İSTANBUL (AA) – Artan devlet borçlarına ilişkin yatırımcı tedirginliği, bu hafta ABD’den Almanya ve Japonya’ya kadar tahvil piyasalarında sert bir satış dalgasına yol açtı. Bu durum, teknoloji şirketlerinin yapay zeka yatırımları nedeniyle yoğun şekilde borçlanması ve petrol fiyatlarının hala yüksek seviyelerde seyretmesiyle daha da endişe verici bir hal aldı.
ABD Hazine Bakanlığının uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü artırmasının tahvil piyasasındaki satış baskısını azaltması küresel piyasalarda risk iştahını olumlu etkilerken, bu hamle borçlanma maliyetlerinin düşeceğine yönelik umutları artırdı.
ABD Hazine Bakanlığı, piyasa likiditesini desteklemek amacıyla uzun vadeli tahviller için yürüttüğü geri alım operasyonlarının büyüklüğünü en az iki katına çıkaracağını bildirdi.
Bakanlıktan yapılan açıklamada, 10 ila 20 yıl ve 20 ila 30 yıl vadeli nominal kuponlu menkul kıymetleri kapsayan likidite destekli geri alım operasyonlarında limit artışına gidildiği belirtildi.
Açıklamada, mevcut durumda operasyon başına en fazla 2 milyar dolar olan tutarın en az 4 milyar dolara çıkarılacağı kaydedildi.
Söz konusu değişikliğin 9 Eylül itibarıyla yürürlüğe gireceği ve mevcut borçlanma döneminin sonu olan 4 Kasım’a kadar geçerli olacağı aktarılan açıklamada, gelecekteki geri alım büyüklüklerine ilişkin daha fazla bilginin 4 Kasım’da yapılması planlanan bir sonraki çeyreklik borçlanma duyurusunda paylaşılacağı ifade edildi.
Analistler, bu kararın bir parasal genişleme veya getiri eğrisi kontrolü olmadığını ancak ABD ekonomi yönetiminin yükselen vade primlerine karşı koymaya hazır olduğunun açık bir sinyali olduğunu belirtti.
Öte yandan ABD Merkez Bankası (Fed), Federal Açık Piyasa Komitesinin 28-29 Temmuz’da düzenlenen toplantısına ilişkin tutanakları yayımladı.
Tutanaklar, birçok Fed yetkilisinin enflasyonun düşmemesi halinde para politikasının sıkılaştırılmasının gerekli olabileceğini düşündüğünü ortaya koydu.
Ayrıca tutanaklarda, “Bu toplantıda politika faizinin artırılmasından yana olan yetkililerden bazıları, böyle bir adımın, ilerleyen bir aşamada daha sert ve potansiyel olarak daha maliyetli bir sıkılaştırma sürecine duyulan ihtiyacı önlemeye yardımcı olacağını değerlendirdi.” ifadesine yer verildi.
Diğer taraftan ABD’nin toplam kamu borcu, tarihte ilk kez 40 trilyon dolar seviyesinin üzerine çıktı. ABD’nin kamu borcu 30 trilyon dolar seviyesini 2022 başında aşmıştı. Ülkenin kamu borcunun 5 yıldan kısa sürede 10 trilyon dolar artması dikkati çekti.
Bu artışta pandemi dönemindeki teşvik paketleri, artan faiz maliyetleri ve yapılan vergi indirimleri gibi unsurlar etkili oldu.
ABD’nin kamu borcu bu yılın başında 38,4 trilyon dolar seviyesindeydi.
Jeopolitik gelişmeler tarafında ise ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın tamamen ABD’nin kontrolünde olduğunu savunarak İran’la müzakerelerin “bir noktada” devam edebileceğini söyledi.
Trump, alternatif rotalar ve yeni döşenen boru hatları dolayısıyla Hürmüz Boğazı’nın eskisi kadar önemli olmayacağını düşündüğünü ifade etti.
İran’a yönelik eşi benzeri görülmemiş boyutta bir “ekonomik operasyon” ilan ettiğini belirten Trump, Tahran yönetimine destek veren ülkeleri de ağır ekonomik sonuçlarla karşılaşmakla tehdit etti.
