İSTANBUL (AA) – NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Esra Albayrak, küresel krizlerin temel nedenleri ile sömürgecilik mirasının ele alındığı, 11-12 Mayıs’ta Atatürk Kültür Merkezi’nde (AKM) düzenlenen “World Decolonization Forum” kapsamında, AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
World Decolonization Forum’un amacına işaret eden Albayrak, Forum’un “sömürge sonrası kolonyal yapının çözümlenmesi, epistemik sömürgesizleşme için entelektüelleri, akademisyenleri ve dünyada bu meseleye yüreğini, aklını koymuş insanları bir araya getirmek için” toplandığını söyledi.
Albayrak, Forum’un 15’e yakın çok önemli kurum, üniversite ve araştırma enstitüsünün paydaşı olduğuna dikkati çekerek, “Bu, coğrafi anlamda da çok temsil gücü yüksek bir kurumsal organizasyon şeması. Latin Amerika’dan, Afrika’dan, Asya’dan, Rusya’dan çok farklı coğrafyalardan, çok farklı bilgi geleneklerinden temsilcilerinin olduğu bir yapı.” ifadelerini kullandı.
Forum’un zamanlamasına değinen Albayrak, dünyada herkesin hissettiği ciddi bir alarm durumunun olduğunu vurguladı.
Albayrak, şöyle devam etti:
“Çok yakından takip ettiğimiz Gazze’de yaşananlar aslında bizlere uluslararası sistemin ne kadar çöktüğünü, nasıl bir felç hali yaşadığını gösteriyor. Alınan kararların uygulanamadığını, adaletin bir türlü tesis edilemediğini, bizlere evrensel haklar olarak sunulan hakların aslında evrensel olmadığını, buradaki ikircikliği aslında herkesin gördüğü ve dünyada vicdanen ciddi bir karşı koyuşun olduğu bir anda gerçekleşiyor Dünya Dekolonizasyon Forumu.”
Dijital dünyada klasik sömürgecilikten farklı bir süreç yaşandığını da vurgulayan Albayrak, “Adına ‘teknokolonyalizm’ dedikleri, çok az sayıda teknoloji şirketinin adeta yeni bir feodal yapı kurduğu, ‘teknofeodalite’ diyenler de var, ‘yeni derebeyleri’ diyelim. Bunlar ekonomik, mali anlamda çok güçlü efendiler. Fakat bağımsız görünüyorlar, devlet kisvesi altında değiller.” değerlendirmesini yaptı.
Albayrak, akıllı telefon, sosyal medya ve yapay zeka gibi kolaylık sağlayan teknolojilerin ardındaki akıl, yazılım ve bilgi dünyasının, geçmişin hiyerarşik düzenini taklit ettiğini dile getirdi.
“Yeni dünyanın yeni bir ahlaki çerçeveye ihtiyacı var”
Bu araçların, istendiği zaman bir istihbarat aparatına, kolonyal devletlerin rahatlıkla kullanabildiği “öldürücü bir aygıta” da dönüşebilmesinin korkutucu olduğunu belirten Albayrak, “Biz şu anda bu alarm durumunu görüyoruz. Eski dünya sarsılıyor, yeni dünya kuruluyor ve normları, ahlaki ilkeleri, eski dünyanın ilkeleri tutmuyor, işlemiyor. Dolayısıyla yeni dünyanın yeni bir ahlaki çerçeveye ihtiyacı var.” ifadelerini kullandı.
Albayrak, forumda, bu çerçevenin de oluşması gerektiğini, bugün bunun için bir fırsat penceresi olduğunu belirterek, “Bu pencere bugün açık, yarın açık olmayabilir. Ve korkarım, bu defa çocuklarımız bu yeni sömürge düzeninin ham maddesi olarak maalesef kurban edilebilir.” dedi.
Daha adil bir dünya vurgusu
Özellikle yerleşimci sömürgeciliğin 1500’lerden itibaren devam eden bir süreç olduğuna işaret eden Albayrak, “Maalesef o süreçler, bizim ders kitaplarımızda hala çok üzücüdür tırnak içinde ‘coğrafi keşifler’ olarak anlatılır. Halbuki burada yoğun bir yağmalama vardır, hak gasbı vardır, katliamlar vardır bu sürecin arkasında.” ifadelerine yer verdi.
