaşandığına dikkati çekerek, bu olaylarda uçak ve personel kayıpları verildiğini anımsattı.
Murat Kaymakçılar, bahse konu olaydaki teknoloji ihtiyacının Kuveyt’in sistemlerine dahil olma gibi son derece ayrıntılı bir girişime ihtiyaç duyacağı düşünüldüğünde İran faktörünün ihtimaller arasında sayılmasının mümkün olmadığını değerlendirdi.
Eğitim sorunların çözüm anahtarı
Savaşta her zaman yüksek eğitimin birçok sorunu çözebilecek anahtar olduğunu vurgulayan Kaymakçılar, öncelikle operatör eğitimlerinin çok iyi olması gerektiğini söyledi.
Bu eğitimler sırasında hangi olağanüstü durumlarda, hangi seçeneklerin kullanılabileceğine kadar detaylı konuların çalışılıp deneyimlendiğini anlatan Kaymakçılar, şöyle konuştu:
“Böyle çok ciddi hallerde durum hiçbir zaman operatörlere bırakılmaz ve komutanlar her zaman ince ayrıntılara kadar sürece dahil olurlar. Bütün süreçler, barış zamanından itibaren defalarca prova edilir ve alternatif acil durumlar, simülatörler ve gerçek hedefler üzerinde de denenerek personelin yetişmesi sağlanır. Günümüzde müşterek (kuvvetler arası) ve birleşik (uluslar/müttefikler arası) harekat çerçevesinde yapılan eğitimler yaşamsaldır. Bu eğitimlerde yaşanacak sorunlar, eksiklikler orduları başarısızlığa götürebilir. Buradaki örnek, ABD ve müttefiklerinin çok güçlü oluşu sebebiyle ihmal edilebilir görünse de başka bir durumda etkisinin çok daha büyük olacağı değerlendirilmelidir. Teknolojinin sağladığı kolaylık ve hassasiyetin, en azından bugün için, her durumda insan kontrolünden ve denetiminden geçmesi, her zaman son safhada düğmeye basacak olan operatörün bütün koşulların yerine getirildiğinden ve prosedürlerin tam anlamıyla uygulandığından emin olmaları gerekir. Bu, sonuç olarak bir eğitim konusudur ve bu örnekte karşılıklı mutabakata varılmış olan kabullerin yeri geldiğinde saniye şaşmadan uygulamaya geçirilmesi anlamına gelmektedir. Bugünün savaşında da yetişmiş insan hala kritik bir roldedir. Benzer hataların yüksek gerilimli bir muharebe ortamında yaşanmaması için özellikle farklı kültür/devlet ve benzeri çok taraflı ortamlarda işbirliği yapılan operasyonlarda mutabık kalınan konuların önceden mükemmel şekilde eğitimlenmesi ve provalarının yapılması kritik bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır.”
Son NATO Tatbikatında birçok Batı ülkesiyle birlikte “birleşik harekat” icra eden Türk Silahlı Kuvvetleri’nin başarılı tatbikatının yakın bir örnek olduğuna işaret eden Kaymakçılar, konuyla ilgili eğitimlerin çok önceden başladığını ve mükemmel seviyeye ulaştığını belirtti.
“Güven” sarsılacak mı?
Murat Kaymakçılar, NATO ve ABD liderliğindeki koalisyonlar içerisinde birlikte çalışabilirlik ve uyumun kusursuz olması esas olduğunu söyledi.
Bunu yapabilen orduların, kısa uyum sağlayıcı eğitimlerle her gittikleri yerde bir arada görev yapabildiklerini anlatan Kaymakçılar, şu görüşleri dile getirdi:
“Eğer gerçekten bir dost ateşi buna sebep olmuşsa, bu ölçekteki bir ‘dost ateşi’ sorununun, müttefikler arasındaki güven parametrelerini etkileyip etkilemeyeceği başka bazı parametrelerin de dahil olacağı karmaşık şartlar üzerinden belirlenecektir. Arap ülkeleri ile ABD ve İsrail’in bir ittifak gibi hareket ediyor olmaları, bu ittifakta hangi konularda karşılıklı bağımlılığın söz konusu olduğuna büyük ölçüde bağlıdır.
Diğer taraftan, bu olayda mürettebatın kurtulduğu anlaşılmaktadır. Ancak açıklanan sebeplerle vuku bulmuş bir olayın ABD’li mürettebatın moralinde düşüş yaratacak bir gelişme olduğu açıktır. Kuveyt hava savunma sistemi tarafından vurulan uçakların Amerikalı pilotları başta olmak üzere ittifakta yer alan güçlerin operasyonel unsurları, Kuveyt hava savunmasının dostu düşmandan güvenli bir şekilde ayırt etmediğine kanaat getirirler veya bu konuda kafalarında bir şüpheye sahip olurlarsa, bölgede operasyon yapmak konusunda isteksiz hareket edebileceklerinden bunun en alt düzeyde operasyonel bir takım sonuçlarının oluşabileceği öngörülebilir. Bu sonuç müttefiklerin birbirlerinin birleşik operasyonlara hazırlıklarını sorgulatacağından, işbirliğine ket vurarak ortak hareket etmedeki sinerjisini zayıflatacaktır. Büyük ölçekte ise yaşanan olay, ABD’ndeki kamuoyunun hassas olduğu konular içerdiğinden ABD Başkanının kararlarının tekrar ve yeniden sorgulanmasını getirecek gelişmelerin dönüm noktası ve daha büyük tepkilerin başlangıcı olarak da bir etki doğurabilir.”
Kaymakçılar, bütün bu etkilerin İran tarafında, ABD liderliğindeki koalisyonun/müttefiklerin caydırıcılığının sorgulanmasına da sebep olacağını dile getirdi.
Nitekim Rusya ve Çin tarafından gelen değerlendirmelerin, ABD’nin birlik konuşlandırmalarının sebep olduğu istikrarsızlık, yetersiz koordinasyon ve güvensizliği öne çıkaran içeriklere sahip olduğuna değinen Kaymakçılar, “Bugün araştırmanın sürdüğü ifade edilmekte ve ihtimaller seslendirilmektedir. Bu olayın gerçek sonuçlarının ve müsebbiplerinin iki tarafın da içinde bulunduğu iyi bir araştırma ile ortaya çıkartılması, güven zedelenmesinin onarılmasına yardımcı olabilecektir.” dedi.
Muhabir: Göksel Yıldırım
