İSTANBUL (AA) – ABD/İsrail-İran Savaşı kaynaklı gelişmeler, yılın ilk yarısında emtia piyasasının yönü üzerinde belirleyici olurken, tarım grubu ürünlerinin fiyat hareketlerinde ise hava olayları da etkisini gösterdi.
Böylece emtia piyasasında tarım grubu ürünlerinde yılın ilk yarısında jeopolitik riskler ve iklimsel etkilerden dolayı ürün bazlı ayrışmalar öne çıkarken buğday, soya fasulyesi, pirinç ve pamukta sert yükselişler, mısır, kahve, şeker ve kakaoda sert düşüşler görüldü.
Pirinç fiyatları, yüzde 20’nin üzerinde yükseldi
Chicago Ticaret Borsasında kile başına fiyatlar, buğdayda yüzde 16,2, pirinçte yüzde 24, soya fasulyesinde yüzde 9,2 artarken mısırda yüzde 1 azaldı.
Buğdayın kile başına fiyatı, bu dönemde 6,8825 dolarla Haziran 2024’ten bu yana en yüksek seviyeyi test etti.
Petrol fiyatlarında görülen hızlı yükselişlerin gübre ve enerji maliyetlerine yansımasıyla tahıl fiyatları sert yükseldi.
Kuraklık ve gübre konusundaki endişelerin birleşerek arz beklentilerini daraltmasıyla buğday fiyatlarında yükselişler öne çıktı.
ABD’nin önemli tarım bölgelerinde yaşanan kuraklık ve gübre maliyetlerindeki artışın da etkisiyle buğday ekim alanları tarihi düşük seviyelere indi. Bu durum buğday fiyatlarında yükselişi tetikledi. Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik sorunlar da buğday fiyatlarında hızlı yükselişlere neden oldu.
Hava olayı riskleri ve savaşın tetiklediği enerji-gübre maliyetlerinin pirinç üretimini baskılaması pirinç fiyatlarını artırdı. Hindistan’ın ihracat kısıtlamaları da küresel pirinç arzını daraltarak fiyatları yukarı itti.
Gübre maliyetleri, soya fasulyesi fiyatlarında da yükselişe neden olurken Çin’den gelen talep de fiyatlardaki yükselişte etkili oldu. ABD ile İran arasındaki gerilimin zaman zaman yumuşaması ve Arjantin’de mısır hasadının hızlanması ise mısır fiyatlarında geri çekilmelere neden oldu.
Pamuk, yılın ilk yarısında yüzde 20’ye yakın yükseldi
Intercontinental Exchange’te libre bazında fiyatlar, pamukta yüzde 19,5 artarken şekerde yüzde 1,3, kahvede yüzde 15 geriledi. Kakaonun ton başına fiyatı ise yılın ilk yarısında yüzde 16,3 azaldı.
Kahvenin libresi 2,3885 dolarla Eylül 2024’ten bu yana en düşük seviyeyi, şekerin libresi 0,1334 dolarla Ekim 2020’den bu yana en düşük seviyeyi, kakaonun ton başına fiyatı 2 Mart 2026’da 2 bin 846 dolarla Nisan 2023’ten bu yana en düşük seviyeyi gördü.
ABD’deki kuraklık ve don riski pamuk fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
Brezilya’da kahve hasadının rekor seviyelere ulaşacağına yönelik beklentiler ve Brezilya realinin dolar karşısında gerilemesi, kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.
Kahve fiyatları, Brezilya’da rekor hasat olacağı beklentisiyle geriledi. Yüksek üretim rakamları ve talebin azalacağına yönelik endişeler, şeker fiyatlarında değer kaybına yol açtı.
Brezilya’da kahve hasadının rekor seviyelere ulaşacağına yönelik öngörüler, özellikle fiyatındaki düşüşte etkili oluyor. ABD Tarım Bakanlığı, Brezilya’da 2026-2027 kahve hasadının yıllık bazda yüzde 14 artışla 71,9 milyon torbaya çıkarak rekor seviyeye ulaşacağını öngörüyor.
Vietnam’dan kahve ihracatındaki büyük artış arz fazlasına yol açarken bu da fiyatların üzerinde baskıya sebep oluyor. Diğer taraftan El Nino hava olayının gelecek yıl Brezilya’nın kahve hasadına zarar verebileceğine dair endişeler de fiyatları destekledi.
Brezilya’daki yağışlarla arz fazlası oluşabileceği beklentileri ve Orta Doğu’daki gerilimlerin etkisiyle talebin zayıflaması, kahvenin libre fiyatında aşağı yönlü baskı oluşturdu. Brezilya’da yağış beklentileri, şeker fiyatlarını da aşağı yönlü etkiledi.
Batı Afrika’daki genel olarak olumlu hasat görünümü ve zayıf talep kakao fiyatlarını baskılamaya devam ediyor.
Fiyatlarda savaş ve El Nino etkisi görüldü
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, El Nino hava olayından dolayı emtia piyasasındaki çeşitli ürünlerde yükselişler olduğunu belirterek, El Nino’dan kaynaklı rekolteye yönelik beklentilerde değişiklikler yaşandığını dile getirdi.
El Nino ile birlikte içinde Hindistan’ın da bulunduğu Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya tarafında yağışların azaldığını ifade eden Ergezen, “Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya’da yağışların azalması, pirinç ve pamuk gibi ürünlerin rekoltesinin azalmasına yol açıyor. Bunun pamuk ve pirinç tarafında fiyatlamalara yansıdığını gördük.” dedi.
Ergezen, El Nino’nun Avustralya’da daha az yağışlı daha kurak bir iklime yol açtığını, bunun da buğday rekoltesinde endişelere neden olduğunu belirterek, Avustralya’nın önemli buğday üreticilerinden olduğunu vurguladı.
Yükseliş kaydeden bu ürünlerin içinde pirinç, buğday ve pamuğun da bulunduğunu söyleyen Ergezen, yılın ilk yarısında ABD ile İran arasındaki savaşla birlikte tedarik zincirindeki sıkıntıların da fiyat artışlarında etkili olduğunu ifade etti.
Ergezen, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Özellikle ABD-İran Savaşı ile birlikte hem gübre hem de enerji maliyetlerinde artış olduğunu gördük. Bu etkiler, pirinç, buğday, pamuk gibi ürünlerde maliyetleri yükseltti. Enerji maliyetlerindeki artış, polyester üretim maliyetlerini de artırdı. Polyester üretim maliyetlerindeki artış, üreticilerin pamuk tarafına geçmesine yol açtı ve bu da pamuk fiyatlarında artışa yol açtı.”
Muhabir: Burhan Sansarlıoğlu
