WASHİNGTON (AA) – Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesinin (TSE) verilerine göre seçimin ikinci turunda sandıkların yüzde 99,98’i açıldı, Lula da Silva geçerli oyların yüzde 51,78’ini, rakibi Flavio Bolsonaro ise yüzde 48,22’sini aldı.
İşçi Partisinin (PT) adayı Lula da Silva, 4 Ekim’deki ilk turda geçerli oyların yüzde 45,16’sını almış, Senatör Bolsonaro ise yüzde 47,03’lük oy oranıyla turu birinci sırada tamamlamıştı.
Lula da Silva, Brezilya’da 1985’ten bu yana ilk turda ikinci sırada yer alıp ikinci turda seçimi kazanan ilk aday oldu.
80 yaşındaki Lula da Silva, Sao Paulo’daki zafer konuşmasında, ülkedeki siyasi bölünmeye rağmen tüm Brezilyalılar için görev yapacağını söyledi.
Lula da Silva, Anayasa’ya saygının önemini vurgulayarak, “Hiç kimse, seçilmiş devlet başkanını sevmek zorunda değil ancak o, herkes için yönetmek üzere seçildi.” ifadesini kullandı.
Seçim kampanyasına geçim maliyeti, kamu güvenliği, yolsuzluk ve Brezilya’nın dış politikası damga vurdu, özellikle ABD Başkanı Donald Trump ve yönetimiyle gerilen ilişkiler gündemde yer aldı.
Fabrika işçisinden devlet başkanlığına
Ülkenin kuzeydoğusundaki Pernambuco eyaletinde 27 Ekim 1945’te dünyaya gelen Lula da Silva, yoksulluk içinde büyüdü, ailesiyle Sao Paulo’ya taşındı ve küçük yaşta çalışmaya başladı.
Metal işçiliği alanında mesleki eğitim alan Lula da Silva, iş kazasında parmağını kaybetti.
Lula da Silva, askeri diktatörlük döneminde sendikal harekete katıldı ve bir süre sonra Sao Paulo yakınlarındaki sanayi merkezi Sao Bernardo do Campo’da metal işçileri sendikasının başına geçti.
1970’lerin sonunda büyük grevlere önderlik etmesiyle ulusal düzeyde tanınan deneyimli siyasetçi Lula da Silva, sendika üyeleri, sol görüşlü entelektüeller ve askeri yönetime karşı çıkan kesimleri bir araya getirerek 1980’de İşçi Partisini kurdu.
1986’da Kongreye seçilen Lula da Silva, 1989, 1994 ve 1998’de devlet başkanlığına aday olup kazanamadı ancak 2002’deki seçimden zaferle çıkarak Ocak 2003’te göreve başladı.
Brezilya’da Lula da Silva’nın başkanlığının ilk iki döneminde ihracat ve ekonomik büyüme artarken Bolsa Familia gibi sosyal programlarla milyonlarca düşük gelirli haneye maddi destek sağlandı. Yoksulluk önemli ölçüde azaldı ancak yönetim, üst düzey yetkililer ve milletvekillerinin karıştığı yolsuzluk skandallarıyla da karşılaştı.
Brezilya Anayasası’nın devlet başkanının üst üste en fazla iki dönem seçilme kuralına takılan Lula da Silva’dan 2010’daki seçimlerin ardından görevi kendi başkanlığı döneminde Enerji Bakanlığı ve ardından Kabine Genel Sekreterliği görevini üstlenen siyasi müttefiki Dilma Rousseff devraldı.
Hapis cezası ve siyasete dönüş
Lula da Silva’nın siyasi kariyeri, siyasetçi ve iş insanlarının rüşvet ve kara para aklama suçlamalarıyla yargılandığı geniş çaplı Lava Jato (Araba Yıkama) yolsuzluk soruşturması sırasında sekteye uğradı.
Yolsuzluk ve kara para aklama suçlamalarından mahkum edilen Lula da Silva, Nisan 2018’de cezaevine girdi ve aynı yıl yapılan devlet başkanı seçimine katılamadı.
Cezaevinde 580 gün geçiren Lula da Silva, Kasım 2019’da tahliye edildi.
