MOSTAR (AA) – Bosna Hersek’teki kanlı savaşta, Mostar’daki Türk ve Müslüman kültürel mirasını yok etmeyi amaçlayan Hırvat topçu birliklerinin saldırısıyla Neretva Nehri’nin sularına gömülen Mostar Köprüsü, yıkılışının 33. yılında barış ve hoşgörünün simgesi olarak şehrin iki yakasını birleştirmeyi sürdürüyor.
Konumu ve mimari yapısıyla dünyanın önemli kültürel eserleri arasında gösterilen, Türk mimarlık tarihinin önemli yapılarından Mostar Köprüsü, Hırvat topçusunun 8 Kasım 1993’te başlattığı yoğun atışlara dayanamayarak 33 yıl önce 9 Kasım’da Neretva Nehri’nin sularına gömüldü.
Mostar şehrine adını veren tarihi yapı, bugün de kültürleri ve medeniyetleri buluşturmaya devam ediyor.
Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde “benzersiz” olarak nitelendirerek övdüğü köprü, Neretva Nehri’nin “Osmanlı Gerdanlığı” olarak anılıyor.
Şehrin iki yakasını birbirine bağlayan köprü, 5 asırdır Boşnaklar ile Hırvatları bir araya getirerek kentin çok etnikli yapısına katkı sunuyor.
Bosna’nın yeşillikleri ve doğasıyla tanınan Hersek bölgesindeki bu sembol yapıyı “kendilerinden bir parça” olarak gören bölge halkından, köprünün Hırvatların saldırılarıyla yıkılışına tanıklık edenler, o anları hafızalarında “kara gün” olarak saklıyor.
Gözü kara gençlerin atlama platformu
Osmanlı mimarlık tarihinin en önemli ismi kabul edilen Mimar Sinan’ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından 1566’da inşa edilen köprü, Türk-İslam mimarisinin en güzel örnekleri arasında gösteriliyor.
Neretva Nehri’nin en derin ve en dar noktasına kesme taştan, tek gözlü ve sivri kemerli olarak kurulan köprünün en yüksek yeri ile su arasında 24 metre bulunuyor.
Köprüyü eşsiz kılan yalnızca mimari güzelliği değil, üzerinde yaşatılan gelenekler. Dini ya da etnik kökeni fark etmeksizin Mostarlı “gözü kara” gençler, köprüyü cesaretlerini sergiledikleri bir atlama platformu olarak kullanıyor.
Tarihi kaynaklarda, köprünün yanındaki tarihi mescidin müezzinlerinin ezanı köprünün ortasındaki yükseklikte okuduğu rivayet ediliyor. Kaynaklarda, Yugoslavya döneminde bir pilotun küçük uçağıyla köprü kemerinin altından uçtuğu, bunun bir daha tekrarlanmasına ise izin verilmediği de aktarılıyor.
Turistlerin yoğun ilgi gösterdiği köprü, Bosna Hersek’te ve Balkanlar’da en çok ziyaret edilen yerler arasında bulunuyor.
Yıkılış anı kameraya yansıdı
Savaşta Hırvat Savunma Konseyine (HVO) bağlı topçu birlikleri, köprüyü 8 Kasım 1993’te yoğun ateş altına aldı. Atışlara dayanamayan köprü, ertesi gün saat 10.16’da çöktü. Yıkılma anı videoya kaydedilen köprünün bu görüntüleri, savaştan yıllar sonra gün yüzüne çıktı.
Asırlar boyunca farklı kültür ve medeniyetleri birbirine bağlayan köprünün yıkılması, Bosna’daki savaşta dünya kamuoyunda en fazla tepki çeken olaylardan biri oldu.
Türkiye’nin desteğiyle yeniden ayağa kalktı
Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu bazı ülkelerin ve uluslararası kuruluşların desteğiyle aslına uygun olarak yeniden inşa edilen köprü, 2004’te görkemli bir törenle yeniden açıldı. Mostar Köprüsü, bir yıl sonra, iki yakasına uzanan eski Mostar şehriyle birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.
Bugün barış ve hoşgörünün simgesi olarak görülen, şehirdeki farklı dinlere ve etnik kökenlere mensup kişilerin yeniden yakın ilişki kurmasında önemli rol oynayan köprünün yıkılışı, her yıl 9 Kasım’da düzenlenen törenlerle anılıyor.
Muhabir: İsmail Özdemir
