BRÜKSEL (AA) – Haziran ayının son günlerinden itibaren Avrupa’nın büyük bölümünü etkisi altına alan sıcak hava dalgası, birçok ülkede yaşamı olumsuz etkiledi.
İspanya, Portekiz, İtalya,Yunanistan ve Fransa ile İngiltere, Polonya, Hollanda, Belçika ve Almanya’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda ülkede de hava sıcaklıkları 40 dereceye yaklaştı.
Aynı zamanda Avrupa genelinde birçok şehirde tüm zamanların haziran ayı sıcaklık rekorları kırıldı. Aşırı sıcaklar nedeniyle bazı bölgelerde açık hava etkinlikleri iptal edildi, okullar geçici olarak kapatıldı.
Sağlık otoriteleri yaşlılar, çocuklar ve kronik hastalar için peş peşe uyarılar yayımlarken, hastanelerin acil servislerine sıcak çarpması ve sıvı kaybına bağlı başvurular arttı.
Artan klima kullanımı elektrik tüketiminde yeni bir talep artışına neden olurken enerji altyapısı ve şebekeler üzerinde ilave baskı oluşturdu.
Avrupa kıtası son yıllarda tarihinin en sıcak yazlarını art arda yaşarken, sıcak hava dalgalarının süresi ve şiddeti de belirgin biçimde artıyor.
Birçok ülkede hava sıcaklıklarının 40 derecenin üzerine çıkması, konutlarda ve iş yerlerinde serinleme ihtiyacını da gerektiriyor.
Geleneksel olarak klima kullanımının ABD, Japonya ve Güney Kore’ye kıyasla oldukça düşük olduğu Avrupa’da, iklim değişikliği daha uzun sıcak dönemlere neden oluyor.
Daha uzun süren sıcak hava dalgaları, artan alım gücü ve klima cihazlarının daha erişilebilir hale gelmesi, Avrupa’da klima kullanımının ve pazarının son yıllarda hızla büyümesine yol açıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Avrupa’da hanelerin yaklaşık yüzde 20’sinde klima bulunurken, bu oran ABD ve Japonya’da yaklaşık yüzde 90 seviyesinde seyrediyor.
AB Komisyonunun enerji verimliliği verilerine göre, AB’de 1990 yılında 7 milyonun altında olan oda tipi klima cihazı sayısı, 2020’de 57 milyona yükseldi.
Mevcut eğilimin devam etmesi halinde, 2030’da toplam klima cihazı sayısının 100 milyonu aşacağı, yaklaşık 70 milyon hanede en az bir klima bulunacağı tahmin ediliyor. Bu da Avrupa’daki hanelerin yaklaşık yüzde 35’ine karşılık geliyor.
Avrupa’nın güneyinde klima yaygın
Klima sahipliği Avrupa ülkeleri arasında da önemli farklılıklar gösteriyor.
Sıcak iklime sahip Yunanistan’da evlerin yaklaşık yarısında klima bulunuyor. İtalya’da hanelerin yüzde 53,5’inde, İspanya’da ise yaklaşık yüzde 41’inde klima yer alıyor.
Buna karşılık Almanya, Belçika ve Hollanda gibi Kuzey ve Batı Avrupa ülkelerinde klima sahipliği halen oldukça düşük seviyelerde bulunurken, son yıllarda satışlarda hızlanma yaşanıyor.
Fransa’da da klima sahipliği son yıllarda belirgin artış gösterirken, son sıcak hava dalgasında klima satışları artırdı ve birçok bölgede cihazlar kısa sürede tükendi.
Artan klima kullanımı Avrupa’nın enerji sistemini de dönüştürüyor. Geçmişte elektrik talebinin zirve yaptığı dönemler ağırlıklı olarak kış aylarında ısınma kaynaklı olurken, iklim değişikliğiyle birlikte yaz aylarında soğutma ihtiyacı elektrik talebinin önemli belirleyicilerinden biri haline geliyor.
AB Komisyonu verilerine göre, oda tipi klimalar 2020 yılında AB’nin toplam elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 1,8’ini oluşturdu.
Avrupa’da enerji verimliliği alanındaki en kapsamlı veri platformlarından biri olan ODYSSEE-MURE’e göre ise klimaların hane elektriği tüketimindeki payı 2023 yılında ortalama yüzde 2,4 seviyesine çıktı. Bu tüketim özellikle günün en sıcak saatlerinde çok yüksek seviyelere ulaşabiliyor.
Klima kullanımına bağlı yıllık elektrik tüketimi ise 2000 yılında hane başına ortalama 21 kilovatsaat düzeyindeyken, 2023’te 87 kilovatsaate yükseldi.
Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verileri, aşırı sıcakların enerji tüketimindeki etkisini de ortaya koyuyor.
AB’de hanelerin serinleme amacıyla kullandığı enerji 2015’te yaklaşık 38 bin terajul seviyesindeyken, 2024’te 80 bin terajulun üzerine çıktı. Bu artış, klimanın Avrupa’da giderek daha fazla temel bir ihtiyaç haline geldiğine ve yaz aylarında elektrik talebini belirleyen unsurlardan biri olduğuna işaret ediyor.
Avrupa’nın güney ülkelerinde artış daha belirgin gerçekleşti. 2024 yılında hanelerin soğutma amaçlı enerji tüketimi İtalya’da 26 bin terajul, İspanya’da 14 bin terajul, Fransa’da 9 bin 500 terajul, Yunanistan’da ise yaklaşık 12 bin terajul ulaştı. Belçika ve Hollanda gibi ülkelerde tüketim daha düşük seviyelerde olsa da son yıllarda düzenli artış gösterdi.
Avrupa ülkelerinde gelecek yıllarda klima kullanımındaki artışın yaz aylarında elektrik talebini daha da yükseltmesi bekleniyor.
Bu nedenle iletim ve dağıtım şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji depolama yatırımlarının artırılması ve özellikle yaz döneminde yüksek üretim sağlayan güneş enerjisi kapasitesinin genişletilmesi öncelikli başlıklar olarak sıralanıyor.
Muhabir: Ata Ufuk Şeker
