ANKARA/BİRLEŞMİŞ MİLLETLER (AA) – Eski Dışişleri Bakanı ve halen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Genel Sekreterliği görevini yürüten Sinirlioğlu, BM Genel Merkezi’nde düzenlenen “İnteraktif Diyalog Başlangıcı” toplantısında yaptığı konuşmada, BM Genel Sekreteri seçilmesi halinde izleyeceği politikaları ve öncelik vereceği alanları anlattı.
Sinirlioğlu, BM Şartı’na bağlı kalmanın idealizm meselesi olmadığını ve devletler arasındaki anlaşmazlıkları çözmenin yegane yolu olduğunu vurguladı.
BM Şartı’nın, uluslararası diyalog ve işbirliğine dair kural ve ilkeleri belirlediğine dikkati çeken Sinirlioğlu, “Onu yeniden icat etmeyeceğiz. BM Şartı, savaşın insanlığa ödettiği tarifsiz bedeli çok iyi bilen insanların bilgeliğiyle oluşturulmuştur.” dedi.
Sinirlioğlu, adaylık yarışını kazanması halinde BM Şartı’na sıkı sıkıya bağlı kalacağını dile getirdi.
Henüz öngörülemeyen sınamalar
Uluslararası arenada devletler arasındaki güvensizliğin giderek derinleştiğine dikkati çeken Sinirlioğlu, uluslararası sistemin barış ve güvenliğe yönelik tehditleri ele alma konusunda yetersiz kaldığını belirtti.
Sinirlioğlu, BM’nin halihazırdaki sorunları ve henüz öngörülemeyen sınamaları aşmak için insanlığın elindeki en iyi şans olduğuna inandığını dile getirerek, “Genel Sekreterlik görevine talibim çünkü BM’nin kusursuz olduğunu düşündüğüm için değil onun vazgeçilmez olduğuna inandığım için buradayım.” diye konuştu.
BM’nin evrensel meşruiyete, tarafları bir araya getirme gücüne ve ahlaki otoriteye sahip olduğunu vurgulayan Sinirlioğlu, bu özelliklere sahip başka hiçbir kurumun bulunmadığını söyledi.
Sinirlioğlu, şunları kaydetti:
“Hiçbir kurum, dünya halklarından aldığı ortak yetkiyle, hiçbir ayrım gözetmeksizin her bir bireye hizmet etme ve kimseyi geride bırakmama taahhüdüne sahip değil. Genel Sekreter, BM Şartı’nın bağımsız bir koruyucusu, üye devletler arasında dürüst bir arabulucu ve dünyanın tek evrensel çok taraflı kurumunun etkin bir yöneticisi olmalıdır.”
Tarafsızlık, deneyim, cesaret
Bu görevin dürüstlük, tarafsızlık, deneyim, cesaret, dikkatle dinleyebilme yetisi ve liderlik vasıflarına ihtiyaç duyduğuna dikkati çeken Sinirlioğlu, görevin kendisine emanet edilmesi halinde “çatışmaların önlenmesi ve çözümü, çok taraflılığa güvenin yeniden tesisi, yeni sınamalara hazırlık, sürdürülebilir kalkınma ve iklim eyleminin hızlandırılması, insan haklarının korunması” gündemlerine odaklanacağını söyledi.
Sinirlioğlu, görev süresinde fikir ayrılığı yaşanabilecek durumlarda taraflarla diyalog kurmayı taviz değil sorumluluk olarak göreceğini belirterek, “Değişken güvenlik ortamında yanlış anlaşılmaların önlenmesi ve hatalı hesaplama riskinin azaltılması için elzem.” değerlendirmesinde bulundu.
Etkili arabuluculuk ve sessiz diplomasi
BM’nin barışa en çok ihtiyaç duyulan yerlere gitmeye hazır, aktif ve deneyimli diplomatik arabulucu olan genel sekretere ihtiyacının bulunduğuna işaret eden Sinirlioğlu, “Sessiz diplomasi, etkili arabuluculuğun olmazsa olmazı. 40 yıllık diplomatik kariyerimde öğrendiğim bir ders varsa o da şudur: Diyalog, her zaman mümkündür. Bunun için yalnızca bir platforma ihtiyaç vardır. BM ise bu platformların en önemlisi.” diye konuştu.
BM’nin üstlendiği kritik rolleri yerine getirebilmesi için reforma ihtiyacının olduğunu vurgulayan Sinirlioğlu, şunları söyledi:
“Örgüt, daha çevik, şeffaf, dijital yetkinliğe sahip, mali açıdan sorumlu ve hesap verebilir bir yapıya kavuşmalıdır. Somut sonuçlar üreten tek bir BM’ye ihtiyacımız var. Diplomasi, ‘Hiçbir yolun görünmediği durumlarda bir yol bulmak.’ demektir. Büyük çatışmaları tetikleyen dinamikleri anlayan bir genel sekretere ihtiyaç olduğuna inanıyorum. Kariyerimi, bugün uluslararası barış ve güvenliği tehdit eden sorunları ele almaya adadım. Bu sorunların birçoğu, doğup büyüdüğüm geniş bölgeye dayanmakla birlikte, etkileri tüm dünyada hissedilmekte.”
