LONDRA (AA) – Birleşmiş Milletler (BM) Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), haziran ayına ilişkin Küresel Ticaret Güncellemesi’ni yayımladı.
Buna göre, küresel ekonomi daha temiz enerji sistemleri, elektrifikasyon ve dijital teknolojilere doğru hızlı bir dönüşüm geçiriyor. Bu dönüşüm, söz konusu teknolojilerde yoğun şekilde kullanılan bakır, nikel, lityum, kobalt ve nadir toprak elementleri başta olmak üzere kritik minerallere yönelik talebin hızla artmasına yol açıyor.
Dünyada lityum talebinin 2040’a kadar yüzde 350, grafit talebinin yüzde 130’dan fazla yükselmesi bekleniyor.
Ancak kritik mineral ve tedarik zincirleri, kısıtlı sayıda ülkede yoğunlaşmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti küresel kobalt maden üretiminin yüzde 74’ünü oluştururken, Çin dünyadaki doğal grafitin yüzde 78’ini üretiyor. Avustralya, Şili ve Çin küresel lityum üretiminin yüzde 70’ini birlikte karşılıyor.
Kritik minerallerde talep artıp tedarik riskleri büyüdükçe, hükümetler ticaret politikalarını kritik mineral arzını güvence altına almak, maden çıkarmada ulusal kapasiteler geliştirmek ve küresel tedarik zincirlerinde pozisyonlarını güçlendirmek için kullanıyor.
UNCTAD verileri, 2020’den beri kritik minerallerde ihracata yönelik yaklaşık 100 farklı önlemin devreye alındığını gösteriyor.
Bu kapsamda giderek daha fazla ülke kritik mineraller için rekabet ettikçe, “parçalanmış bir sistem” riski artıyor. Dünyada kritik mineral anlaşmaları, kuralları ve standartları açısından yaşanabilecek bu parçalanmış sistemin fiyatları yükseltebileceği, yatırım kararlarını zorlaştırabileceği ve gelişmekte olan ülkeler üzerinde çeşitli baskılar oluşturabileceği öngörülüyor.
UNCTAD, kritik mineral ticaretini açık, öngörülebilir ve kalkınma odaklı sürdürebilmek için bu alandaki kararlar ve yatırımlarla ilgili “daha koordine bir yaklaşım” geliştirilmesi önerisinde bulunurken, bu yaklaşımın kritik minerallerin “parçalanmış bir sistem” veya “dayanıklılık ve küresel kalkınmanın temeli” olup olmayacağını belirleyeceğini öngörüyor.
Muhabir: Nuran Erkul Kaya