Brezilya Yüksek Mahkemesi, 2021’de davalara bakan mahkemenin yetkisiz olduğu gerekçesiyle Lula da Silva’nın mahkumiyetini bozdu. Mahkeme, dönemin hakimi Sergio Moro’nun yargılamalardan birinde yanlı davrandığına da hükmetti. Bu kararlarla Lula da Silva’nın siyasi haklarına yeniden kavuşması sağlandı.
Lula da Silva, 2022’deki seçimde dönemin Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’yu geçerli oyların yaklaşık yüzde 50,9’unu alarak az farkla geçti ve üçüncü kez ülke yönetimini devraldı.
Ocak 2023’teki yemin töreninden bir hafta sonra Bolsonaro destekçileri, seçim sonucunu değiştirmek amacıyla Kongreye, Yüksek Mahkemeye ve Devlet Başkanlığı Sarayına saldırdı.
Üçüncü dönem ve iç politika gündemi
Lula da Silva, üçüncü döneminde yoksulluğun azaltılması, sosyal harcamalar, kamu yatırımları ve çevre koruma alanlarına öncelik verirken mali istikrarı da korumaya çalıştı.
Hükümet, sosyal yardım programlarını genişletti, ücretleri ve istihdamı güçlendirmeye yönelik adımlar attı ancak geçim maliyeti, hükümet harcamaları ve şiddet suçlarına ilişkin kaygılar, Lula da Silva’nın popülaritesini olumsuz etkiledi.
Merkez ve muhafazakar partilerin etkili olduğu Kongrede yasa çıkarmakta zorlanan hükümet, bu alanda güçlüklerle karşılaştı.
Lula da Silva, dördüncü dönem kampanyasında Bolsa Familia’yı sürdürme, uygun fiyatlı konut sayısını artırma, kamu sağlığını ve eğitimini güçlendirme sözü verdi.
Deneyimli siyasetçinin ekonomik vaatleri arasında yüksek gelirlerin daha fazla vergilendirilmesi, altyapı yatırımlarının sürdürülmesi, yerli üretimin desteklenmesi ve asgari ücretin artırılmaya devam edilmesi yer aldı.
Lula da Silva, haftalık çalışma süresinin ücretlerde kesinti yapılmadan 44 saatten 40 saate düşürülmesine ilişkin yasa için de çaba harcarken bu düzenleme, 16 Ekim’de anayasa değişikliği olarak yürürlüğe girdi ve 14 ay içinde kademeli uygulanacak.
Çevrenin korunması da öncelikleri arasında yer alan Lula da Silva, 2030’a kadar ormansızlaşmanın sona erdirileceği, petrol ve doğal gaz geliştirme faaliyetlerinin destekleneceği sözünü verdi.
Öte yandan, seçim zaferi Kongrenin kontrolü anlamına gelmiyor. Vergi reformları, sosyal harcamalar, kamu güvenliği tedbirleri ve çevre mevzuatına ilişkin vaatlerini yerine getirmek için Lula da Silva hükümeti, diğer partilerle müzakere yapmak durumunda kalabilir.
Dış politika ve bölgesel etkiler
Lula da Silva, BRICS aracılığıyla yükselen ekonomilerle yakın işbirliğine yönelirken Çin ile ilişkileri güçlendirdi ve Brezilya’nın uluslararası alanda daha etkin diplomatik rol üstlenmesini savundu.
İsrail’in Gazze’deki askeri operasyonlarını eleştiren, Filistin Devletini destekleyen Lula da Silva, uluslararası çatışmaların müzakereyle çözülmesi için çağrı yapıyor.
Trump’ın Brezilya mallarına gümrük vergisi uygulaması ve eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’yu açıkça desteklemesiyle Washington ile ilişkiler gerildi.
Lula da Silva, ABD’nin Brezilya’nın iç işlerine müdahale ettiği görüşünü dile getirerek ulusal egemenliği seçim kampanyasının ana temalarından biri yaptı.
Lula da Silva’nın zaferinin, Latin Amerika’da Şili, Kolombiya ve Peru dahil birçok ülkede muhafazakar hükümetlerin iktidar olduğu ve bazılarının Trump’la yakın ilişki aradığı dönemde gelmesi dikkat çekti.
Deneyimli siyasetçinin yeni 4 yıllık görev süresi 5 Ocak 2027’de başlayacak.
Muhabir: Nuri Aydın, Ahmet Salih Alacaci