“Kalkınma sütununu BM’nin merkezinde”
Sinirlioğlu, BM’nin izlediği “2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündeminin” gerçekleştirilmesinde “üye devletlerin sesine kulak veren, ihtiyaçlarına yanıt üreten ve kalkınma sütununu BM’nin merkezinde tutan kararlı bir liderliğin hayati” önem taşıdığına inandığını kaydederek, şunları söyledi:
Çatışmalar, ekonomik kırılganlıklar, iklim değişikliği ve insani krizlerin, küresel sürdürülebilir kalkınma gündemini giderek daha fazla zayıflattığını kaydeden Sinirlioğlu, “Önümüzde sadece dört yıl kalmışken yatırımların artırılmasına, kararlılığın tazelenmesine ve toplumsal cinsiyet ile coğrafi dengenin sağlanması konusunda somut adımların atılmasına ihtiyacımız var. ” dedi.
“Bunlar benim sözlerim”
Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Karadeniz’de deniz güvenliğine yönelik tehditlerin, söz konusu bölgelerin çok ötesine uzanan sonuçları olduğunu gösterdiğini bildiren Sinirlioğlu, ticari ve sivil gemilere yönelik tehditler ve seyrüsefer üzerindeki haksız kısıtlamaların “kaynağı veya gerekçesi ne olursa olsun kabul edilemeyeceğini” vurguladı.
Sinirlioğlu, “Temel ilkelerim denizde itidal, devletler arasında diyalog ve her koşulda uluslararası hukuka saygı. Bunlar benim sözlerimdir ve arkasındayım. İnsan hakları, BM’nin en az finanse edilen sütunu olarak kalmaya devam edemez.” dedi.
Kadın hakları
Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın hakları konularında “halen kat edilmesi gereken uzun bir mesafe olduğunu” kaydeden Sinirlioğlu, bu gündemlerin BM’nin küresel gündeminde en üst sıralarda yer alması gerektiğini söyledi.
Sinirlioğlu, “Yönettiğim tüm kurumlarda, karar alma mekanizmalarında kadınların temsilini artırma konusunda bir geçmişim var. Genel Sekreterlik görevimde de bunu yapmaya devam edeceğim.” diye konuştu.
Hamas sorusuna “uluslararası hukuk” yanıtı
İsrail’in Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Danny Danon, BM Genel Sekreterliği görevine seçilmesi halinde, Ekim 2023’teki saldırıları dolayısıyla “Hamas’ı açık ve net bir şekilde kınayabilecek misiniz?” sorusuna Sinirlioğlu, şu yanıtı verdi:
“5 yıl boyunca ülkemin İsrail’deki büyükelçisi olarak görev yaptım. Ülkeyi çok iyi tanıyorum. Uluslararası hukuk rehberim olacaktır. Terörizmi her biçimiyle, bütünüyle ve kayıtsız şartsız kınıyorum. Hamas veya herhangi bir başka örgüt, eğer uluslararası hukuk kurumları ve araçları tarafından tanımlanan kurallardan herhangi birini ihlal ediyorsa, o takdirde elbette sorumlu tutulmalı ve hesap vermelidir.”
Ukrayna
Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşın durdurulmasına yönelik muhtemel diplomasi fırsatlarına değinen Sinirlioğlu, bu soruna yönelik “BM’nin bir diyalog platformu olarak rolünü güçlendirmek” için çalışmayı hedeflediğini belirtti.
Savaşı “son derece trajik ve korkunç” olarak niteleyen Sinirlioğlu, “Temel amacım, Ukrayna’da savaşı sona erdirmeye yönelik müzakere edilmiş ve adil bir çözüme dair her türlü samimi çabayı desteklemek olacak.” dedi.
Kıbrıs
Genel Sekreter seçilmesi halinde Kıbrıs meselesine yönelik izleyeceği politikaları anlatan Sinirlioğlu, “BM Şartı, sürekli değişen uluslararası ortamda hepimize ilham vermeye devam etmekte.” diye konuştu.
Sinirlioğlu, 1953-1961 arası BM Genel Sekreterliği görevini üstlenmiş Dag Hammarskjöld’ün, son görev yılı 1961’de bir basın toplantısında dile getirdiği “tarafsız insan yoktur” söylemine önem verdiğini kaydederek, şunları söyledi:
“(Hammarskjöld’ün) Oldukça anlamlı bulduğum görüşlerini aktarayım. ‘İnsani açıdan bakıldığında, tarafsız bir bireyin var olmadığı söylenebilir. Zira bir değeri olan her insanın, kendine has fikirleri ve idealleri olması gerekir. Tarafsız bir insan yoktur. Fakat dürüstlüğe sahip bir birey tarafından gerçekleştirilen tarafsız eylemler vardır.”
“Tarafsız ve bağımsız bir genel sekreter olacağım”
Feridun Sinirlioğlu, New York’taki BM Genel Merkezi’nde düzenlenen basın toplantısında adaylığıyla ilgili soruları yanıtladı.
