TÜRKIYE, ANKARA (AA) – AA muhabirinin derlediği bilgilere göre, geçen hafta İran’ın boğazı tüm ticari gemilere açacağına yönelik açıklamaları kısa süreli rahatlama sağlamış, Brent haftalık bazda yüzde 4,5, Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı da yüzde 11,9 gerilemişti.
Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’ın anlaşma sağlanana kadar deniz ablukasının süreceğini belirtmesiyle gerilim yeniden tırmandı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin İran gemileri ve limanlarına yönelik ablukasını ateşkes ihlali olarak nitelendirirken, bu koşullarda Hürmüz Boğazı’nın kapalı tutulacağını açıkladı.
Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’na ilişkin bu gelişmeler, arz kesintisi endişelerini yeniden öne çıkararak fiyatların yükseliş eğiliminin 20 Nisan’la başlayan haftada da sürdürmesine yol açtı.
Hafta boyunca, ateşkesin uzatılabileceğine ve diplomatik temasların yeniden başlayabileceğine yönelik sinyaller fiyatlarda sınırlı bir geri çekilme yaratsa da ABD’nin, ateşkes sağlanamaması halinde İran’ın Hürmüz’deki savunma unsurlarını ve bazı yetkilileri hedef alabileceğine yönelik haber akışı bu düşüşü sınırladı.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in, İran limanlarına yönelik ablukasının “gerektiği sürece devam edeceğini” açıklaması da Washington ile Tahran arasındaki gerilimin süreceğine dair endişeleri artırarak fiyatları yukarı yönlü destekledi.
Öte yandan, İran, savaşın başlamasının ardından Hürmüz Boğazı’nı geçişlere kapatarak küresel enerji akışında önemli bir daralma yaratmış, bu gelişme petrol fiyatlarının savaş öncesine kıyasla yüzde 65’e varan artış kaydetmesine yol açmıştı. 8 Nisan’da varılan ateşkes sonrası Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerden sonuç alınamaması üzerine ABD, 13 Nisan’da deniz ablukası kararı alarak İran bağlantılı gemilere müdahaleye başlamıştı.
Tahran yönetimi, 17 Nisan’da boğazın ateşkes süresince belirli koşullarla açık tutulacağını duyurmuş, ancak ABD’nin ablukayı sürdürme kararı sonrası geçişlere yeniden kısıtlama getirmişti. Bu süreçte ABD, Umman Denizi ve Hint Okyanusu’nda bazı İran gemilerine el koyarken, İran da Hürmüz yakınlarında İsrail bağlantılı olduğu öne sürülen gemilere müdahale etti.
Artan gerilimle birlikte Brent petrolün varil fiyatı 20-25 Nisan haftasında 107,48 dolara kadar yükselirken, haftalık bazda geçen hafta kapanışa göre 20 Nisan’da yüzde 16,5 artışla 105,33 dolardan kapandı. Aynı dönemde WTI da yüzde 12,5 yükselerek 94,4 dolardan haftayı tamamladı.
Saldırılar öncesinde yaklaşık 70 dolar seviyesinde bulunan Brent petrol, mevcut seviyeleriyle yüzde 45 üzerinde artışını korurken, WTI da aynı dönemde yaklaşık yüzde 40 değer kazandı.
Avrupa doğal gaz kontratları geriledi
Avrupa doğal gaz piyasasında da benzer bir eğilim izlendi. Küresel LNG ticaretinin önemli geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’na ilişkin risklerin artmasıyla fiyatlar yukarı yönlü ivmelendi.
Hollanda merkezli sanal ticaret noktası TTF’de işlem gören Mayıs vadeli doğal gaz kontratları, haftayı yaklaşık yüzde 15,7 artışla megavatsaat başına 44,86 avrodan tamamladı. Söz konusu kontratlar bir önceki haftayı 38,76 avro seviyesinden kapatmıştı.
Bununla birlikte, doğal gaz fiyatlarının saldırı öncesi döneme kıyasla yaklaşık yüzde 42,9 daha yüksek seviyede seyrettiği kaydedildi.
– Kömür fiyatlarında da artış görüldü
Kömür piyasasında da doğal gaz arzına yönelik endişelerin artmasıyla fiyatlar yukarı yönlü hareket etti.
Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür mayıs vadeli kontratı, 20 Nisan’la başlayan haftayı ton başına 133,7 seviyesinde tamamladı. Kömür fiyatlarının da çatışma öncesi seviyelere kıyasla yüzde 15,4 daha yüksek seviyelerde kaldığı görüldü.
Hürmüz Boğazı’na ilişkin belirsizlik sürüyor
Küresel enerji arzının kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine ve LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapıyor.
Boğazın bir süre daha kapalı kalacağına yönelik beklentiler fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluştururken, bölgede barış sağlanmasına yönelik devam çabalar fiyat artışlarını sınırlıyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin Pakistan, Umman ve Rusya’yı kapsayacak ziyaretinde, ABD ve İsrail’in İran’a dayattığı savaşın sona erdirilmesine ilişkin çabaların değerlendirileceğini söyledi.
İran resmi haber ajansı IRNA’ya göre Bekayi, Erakçi’nin Pakistan, Umman ve Rusya’ya yapacağı ziyaretler hakkında açıklamada bulundu.
Bekayi, “Erakçi’nin ziyaretlerinde ABD ve İsrail’in İran’a dayattığı savaşın sona erdirilmesine ilişkin çabaların son durumu ele alınacak. Ayrıca bölgesel istikrar ile barış için görüş alışverişinde bulunulacak.” ifadelerini kullandı.
Öte yandan İranlı Öğrenciler Haber Ajansı (ISNA), Erakçi’nin Pakistan’da ABD’li yetkililerle görüşme yapmayacağını duyurdu.
Muhabir: Duygu Alhan, Gülşen Çağatay