Tahvil piyasalarına ilişkin endişelerin azalmasıyla dün 8 baz puan azalışla yüzde 4,64’e gerileyen ABD’nin 10 yıllık tahvil faizinde bugün yatay bir seyir izleniyor. Dün 10 baz puan düşüşle yüzde 5,19’a inen ABD’nin 30 yıllık tahvil faizinde de bugün yatay bir seyir öne çıkıyor.
ABD’nin 30 yıllık tahvil faizi 19 yılın en yüksek seviyesini görmüştü.
Petrol fiyatları ise endişe kaynağı olmaya devam ediyor. ABD-İran çatışmasına yakın vadede çözüm bulunacağına dair umutların azalmasıyla ekim vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,1 artışla 91,7 dolara yükseldi.
Dolar endeksi yatay seyirle 98,8 seviyesinde bulunuyor. Uzun vadeli tahvil getirilerinin etkin şekilde sınırlandırılması durumunda, yatırımcılar için ABD devlet tahvillerinin cazibesini korumak adına daha zayıf bir doların bu dengenin bir parçası olabileceği tahmin ediliyor.
ABD Hazinesinin uzun vadeli tahvil geri alım operasyonlarının büyüklüğünü artırma kararı sonrasında tahvil faizlerindeki gerilemenin pozitif etkisiyle altının onsu dün günü yüzde 4,4 artışla 4 bin 523 dolardan tamamladı.
Altının onsu bugün ise yüzde 0,7 azalışla 4 bin 492 dolar seviyesinden işlem görüyor. Altının onsu bugün 4 bin 527 dolarla 2 ayın en yüksek seviyesini görmesine karşın değerli metalde kar satışları etkili oldu.
Doların değer kaybetmesi ve finansal koşulların kolaylaşacağına yönelik yenilenen beklentiler altının desteklenmesini sağladı.
Altın faiz getirisi olan bir varlık değil. Hazine tahvillerinin getirisi yükseldiğinde tahviller yatırımcılara altına kıyasla daha cazip bir gelir akışı sunuyor. Tahvil getirileri düştüğünde ise bu fırsat maliyeti azalıyor ve altın yatırımcılar için daha cazip hale geliyor.
New York borsası pozitif seyretti
New York borsası, tahvil faizlerinin gerilemesi ve şirketlerin açıkladığı güçlü bilançolarla günü yükselişle tamamladı.
ABD’li biyoteknoloji şirketi Moderna’nın hisseleri, şirketin Merck ile birlikte geliştirdiği melanom aşısının ileri aşama denemelerinden olumlu sonuçlar bildirmesinin ardından yüzde 176 yükseldi.
Söz konusu gelişmelerle Dow Jones endeksi yüzde 0,22, S&P 500 endeksi yüzde 0,21 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,16 değer kazandı.
ABD’de endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.
Avrupa borsaları İngiltere hariç negatif seyretti
Avrupa borsalarında 90 doların üzerinde seyreden petrol fiyatlarının etkisiyle risk iştahı düşük kalırken, borsalarda düşüş eğilimi devam etti.
Cenevre’de Dünya Ekonomik Forumu Uluslararası İş Konseyi’nin küresel ekonomik görünüme ilişkin panelinde konuşan Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, küresel ticarette artan kısıtlamalar, yüksek enerji maliyetleri ve jeopolitik risklerin Avrupa’nın geleneksel büyüme modelini değiştirdiğini belirterek, kıtanın rekabet gücünü koruyabilmesi için tek pazar ve sermaye piyasalarındaki parçalanmayı gidermesi gerektiğini söyledi.
Avro Bölgesi’nde temmuz ayına ilişkin Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık yüzde 0,2, yıllık yüzde 2,9 artarak beklentiler dahilinde gerçekleşti. Bölgede TÜFE artış hızında değişiklik olmamasına karşın enflasyon, ECB’nin yüzde 2 olan hedefinin üzerinde seyrediyor.
