İSTANBUL (AA) – ABD yönetimi, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’na katılmayı planlayan Filistin Devlet Başkanı Abbas’a geçen yıl olduğu gibi bu yıl da vize vermedi. Bu nedenle Abbas’ın bu yıl da BM Genel Kurulu’na video konferans yoluyla hitap etmesi bekleniyor.
1947 tarihli BM Merkez Anlaşması (UN Headquarters Agreement) uyarınca üye ve gözlemci devlet temsilcilerinin New York’a girişine ABD’nin müdahale etmemesi gerekiyor.
Ancak ABD, Abbas ve heyetine 2 yıldır vize vermeyerek BM Merkez Anlaşması’ndan doğan yükümlülüklerini çiğniyor.
Washington yönetimi, geçmişte Filistin Kurtuluş Örgütü lideri Yasir Arafat döneminde olduğu gibi ev sahibi ülke statüsünü siyasi bir baskı aracına dönüştürerek Filistin heyetlerinin vizeleri, geçiş izinleri ve heyet mevcudiyeti üzerine ağır kısıtlamalar getiriyor.
ABD, 1988 yılında BM Genel Kurulu’na hitap etmek isteyen dönemin Filistin lideri Arafat’a vize vermemişti.
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) açlığı bir savaş yöntemi olarak kullanmak ve sivilleri kasten hedef almakla” suçladığı bir lider, kendisine BM kürsüsünde yer bulurken, ev sahibi ABD, bu imkanı halkı katledilen meşru Filistin liderinden esirgiyor.
ABD’nin bu kararı işgal altındaki Batı Şeria’da son aylarda Filistin topraklarını gaspeden İsraillilerin ve askerlerin Filistinlilere yönelik şiddetinin tırmandığı bir dönemde geldi.
Batı Şeria’yı 1967’den bu yana işgal altında tutan İsrail, yasa dışı gasplarını artırırken Ekim 2023’ten beri şiddet dalgasını tırmandırdı.
UCM’nin tutuklama kararı çıkardığı Netanyahu BM Genel Kurulu’na hitap edecek
UCM, Gazze Şeridi’nde işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar gerekçesiyle Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında 21 Kasım 2024’te tutuklama emri çıkarmıştı. UCM Başsavcılığının başvurusu üzerine çıkarılan tutuklama kararı, Roma Statüsü’ne taraf 120’den fazla ülke için bağlayıcı bir yükümlülük teşkil ediyor.
Bununla birlikte BM Genel Merkezi’ne ev sahipliği yapan ABD, UCM’ye taraf olmamasını gerekçe göstererek uluslararası yargının aradığı bir şüpheliyi New York’ta ağırlıyor.
Bu kapsamda Netanyahu, tıpkı geçen sene olduğu gibi bu yıl da BM Genel Kurulu’na hitap edecek.
Netanyahu konuşurken protestolar bekleniyor
Eylül 2025’teki BM Genel Kurulu toplantısında Netanyahu kürsüye çıkarken onlarca diplomat salonu terk etti. Bu nedenle konuşma sırasında BM Genel Kurulu salonunun çoğu boş kaldı.
Dışarıda da İsrail’in Gazze’deki saldırılarına karşı çıkan eylemciler Times Meydanı’nda toplanarak Netanyahu’yu ve ülkesini protesto etti.
Bu yıl da zirve boyunca birçok ülkenin Netanyahu konuşma yaptığı sırada salonu terk ederek diplomatik boykot uygulaması ve New York sokaklarında kitlesel protestolar düzenlenmesi bekleniyor.
“Çifte standart”
Bu arada New York’taki çifte standart, Batı dünyasının sıkça dile getirdiği “kurallara dayalı uluslararası düzen” söylemine dair soru işaretleri oluşturuyor.
Ukrayna krizinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkarılan UCM kararını desteklemek için istihbarat paylaşımından üçüncü ülkelere tutuklama baskısı yapmaya kadar her türlü mekanizmayı işleten Batılı başkentler ve ABD, konu Netanyahu olduğunda UCM kararlarını tanımama yoluna gitmekle eleştiriliyor.
Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, birçok defa UCM sanığı Netanyahu’nun yakalanması çağrısında bulundu.
Türkiye’den Netanyahu hakkında kırmızı bülten
UCM sürecinin yanı sıra Türkiye de Gazze’deki suçların failleri için uluslararası mekanizmaları devreye sokarak Netanyahu ve beraberindeki yetkililer hakkında kırmızı bülten çıkarılması yönünde somut adımlar attı.
Kırmızı bülten, Interpol üyesi 196 ülkede potansiyel yakalama riski doğurduğu için Netanyahu’nun hareket alanını daraltıyor ve onu yalnızca özel diplomatik güvence veren sınırlı rotalara mahkum ediyor.
Batılı ülkeler Netanyahu için UCM kararlarını uygulamıyor
Bununla birlikte UCM kararları, Roma Statüsü’ne taraf Batılı ülkelerin çifte standardı nedeniyle sahada karşılık bulmuyor.
Netanyahu, ABD’ye yaptığı seyahatlerde, mahkeme kararına rağmen Roma Statüsü’ne taraf Fransa, İtalya ve Yunanistan hava sahalarını sorunsuzca kullandı; bu ülkeler UCM’ye karşı işbirliği yükümlülüklerini yerine getirmedi.
Netanyahu’nun Nisan 2025’te Macaristan ziyareti de dönemin Başbakanı Viktor Orban hükümetinin verdiği özel “yakalanmama garantisi” ile gerçekleşmişti.
Netanyahu’nun uçağı New Jersey’e inecek
Bu arada Netanyahu’nun BM Genel Kurulu için yapacağı ABD seyahatinde uçağının belediye başkanlığını Zohran Mamdani’nin yaptığı New York’a değil New Jersey’deki Newark Havalimanı’na ineceği bildirilmişti.
Mamdani, Netanyahu’nun, eylüldeki BM Genel Kurulu toplantıları için New York’a gelmesi halinde UCM’nin tutuklama kararını uygulayıp uygulamayacaklarına ilişkin, “New York şehir yasalarının bize tanıdığı yetkiler çerçevesinde hareket edeceğiz ancak bu amaçla kendi yasalarımızı yazmayacağız.” ifadesini kullanmıştı.
New York Belediye Başkanı, “Netanyahu’nun yerinin Lahey olduğunu düşünüyorum. O, UCM tarafından suçlanmış bir savaş suçlusu.” değerlendirmesinde de bulunmuştu.
Muhabir: Muhammet Nazım Taşcı
