HAKKARİ (AA) – Hakkari, Aydın Adnan Menderes, Sivas Cumhuriyet ve Mersin üniversitelerinin işbirliğiyle hazırlanan “Doğu Akdeniz Yeşil Deniz Kaplumbağası Yuvalama Kumsallarında Yuva Mikrobiyotası, Patojen Yoğunluğu ve Yavru Başarısı Projesi”, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından desteklendi.
Projede yer alan 4 üniversiteden 6 akademisyen, Akdeniz’deki kumsallarda yeşil deniz kaplumbağalarının yuvalarındaki mikrobiyota çeşitliliği, patojen yoğunluğu ile sıcaklık ve oksijen seviyelerinin yavru çıkış başarısına etkisini araştırdı.
Mersin Kazanlı, Hatay Samandağ ve Adana Akyatan’daki kumsallara sıcaklık ve oksijen ölçerler yerleştiren akademisyenler, yaklaşık 2 ay süren ölçümlerin ardından elde edilen verileri ve yuvalardan aldıkları kum ile yumurta kabuğu örneklerini laboratuvar ortamında analiz etti.
Yuvalardaki tür sayılarının 17 ile 233 arasında değiştiğini, yuvaların denizden uzaklığına göre mikrobiyal çeşitliliğin Samandağ’daki kumsalda farklılık gösterdiğini tespit eden akademisyenler, ortalama yuva sıcaklıklarının 31,72 ile 35,33 derece arasında olduğunu belirledi.
Araştırma ile sıcaklığın 33 dereceyi aştığı yuvalarda yavru çıkış başarısının düştüğü, sıcaklığın yükselmesinin dişi yavru oranını artırdığı ortaya konuldu.
Çalışma, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında 16 Kasım’da yapılacak oturumunda sunulacak.
“Sıcaklığın artması dişi sayısının artmasına, kuluçka başarısının düşümesine neden oluyor”
Hakkari Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Tıbbi Hizmetler ve Teknikler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Can Yılmaz, AA muhabirine yaptığı açıklamada, nesli tehlike altında olan türlerle ilgili ekolojik ve biyolojik bilgilerin bilinmesinin önemli olduğunu söyledi.
Deniz kaplumbağalarının iklim değişikliğinden etkilenebileceklerini belirten Yılmaz, “Deniz kaplumbağalarının cinsiyeti sıcaklıkla belirleniyor. Yuvalardaki sıcaklık 29 santigrat derece olduğu zaman hem erkek hem dişi çıkabiliyor. Sıcaklık bu derecenin altındaysa erkek bireyler, üstünde olduğunda da dişi yavrular ürüyor. Sıcaklığın artması dişi sayısının artmasına ve kuluçka başarısının düşmesine neden oluyor. Yeşil deniz kaplumbağaları dünya genelinde IUCN’nin kırmızı listesinde ‘az endişe verici’ kategorisinde yer alırken, Akdeniz alt popülasyonu ‘tehdide yakın’ kategoride yer alıyor.” dedi.
Kumsallardaki yuvaların mikrobiyotası ve patojen (küf) yoğunluğu bakımından farklı olup olmadığını, sıcaklık ve oksijenin yavrulama başarısına etkisini araştırmak amacıyla projeyi hazırladıklarını dile getiren Yılmaz, bu kapsamda Kazanlı, Samandağ ve Akyatan kumsallarında araştırma yaptıklarını anlattı.
Araştırma kapsamında yuvalara sıcaklık ve oksijen ölçer cihazlar yerleştirildiğini belirten Yılmaz, şöyle devam etti:
“Kuluçka süresi bittikten sonra yuvaların içindeki sıcaklık ölçer ve oksijen ölçerler çıkarıldı. Yuvalardaki sıcaklık ve oksijen verileri alındı. Yuva mikrobiyotasını tespit etmek için yuvalardan kum örnekleri aldık. Yuvalardaki patojen, yani küf yoğunluğunu tespit etmek için yuvalardan yumurta kabukları ve bozulmuş yumurtalar alındı, laboratuvarlarda analizler gerçekleştirildi. 3 kumsaldaki yuvalarda da Proteobacteria ve Firmicutes dediğimiz bakterilerin yoğunluğu tespit edildi. Yuvalardaki tür sayıları 17 ile 233 arasında değişiklik gösterdi.”
“60 günlük kuluçka süresinin üçte birlik dönemindeki sıcaklık cinsiyeti belirliyor”
Denize yakın yuvalarda Fusarium kompleksinin (mantar türlerinin bir arada sınıflandırıldığı tür topluluğu) yoğunluğundan dolayı yavru başarısının düşük olduğunun belirlendiği bilgisini veren Yılmaz, şunları kaydetti:
“Yuvalardaki sıcaklıklar ölçüldü. 33-34 dereceyi aşan yuvalarda yavru çıkış başarısının düşük olduğu tespit edildi. Sıcaklık 33-34’ü geçtikten sonra yuvalarda bulunan yumurtalardaki embriyolar ölüyor. Sıcaklığın artmasıyla bu başarının daha da düşeceğini öngörüyoruz. 60 günlük kuluçka süresinin üçte birlik dönemi, yani 20’inci ve 40’ıncı günler arasındaki sıcaklık cinsiyeti belirliyor. Oradaki sıcaklık 29 santigrat derecede ise hem dişi hem erkek birey ürerken, sıcaklık bu derecenin altında olunca erkek, üstündeyken de dişi bireyler ürüyor. İklim değişikliğine bağlı olarak 20 ile 40’ıncı günlerdeki sıcaklığın artması bir yuvadaki dişi sayısını artıracağından popülasyonun dinamiklerini değiştirecek ve popülasyonun neslinin tehlike altına girmesine neden olacak.”
Akyatan kumsalında denize yakın yuvalarda dişi birey yüzdesinin az, erkek birey yüzdelerinin fazla olduğunu gözlemlediklerini belirten Yılmaz, “Akyatan kumsalının, diğer iki kumsala göre erkek yavru üretme potansiyelinin daha yüksek olduğunu gördük. Denize yakın yuvalar genellikle gelgitten etkilendiği için denizden daha uzak olan yuvalara göre daha serin oluyor.” dedi.
Muhabir: Sayim Harmancı