İngiltere’de temmuz ayına ilişkin TÜFE aylık yüzde 0,3, yıllık yüzde 2,9 arttı ve beklentiler dahilinde gerçekleşti. Ülkede enflasyonun 4 ayın en yüksek seviyesine çıktığı görüldü.
İngiltere’de haziran ayına ilişkin TÜFE aylık yüzde 0,1, yıllık yüzde 2,6 artmıştı. ABD ve İsrail ile İran arasında yaşanan savaştan kaynaklanan enerji maliyetlerindeki artış ülkede enflasyonun hızlanmasına neden oldu.
Diğer taraftan İngiltere’de görülen kuraklığın gıda fiyatları açısından ileriki aylarda risk oluşturabileceği öngörülüyor.
Orta Doğu’daki istikrarsız ortam karşısında, ECB ve İngiltere Merkez Bankasının (BoE) enflasyonist baskılara karşı politika faizini artırabileceğine yönelik öngörüler öne çıktı.
Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,09, Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 0,14 ve İtalya’da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,75 değer kaybederken, İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 0,14 değer kazandı. Avrupa’da endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.
Asya borsaları pozitif seyrediyor
Söz konusu gelişmelerle Asya borsalarında pozitif bir seyir izleniyor.
Güney Koreli çip üreticisi SK Hynix’in, yapay zeka harcamalarının sürdürülebilirliği konusunda endişelenen yatırımcıları yatıştırmak amacıyla yaklaşık 29 milyar dolar tutarında hisse geri alımı yapacağını açıklamasının ardından şirketin hisseleri yüzde 15,1 arttı.
Öte yandan Çin Merkez Bankası (PBoC), ülkede iç talebin yeniden zayıfladığına dair işaretlere rağmen para politikası yapıcılarının daha fazla parasal gevşemeden kaçınmasıyla ağustos ayında gösterge niteliğindeki 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3’te, 5 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3,50’de sabit bıraktı.
Banka, Mayıs 2025’ten bu yana kredi faiz oranlarında değişikliğe gitmedi.
Diğer taraftan Japonya’da temmuz ayına ilişkin dış ticaret açığı 634,5 milyar yenle beklentilerin altında gerçekleşti. Ülkede temmuzda ihracat yıllık bazda yüzde 23,2, ithalat yüzde 27,8 ile beklentilerin üzerinde arttı.
Asya tarafında da tahvil piyasasındaki satış baskısının azaldığı görülürken, Japonya’nın 10 yıllık tahvil faizi 6 baz puan azalışla yüzde 2,83’e indi.
Bu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,2, Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 6, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,3, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 1,1 değer kazandı.
Borsa günü yükselişle tamamladı
Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 2,34 değer kazanarak 14.458,98 puandan tamamladı.
Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ağustos vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,01 geriledi. Dolar/TL dün günü önceki kapanışın hemen üstünde 47,9232’den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 47,9480’den işlem görüyor.
Öte yandan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), nisan-haziran dönemine ilişkin iş gücü istatistiklerini açıkladı.
Buna göre Türkiye’de işsizlik oranı, yılın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 0,3 puanlık azalışla yüzde 7,9 oldu.
Analistler, bugün yurt içinde Türkiye dış borç istatistikleri, uluslararası yatırım pozisyonu ve haftalık para ve banka istatistiklerinin, yurt dışında ise Almanya’da Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), ABD’de Philadelphia Fed imalat endeksi ve haftalık işsizlik maaşı başvuruları başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.600 ve 14.700 puanın direnç, 14.300 ve 14.200 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.
Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:
10.00 Türkiye, temmuz ayı Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE)
10.00 Türkiye, 2. çeyrek Türkiye dış borç istatistikleri
10.00 Türkiye, haziran ayı uluslararası yatırım pozisyonu
14.30 Türkiye, haftalık para ve banka istatistikleri
15.30 ABD, ağustos ayı Philadelphia Fed imalat endeksi
15.30 ABD, haftalık süregelen işsizlik başvuruları
15.30 ABD, haftalık işsizlik maaşı başvuruları
15.30 ABD, temmuz ayı öncü endeks
Muhabir: Burhan Sansarlıoğlu
