SARAYBOSNA (AA) – Bosna Savaşı’nın son döneminde, BM kararıyla “güvenli bölge” statüsünde bulunan Srebrenitsa, 11 Temmuz 1995’te savaş suçlusu Ratko Mladic komutasındaki Bosnalı Sırp birlikleri tarafından işgal edildi.
Kentin işgal edilmesinin ardından binlerce Boşnak sivil, Potoçari’deki BM üssüne sığınarak Hollandalı barış gücü askerlerinden koruma bekledi. BM bünyesinde görev yapan Hollandalı askerlerin kontrolündeki üsse ulaşan siviller, daha sonra Bosnalı Sırp güçlerine teslim edildi.
Sırp birlikleri, kadın ve çocukların Boşnak askerlerin kontrolündeki bölgelere geçmesine izin verirken, erkekleri sistematik şekilde ayırdı. Ormanlık alanlar, fabrikalar, depolar ve farklı noktalarda gerçekleştirilen infazlarda en az 8 bin 372 Boşnak erkek ve çocuk öldürüldü.
Katledilen kurbanlar, suçun izlerini gizlemek amacıyla toplu mezarlara gömüldü. Daha sonra birçok mezar iş makineleriyle açılarak, cenazeler farklı bölgelerdeki toplu mezarlara dağıtıldı. Bu yöntem, hem delillerin yok edilmesini hem de kurbanların kimliklerinin tespit edilmesini zorlaştırdı.
Aradan geçen yıllara rağmen birçok kurbanın kemiklerine farklı toplu mezarlarda ulaşıldı. Aynı kişiye ait kemik parçalarının farklı mezarlardan çıkarılması nedeniyle kimlik tespit çalışmaları uzun yıllar sürdü.
Uluslararası mahkemeler yaşananları “soykırım” olarak tanıdı
Srebrenitsa’da yaşananlar, savaşın ardından yürütülen uluslararası yargı süreçlerinde ayrıntılı şekilde ele alındı.
Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesinde (ICTY) görülen davalarda elde edilen deliller doğrultusunda Hollanda’nın Lahey kentindeki Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 2007’de verdiği kararla Srebrenitsa ve çevresinde yaşananların uluslararası hukuk açısından “soykırım” niteliği taşıdığına hükmetti.
Yargılamalar kapsamında Bosnalı Sırp ordusunun komutanı Ratko Mladic ile Bosnalı Sırpların siyasi lideri Radovan Karadzic başta olmak üzere çok sayıda üst düzey isim çeşitli hapis cezalarına çarptırıldı.
Srebrenitsa, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’da mahkeme kararıyla soykırım olarak tescillenen en büyük katliam olarak tarihe geçti.
Toplu mezarlarda 31 yıldır süren arama çalışmaları
Savaşın sona ermesinin ardından kayıp kişilerin bulunması amacıyla Bosna Hersek genelinde kapsamlı kazı çalışmaları başlatıldı.
Bugüne kadar Srebrenitsa soykırımı kurbanlarına ait cenazeler, 77’si toplu mezar olmak üzere 150 farklı noktada yürütülen kazılarda ortaya çıkarıldı.
Toplu mezarlardan çıkarılan kemik kalıntıları, DNA analizleri ve adli tıp incelemelerinin ardından kimliklendirilerek ailelerine teslim edildi.
Kimliği belirlenen kurbanlar, her yıl 11 Temmuz’da Srebrenitsa’daki Potoçari Anıt Mezarlığı’nda düzenlenen törenlerle toprağa veriliyor.
Bugüne kadar Potoçari Anıt Mezarlığı’nda 6 bin 772 soykırım kurbanı defnedilirken, 250 kurban ise ailelerinin talebi doğrultusunda farklı yerel mezarlıklarda toprağa verildi.
Aradan geçen 31 yıla rağmen, Srebrenitsa soykırımında yaşamını yitiren ve cenazelerine henüz ulaşılamayan 1000’den fazla kişinin bulunması için çalışmalar sürüyor.
Her yıl yeni kimlik tespitlerinin tamamlanmasıyla bulunan kurbanlar, ailelerinin onayı doğrultusunda eksik kemiklerle de olsa defnediliyor. Bazı aileler ise ileride başka kemik parçalarının bulunabileceği umuduyla defin işlemini yıllarca ertelemeyi tercih ediyor.
Srebrenitsa’da her yıl düzenlenen anma törenleri ise yalnızca yeni bulunan kurbanların son yolculuğuna uğurlandığı bir tören olmanın ötesinde, dünyanın gözü önünde işlenen soykırımın unutulmaması ve benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması çağrısının simgesi olmayı sürdürüyor.
Muhabir: İsmail Özdemir
