İSTANBUL (AA) – Orta Doğu’da çatışmaların devam etmesiyle yüksek seyreden petrol fiyatları ve artan tahvil faizleri önde gelen merkez bankalarının faiz kararları öncesinde yatırımcıların temkinli davranmasına neden oluyor.
Analistler, piyasaların enerji şokunun getirdiği maliyet artışlarıyla enflasyonist riskleri yeniden fiyatladığını, bu durumun da merkez bankalarının işini zorlaştırabileceğini söyledi.
Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik yeni bir saldırı düzenlemesi petrol arzına ilişkin endişelerin artmasına neden oldu. Bu gelişmeyle kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 1,7 artışla 107,4 seviyesinde seyrediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile çatışma sona erdiğinde petrol fiyatlarının düşeceğini belirtti.
Orta Doğu’da artan jeopolitik gerilimlerin etkisiyle petrol fiyatlarında yaşanan hızlı yükseliş, enflasyonun kalıcı olabileceğine yönelik endişeleri tetikledi. Bu endişelerle ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5,03’le Temmuz 2007’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı.
ABD Merkez Bankasının (Fed) enflasyonla mücadele kapsamında para politikasını sıkılaştıracağına ilişkin beklentilerin güçlenmesi de tahvil faizlerinde satış baskısına neden oluyor. Fed’in 2 gün sürecek faiz kararı toplantısı bugün başlayacak. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda bankanın faiz artırımına gitmesine kesin gözüyle bakılıyor.
Banka en son faiz artırımını Temmuz 2023’te gerçekleştirmişti. Fed’in faiz artırımına gideceğine yönelik fiyatlamalarla dolar endeksi yüzde 0,1 artışla 99,6 seviyesinde seyrediyor.
Yükselen dolar endeksi, petrol fiyatları ve tahvil faizlerine karşın altının onsu yüzde 0,1 artışla 4 bin 305 dolardan işlem görüyor.
Yapay zeka alanında teknoloji geliştirmeyi yavaşlatma yönündeki çağrılar da piyasaların yönü üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor. ABD ile Çin arasındaki yoğun rekabet göz önüne alındığında, yapay zeka geliştirmede koordineli bir yavaşlama ihtimalinin olup olmayacağına dair belirsizlikler görülüyor.
Bu arada ABD’li teknoloji şirketi Microsoft, yapay zeka güvenliğine ilişkin tartışmalar yoğunlaşırken gelecekte geliştireceği yapay zeka modellerinin davranışlarına sınırlar getirecek kurallar taslağı yayımladı.
ABD Başkanı Donald Trump, yapay zeka teknolojisinin kontrolden çıkması yönünde “hastalıklı bir komplo yürütüldüğünü” ileri sürdü. Öte yandan ABD Hazine Bakanlığı, İran’a yönelik “ekonomik dışlama operasyonu” kapsamında, ülkenin yaptırımlardan kaçmasına yardım ettiği iddiasıyla Rusya’nın önde gelen finans kuruluşlarından VTB Bank’ı yaptırım listesine ekledi.
– New York borsası negatif seyretti
New York borsası, yapay zeka alanında yavaşlama endişeleriyle haftanın ilk işlem gününü düşüşle tamamladı. Çip şirketlerinden Nvidia’nın hisseleri yüzde 3,4, AMD’nin hisseleri yüzde 4,4, Broadcom’un hisseleri yüzde 4,8, Intel’in hisseleri yüzde 5,6 ve Marvell Technology’nin hisseleri yüzde 7,3 değer kaybetti.
Bu gelişmelerle Dow Jones endeksi yüzde 0,29, S&P 500 endeksi yüzde 0,48 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,56 değer kaybetti.
ABD’de endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.
Avrupa borsaları, İngiltere hariç negatif seyretti
Avrupa borsalarında, petrol fiyatlarındaki yükselişin risk iştahını baskılamaya devam etmesi ve teknoloji hisselerinde görülen düşüşlerin hızlanmasıyla İngiltere hariç negatif bir seyir izlendi.
