YOUNDE/ABUJA (AA) – Özellikle çocuklar ve hamile kadınlar için ölümcül risk oluşturan hastalık, bölgedeki sağlık sistemleri üzerinde ağır bir yük yaratırken, uzmanlar mevcut kazanımların korunabilmesi için mücadelenin kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğini vurguluyor.
25 Nisan Dünya Sıtma Günü kapsamında yapılan değerlendirmeler, dünya genelindeki sıtma vakaları ve ölümlerinin büyük bölümünün hala Sahra Altı Afrika’da görüldüğünü ortaya koyuyor. Son 10 yılda yürütülen yoğun mücadele programları sayesinde ölüm oranlarında kısmi düşüş sağlansa da uzmanlara göre son yıllarda bu ilerleme ivme kaybetti.
Kamerun’da Anne ve Çocuk Sağlığını Destekleme Derneği (ASDD) Başkanı ve Pediatri Uzmanı Kouakep Nana Cyrielle, 25 Nisan Dünya Sıtma Günü kapsamında AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
Cyrielle, sıtmanın küresel ölçekte milyonlarca vakaya ve yüz binlerce ölüme yol açtığını, özellikle Sahra Altı Afrika’da ölümlerin büyük bölümünün 5 yaş altı çocuklarda görüldüğünü söyledi.
Afrika’nın hastalığın merkez üssü olmaya devam ettiğini vurgulayan Cyrielle, Nijerya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Uganda, Etiyopya ve Mozambik’in vakaların büyük kısmını oluşturduğunu ifade etti.
Cyrielle, Kamerun’da sıtmanın çocuklar arasında en önemli hastalık ve ölüm nedenlerinden biri olduğunu, 2023’te ülkede yaklaşık 3 milyon vaka görüldüğünü ve özellikle 6-59 ay arası çocuklarda ölümlerin dikkati çektiğini kaydetti.
Hastalığın sağlık sistemi ve ekonomi üzerinde ağır yük oluşturduğuna vurgu yapan Cyrielle, iklim koşulları, yoksulluk, sağlık hizmetlerine erişim sorunları ve ilaç direncinin bu durumu daha da ağırlaştırdığına işaret etti.
Sivrisinek kontrolü mücadelede belirleyici oldu
Bölgede yürütülen sıtmayla mücadele programlarının merkezinde sivrisinek kontrolü yer alıyor. Özellikle insektisitli cibinliklerin yaygınlaştırılması ve kapalı alan ilaçlama çalışmaları, hastalığın yayılımını azaltmada kritik rol oynuyor.
Cyrielle, sivrisineklerle mücadelede insektisitli cibinliklerin önemli rol oynadığını ancak yanlış kullanım, hızlı yıpranma ve sivrisineklerde gelişen direnç nedeniyle tek başına yeterli olmadığını vurguladı.
Son yıllarda sıtmayla mücadelede önemli ilerlemeler yaşandığını aktaran Cyrielle, “Hızlı tanı testlerinin yaygınlaşması, etkili tedavilerin kullanımı ve aşı çalışmaları umut vericidir.” dedi.
Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği RTS,S/AS01 ve R21/Matrix-M aşılarının çocuklarda sıtma kaynaklı ölümleri azaltmada etkili olduğunu belirten Cyrielle, Kamerun’un Ocak 2024’te sıtma aşısını rutin aşı takvimine dahil eden ilk ülkelerden biri olduğunu hatırlattı.
İklim değişikliği ve direnç tehdidi büyüyor
Artan sıcaklıklar ve düzensiz yağışlar, sivrisineklerin yaşam alanlarını genişletirken hastalığın yeni bölgelere yayılmasına yol açıyor.
Öte yandan hem sivrisineklerin insektisitlere hem de parazitin ilaçlara karşı direnç geliştirmesi, mevcut tedavi ve önleme yöntemlerinin etkinliğini azaltıyor.
Cyrielle, sağlık altyapısındaki yetersizlikler, finansman eksikliği, ilaç ve insektisit direnci ile iklim değişikliğinin hastalığın yayılımını artırdığını söyledi.
İklim değişikliğinin sivrisineklerin üreme alanlarını genişlettiğini ve bulaşma sezonunu uzattığını ifade eden Cyrielle, bu durumun hastalığın kontrolünü daha da zorlaştırdığına dikkati çekti.
Sağlık altyapısının güçlendirilmesi gerekiyor
Sahra Altı Afrika’daki birçok ülkede sağlık altyapısının yetersiz olması, kırsal bölgelerde teşhis ve tedaviye erişimin sınırlı kalmasına neden oluyor.
Bu durum, hastalığın erken evrede kontrol altına alınmasını zorlaştırırken ölüm oranlarının yüksek seyretmesine yol açıyor.
Uluslararası işbirliği ve finansmanın önemine işaret eden Cyrielle, küresel fonlar ve kuruluşların destekleriyle cibinlik dağıtımı, tedaviye erişim ve aşılama programlarının güçlendirildiğini kaydetti.
Sıtmanın tamamen ortadan kaldırılmasının uzun vadede mümkün olduğunu ancak bunun güçlü siyasi irade, sürdürülebilir finansman ve sürekli yenilik gerektirdiğini vurgulayan Cyrielle, “Sıfır sıtma bir hayal değil, bir karardır.” dedi.
Afrika’da sıtmayla mücadele, küresel sağlık gündemindeki öncelikli yerini korurken, mevcut zorlukların aşılması için uluslararası işbirliğinin sürdürülmesi kritik önem taşıyor.
Muhabir: Adam Abu-bashal, Ahmet Emin Dönmez