Albayrak, sömürgecilik sürecinin 19. yüzyılda felsefe ve sosyal bilimlerle meşrulaştırıldığını belirterek, Rudyard Kipling’in “Beyaz Adamın Yükü” şiirine atıfta bulunarak, bu anlayışın sömürgecilere adeta “ahlaki bir ruhsat” verdiğini vurguladı.
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı, dekolonizasyon çalışmalarında sömürgeciliğe karşı geliştirilen “Siyah adamın yükü” kavramının ötesine geçerek süreci “insanlığın yükü” olarak tanımladıklarının altını çizdi.
İslam medeniyetindeki “İsmet” ve Afrika’daki “Ubuntu” kavramlarına dikkati çeken Albayrak, insanın ve tabiatın dokunulmazlığını “Biz ‘insanlığın yükü’ diyoruz. Bu ne kadının ne erkeğin ne doğunun ne batının ne kuzeyin ne güneyin tek başına yükü değil. Hep beraber, insan onurunu koruyacak daha adil bir dünyayı gerçekleştirmek zorundayız.” ifadeleriyle anlattı.
“İnsanlığın yükünü hep beraber kaldırmayı ümit ediyoruz”
Bu çağrının, bir Batı karşıtlığı olmadığını aksine Batı’ya bir teklif olduğunu dile getiren Albayrak, “Batı’nın üzerinde de bir efendilik kompleksi yüklenmiş, bunu üzerine almış. İnsanlığın yükünü hep beraber kaldırmayı ümit ediyoruz.” değerlendirmesini yaptı.
Albayrak, burada 3 düzeyde programdan söz etmenin mümkün olduğunu, bugün birinci aşama olan “zihin düzeyinde sömürgesizleşmeyi” konuştuklarını söyledi.
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Albayrak, bilginin nerede ve kim tarafından üretildiğinin sorgulanması ve çok merkezli bir bilgi yapısı için gerekli adımların atılması halinde zihinsel sömürgesizleşmenin mümkün olacağını vurguladı.
İkinci aşamada üniversiteler ve insan hakları mahkemeleri gibi pek çok kurumsal yapının sömürgesizleşmesi gerektiğini kaydeden Albayrak, son aşamanın ise siyasi ve ekonomik sömürgesizleşme olduğunu aktardı.
İstanbul perspektifi anlamlı
Albayrak, konferansın İstanbul’da olmasının da aslında tesadüf olmadığını, İstanbul’un kendisinin bir argüman olduğunu belirterek, “İstanbul, tarih boyunca medeniyetleri taşımış, misafir etmiş, bir arada yaşayabilme kültürünün en güzel örneklerini vermiş bir şehir.” dedi.
Farklı diller ve renklerin burada huzur içinde yaşayabildiğine işaret eden Albayrak, “Biz, bu şehirde yapılmasını anlamlı görüyoruz. İstanbul perspektifi olarak teklif ettiğimiz yaklaşım ise tek merkezli bir dünya değil, çok merkezli bir dünyayı, çok merkezli evrensellikleri hayal edebilmeliyiz. Bir başka merkezin normlarına, değerlerine saygı duyulan, herkesin her medeniyetin birbiriyle göz teması yani göz hizasında temas kurabildiği bir dünya hayal ediyoruz.” diye konuştu.
Albayrak, Forum’un tek bir kez yapılacak ve bitecek bir forum olmadığına dikkati çekerek, “(Forum’un) Gerçekten arkasında çok güçlü bir kurumsal destek var. Uluslararası destek var.” dedi.
2 yılda bir yapılması planlanıyor
Forum’da, pek çok üniversite ve araştırma kuruluşunun bulunduğunu anlatan Albayrak, “İnanıyorum ki önümüzdeki senelerde daha fazla kurum da katılacak organizasyon kurulumuza. 2 senede bir organize etmeye devam edeceğiz bu toplantıları ve arada geçen 2 sene içinde de pek çok kültürel, sanatsal, akademik etkinlikler olacak.” bilgilerini verdi.
Albayrak, Forum’un farklı başkentlerde yapılacağını bildirerek, “Paris, Londra, New York, bu başkentlerde üretilen bilgi, artık sınırlarına ulaştı. Onların da bence yeni başkentlere, yeni bilgi merkezlerinin bilgeliğine ihtiyacı var. Dolayısıyla biz buraya umut ederim ki İstanbul’u, Gazze’yi, Cakarta’yı, Addis Ababa’yı, Kahire’yi ekleyebilirsek hepimiz için yeni bir nefes olacak.” değerlendirmesini yaptı.
Muhabir: Muhammet Tarhan