Hollandalı teknoloji şirketi ASML’nin hisseleri yüzde 6,1, Alman teknoloji şirketi Infineon Technologies’in hisseleri yüzde 7,7 geriledi. Analistler, Avrupa’nın yapay zeka temasına maruz kalmasının ABD ve Asya’ya karşı daha sınırlı olabileceğini ve yapay zeka kaynaklı satış baskısının daha düşük olabileceğini kaydetti.
Avrupa piyasalarının yönü üzerinde jeopolitik gelişmeler etkili oluyor.
Bölgede bakır fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle madencilik hisselerinde de gerileme görüldü. Yükselen petrol fiyatlarının enerji şirketlerinin hisselerini desteklemesiyle İngiltere borsası yükseldi.
Bölgede tahvil piyasasındaki satış baskısı öne çıkarken, Almanya’nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 3,55 ile 2009’dan bu yana en yüksek seviyeyi gördü.
Öte yandan Avrupa Merkez Bankası (ECB) Yönetim Kurulu Üyesi Isabel Schnabel, enerji fiyatlarındaki yükselişin endişe verici olduğu uyarısında bulundu.
Söz konusu gelişmelerle İtalya’da FTSE MIB endeksi yüzde 1,68, Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,76 ve Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 0,50 değer kaybetti. İngiltere’de FTSE 100 endeksi ise yüzde 0,44 değer kazandı.
Avrupa’da endeks vadeli kontratlar, güne negatif başladı.
Asya borsaları negatif seyrediyor
Söz konusu gelişmelerle Asya borsalarında da negatif bir seyir izleniyor. Açıklanan makroekonomik verilere göre, Çin’de ağustos ayına ilişkin perakende satışlar, yıllık yüzde 0,4 artarak beklentileri karşılayamadı. Ülkede ağustos ayına ilişkin sabit sermaye yatırımları ise yüzde 7,2 azalışla beklentilerden kötü geldi.
Çin’de ağustos ayına yönelik işsizlik oranı yüzde 5,3’le beklentilerin üzerinde geldi. Diğer taraftan ülkede ağustos ayına ilişkin sanayi üretimi yüzde 5,2 arttı.
Söz konusu veriler ülke ekonomisine ilişkin sıkıntıların devam ettiğini ortaya koyarken, daha fazla mali destek için Pekin yönetimi üzerindeki baskının artabileceği öngörülüyor. Asya piyasalarında da tahvil piyasasındaki satış baskısı derinleşiyor. Japonya’nın 10 yıllık tahvil faizi tekrar yüzde 3 seviyesinin üzerine çıktı.
Söz konusu gelişmelerle, kapanışa yakın Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 0,6, Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 0,2 ve Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,1, Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,1 geriledi.
Borsa günü düşüşle tamamladı
Dün satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 1,60 değer kaybederek 14.235,83 puandan tamamladı.
Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yatay seyretti.
Dolar/TL dün günü yüzde 0,2 artışla 48,6170’ten tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 48,6373’ten işlem görüyor.
Analistler bugün yurt içinde bütçe dengesinin, yurt dışında ise İngiltere’de işsizlik oranı, Avro Bölgesi’nde dış ticaret dengesi ile ABD’de New York Fed imalat sanayi endeksi başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.100 ve 14.000 puanın destek, 14.300 ve 14.400 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.
Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:
11.00 Türkiye, ağustos ayı bütçe dengesi
12.00 Almanya, eylül ayı ZEW ekonomik güven endeksi
12.00 Avro Bölgesi, eylül ayı ZEW ekonomik güven endeksi
12.00 Avro Bölgesi, temmuz ayı dış ticaret dengesi
15.30 ABD, eylül ayı New York Fed imalat sanayi endeksi
Muhabir: Burhan Sansarlıoğlu