Sinirlioğlu, “Tarafsız ve bağımsız bir genel sekreter olacağım. Bu, görevin tanımında yer alıyor. Görev tanımının gerektirdiğinden farklı bir tutum sergileyemem. Buraya ülkemin temsilcisi olarak değil, ülkemin adayı olarak geldim.” dedi.
AGİT Genel Sekreteri olarak da aynı sorumluluklara özen göstermek durumunda olduğunu belirten Sinirlioğlu, bu göreve seçilmesi durumunda üstleneceği sorumlulukları “tam bir şeffaflık, bağımsızlık ve tarafsızlık içinde yerine getireceğinden kimsenin şüphesi olmaması” gerektiğini söyledi.
Sinirlioğlu, uluslararası toplumun çok zor bir dönemden geçtiğine işaret ederek, böyle bir dönemde BM gibi çok taraflı kurumlara ihtiyaç duyulduğunu ve BM’nin uluslararası barış ve güvenliğin idamesi konusunda üzerine düşen sorumluluğu layıkıyla yerine getirmesinin fevkalade önemli olduğunu söyledi.
BM Genel Sekreteri’nin, “tarafsız ve kuruma rehberlik edecek bir diplomat” olması gerektiğini vurgulayan Sinirlioğlu, halen benzer bir görevi yürüttüğünü, seçilmesi durumunda oradaki tecrübelerinin kendisine ışık tutacağını bildirdi.
Sinirlioğlu, “Birleşmiş Milletler’in vazgeçilmez olduğuna yürekten inanıyorum. Bu kurumun bir alternatifi yoktur. Adaylığım basit bir inanca dayanıyor: Sonuç üretebilen bir Birleşmiş Milletler’e ihtiyacımız var.” dedi.
“Ben bu görev için yetiştirildim; gerekli tüm deneyime ve yetkinliğe sahibim”
Feridun Sinirlioğlu, BM Genel Sekreterliği’ne adaylığı ve söz konusu pozisyon için yetkinliği konusunda kararlı konuştu.
Seçilmesi durumunda, BM Şartı ve uluslararası hukuk rehberliğinde, bağımsız ve tarafsız bir şekilde görev yapacağını belirten Sinirlioğlu, “Şu da bir gerçek ki, ben bu görev için yetiştirildim; gerekli tüm deneyime ve yetkinliğe sahibim. Bu iş için uygun olduğuma inanıyorum.” ifadelerini kullandı.
Yarışa geç dahil olmasıyla ilgili soruyu yanıtlayan Sinirlioğlu, gelişmeleri takip eden yetkililerin, süreçte bir tıkanıklık yaşandığını ve başka adayların da ortaya çıktığını görmesi üzerine, “Türkiye hükümetinin deneyimli bir diplomatı seçenek olarak sunmaya karar verdiği” bilgisini paylaştı.
BM’nin yeniden yapılandırılması konusuna açıklık getirdi
BM Şartı’nda değişiklik yapılmasıyla ilgili soruya cevap veren Sinirlioğlu, söz konusu tüzük değişikliklerinin ve kurumsal reformun üye devletler tarafından başlatılması ve karara bağlanması gerektiğini belirtti.
Sinirlioğlu, şunları kaydetti:
“Üye devletler ile Genel Sekreter arasındaki iş bölümü gayet nettir. Söz konusu reform, Genel Sekreterlik bünyesindeki ilgili organlar aracılığıyla yasalaştırılması gereken bir süreçtir; Genel Sekreter tarafından başlatılamaz. Bu reformun üye devletler tarafından başlatılıp sonuçlandırılması gerekir. Benim rolüm ise üye devletlerle yürüteceğim temaslar aracılığıyla, onların çıkarlarına en uygun uzlaşmaya varmalarına yardımcı olmaktan ibaret olacaktır.”
Sinirlioğlu, BM Güvenlik Konseyi’ndeki veto meselesinin ise üye devletleri ilgilendiren bir konu olduğunu ifade etti.
Görevleri ve adaylık
Türkiye, Büyükelçi Feridun Sinirlioğlu’nun BM Genel Sekreter adaylığı için resmi başvurusunu ekim ayı sonunda yapmıştı.
Türkiye’nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız, açıklamasında “Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Büyükelçi Sinirlioğlu’nun BM Genel Sekreterliği için gerekli vasıflarını, yeteneklerini, uluslararası alandaki tecrübelerini ve kendisine duyduğu güveni dikkate alarak aday gösterilmesini uygun buldu.” ifadelerini kullanmıştı.
Ağustos-Kasım 2015 tarihlerinde Dışişleri Bakanlığı, 2016-2023 yıllarında da Türkiye’nin BM Daimi Temsilciliği görevlerini yürüten kıdemli Türk diplomat Feridun Sinirlioğlu, halen AGİT Genel Sekreteri olarak görev yapıyor.
Muhabir: Ahmet Furkan Mercan, Mücahit Oktay
