ANKARA (AA) – Sosyal medyada kullanıcıların kendi fotoğraflarını yapay zeka araçlarıyla 1980’lerin saç, kıyafet ve fotoğraf estetiğine dönüştürdüğü “80’lerde nasıl görünürdüm?” akımı, birkaç saniyede oluşturulan görüntülerin arkasındaki elektrik, su ve diğer kaynak ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı.
AA muhabirinin Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsünün “Çevre ve Sağlık: Karbon, Su ve Arazi Ayak İzleri” çalışmasından yaptığı derlemeye göre, yapay zekayla oluşturulan tipik bir görsel için harcanan enerji, 10 vatlık bir LED ampulü yaklaşık 17 dakika çalıştırmaya yetiyor.
Bir yapay zeka görselinin üretimi için tüketilen elektriğin su ayak izi yaklaşık 29 mililitre olarak hesaplanıyor. Bu miktar tek görsel için yaklaşık iki yemek kaşığı suya karşılık gelse de, yaklaşık 1 milyar görsel üretiminde 29 milyon litreye ulaşıyor.
Google Trends verilerine göre “80’ler akımı” ifadesine yönelik aramalar geçen hafta bir önceki haftaya göre yüzde 5 bin artarken, Instagram’da ilgili yapay zeka görselinin milyonlarca kullanıcı tarafından paylaşıldığı görüldü.
Yapay zekanın çevresel maliyeti yalnızca görsel üretimi sırasında tüketilen elektrikten oluşmuyor. Veri merkezlerinin çalışması için gereken elektriğin üretimi, sunucuların soğutulması, altyapının kurulması ve kullanılan donanımın üretimi de toplam çevresel ayak izinin unsurları arasında yer alıyor.
Üretimin ölçeği büyüdükçe kaynak ihtiyacı da artıyor
Çalışmada yapılan hesaplamaya göre, küresel veri merkezleri 2025’te yaklaşık 448 teravatsaat elektrik tüketti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise veri merkezlerinin toplam elektrik tüketiminin 2030’da yaklaşık 950 teravatsaate yükselmesini bekliyor. IEA, bu artışın en önemli itici güçlerinden birinin yapay zekanın yaygınlaşması olduğunu belirtiyor.
Çalışmaya göre, yapay zekayı destekleyen veri merkezlerinin 2030’daki elektrik tüketimiyle bağlantılı su ayak izinin 9,3 trilyon litreye, arazi ayak izinin ise 14 bin 500 kilometrekarenin üzerine çıkabileceği öngörülüyor. Bu rakamlar doğrudan “80’ler” akımına ait olmayıp yapay zeka altyapısının küresel ölçekte büyümesine ilişkin tahminleri ifade ediyor.
Yapay zekanın enerji tüketiminin büyük bölümü eğitimden sonra gerçekleşiyor. Araştırmaya göre, kullanıcıların modele gönderdiği günlük taleplerin işlenmesi, toplam yapay zeka enerji kullanımının yaklaşık yüzde 80 ila 90’ını oluşturuyor.
Araştırmada tipik bir yapay zeka görselinin temel metin sınıflandırma işleminden yaklaşık 1450 kat daha fazla enerji gerektirdiği hesaplanırken, aynı çalışmaya göre tipik bir görsel üretimi yaklaşık 2,9 vatsaat enerji tüketiyor.
Görsel üretiminde modele göre enerji tüketimi değişiyor
Yapay zeka modellerinin ve veri setlerinin paylaşıldığı bir açık kaynak platformu olan Hugging Face ile Carnegie Mellon Üniversitesi araştırmacılarının çalışmasına göre, görsel üretiminde bin istem başına ortalama yaklaşık 2,9 kilovatsaat elektrik tüketiliyor.
Çalışmada, yapay zeka görevlerinin enerji ihtiyacının kullanılan modele ve göreve göre önemli ölçüde değiştiği de ortaya konuluyor.
Bu nedenle tek yapay zeka görseli için sabit bir elektrik tüketimi değeri vermek yerine, kullanılan model ve hesaplama koşullarının dikkate alınması gerekiyor.
Kaynak ihtiyacı donanım tarafında da devam ediyor. Yapay zeka kaynaklı elektronik atığın 2030’da yıllık 2,5 milyon tona ulaşabileceği öngörülüyor.
Böylece sosyal medyada birkaç saniyede oluşturulan bir retro fotoğraf, tek başına büyük bir kaynak tüketimi anlamına gelmese de milyarlarca yapay zeka işleminin parçası olarak elektrik, su, arazi ve donanım ihtiyacını kapsayan daha geniş bir kaynak zincirine ekleniyor.
Muhabir: Hümeyra Ayaz
