ASTANA (AA) – Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Astana’daki Bağımsızlık Sarayı’nda Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ile baş başa görüşmesi ve Türkiye-Kazakistan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi Altıncı Toplantısı’na katılmasının ardından, iki lider ortak basın toplantısı düzenledi.
Toplantıda, nazik misafirperverliği için Tokayev’e teşekkür eden Erdoğan, şöyle konuştu:
“Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi Altıncı Toplantısı’nı biraz önce başarıyla gerçekleştirdik. Çok sayıda belgeyi imzaladık. Sayın Tokayev ve heyetiyle görüşmelerimizde ticaret, ulaştırma, enerji, sağlık, madencilik, kültür, eğitim, teknoloji ve savunma sanayi gibi alanlardaki iş birliğimizi etraflıca değerlendirdik. İş çevrelerimizi, Kazakistan’daki yatırımlarını artırmaları ve ortaklığımızı pekiştirecek bağlar kurmaları ile teşvik etmeye devam ediyoruz. Sayın Tokayev ile birlikte hitap edeceğimiz Türkiye-Kazakistan İş Forumu vesilesiyle iş insanlarımız arasında inşallah yeni işbirliklerine şahit olacağız. Ticaret ve yatırım ilişkilerimizi çarpan etkisiyle büyüten askeri ve savunma sanayi işbirliğimizi daha ileriye taşıyacak projeleri de bugün görüştük. Şimdiden hayırlı uğurlu olsun diyorum.”
“Türkiye Maarif Vakfının iki okul açması için çalışmalara başlandı”
Enerjide kaynak çeşitliliği konusunda son yıllarda attıkları adımlarda Kazakistan’ın özel bir yere sahip olduğunu vurgulayan Erdoğan, “Dünyanın önde gelen ham petrol ihracatçılarından olan Kazakistan’dan daha fazla miktarda petrolü ülkemiz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırmayı arzu ediyoruz. İpek Yolu’nun günümüzdeki karşılığı olan Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru’nun ehemmiyeti de her geçen gün daha iyi anlaşılıyor. Biz Kazakistan ve diğer ortaklarımızla birlikte bu koridoru sadece mal sevkiyatı için değil, enerji kaynaklarının batıya taşınması için de teşvik etmeyi sürdüreceğiz.” ifadeleri kullandı.
Erdoğan, Doğu Akdeniz’den Orta Asya’nın derinliklerine uzanan coğrafyada “dilde, fikirde, işte birlik” şiarıyla yeni köprüler inşa etmekte kararlı olduklarını ifade ederek, şunları söyledi:
“Türk dünyasının ortak kültürel hazinelerini, büyük şahsiyetlerin fikirlerini, eserlerini ve manevi miraslarını gelecek nesillere aktarmayı müşterek sorumluluğumuz olarak görüyoruz. Sayın Tokayev’in destekleriyle Türkiye Maarif Vakfının Astana ve Almatı’da birer okul açması için çalışmalara başlandı. Bu memnuniyet verici adımdan dolayı Sayın Cumhurbaşkanı’na bir kez de sizlerin huzurunda teşekkür ederim.”
“Kazakistan’ın maddi manevi desteğini her daim yanımızda hissettik”
Kazakistan’ın Türkiye ile gönül bağına, 6 Şubat depremlerinin hemen ertesinde 86 milyon olarak şahitlik ettiklerini dile getiren Erdoğan, “O zor dönemde Kazak kardeşlerimizi ve Kazakistan Devleti’nin maddi manevi desteğini her daim yanımızda hissettik. Bugün de Kazakistan’ın Gaziantep’in Nurdağı ilçesinde inşa ettiği ilkokulun açılışını aziz kardeşimle beraber gerçekleştirmekten büyük bir bahtiyarlık duyuyorum. Pir-i Türkistan Hoca Ahmet Yesevi’nin ismini verdiğimiz bu okulumuzda yetişecek çocuklarımızın dostluğumuzu gelecek nesillere taşıyacağına yürekten inanıyorum.” dedi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’e kendisine tevcih edilen “Hoca Ahmet Yesevi Nişanı” için de gönülden teşekkür eden Erdoğan, nişanı iki ülke arasındaki sarsılmaz kardeşliğin güçlü bir simgesi olarak taşımaktan bahtiyar olacağını ifade etti.
“Bölgesel ve uluslararası meseleleri de kapsamlı şekilde değerlendirdik”
Yarın Türk dünyasının manevi başkenti Türkistan’da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Gayriresmi Zirvesi’ne katılacaklarını anımsatan Erdoğan, şöyle devam etti:
“Kazakistan’ın, Türk Dünyası’nın bütünleşmesine en başından bu yana yaptığı değerli katkılar için müteşekkir olduğumuzu belirtmek isterim. Yarınki zirvemizde gözlemci sıfatıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin temsil edilecek olmasından memnuniyet duyuyoruz. Bugün Sayın Cumhurbaşkanı ile bölgesel ve uluslararası meseleleri de kapsamlı şekilde değerlendirdik. Aziz kardeşim Cumhurbaşkanı Sayın Tokayev ve heyetine sergiledikleri müstesna misafirperverlik için bir kez daha teşekkür ediyorum. Bu düşüncelerle Konsey toplantımızın hayırlara vesile olmasını diliyorum. Kazak kardeşlerimize sağlık, esenlik ve refah dileklerimi gönderiyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerini “çok rahmet” anlamına gelen Kazakça “köp rahmet” sözleriyle tamamladı.
Tokayev: Bizler birbirine gönülden destek veren kardeş ülkeleriz
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev de Kazakistan ile Türkiye arasındaki kardeşlik bağları dolayısıyla söz konusu ziyaretin ayrıca büyük bir anlam taşıdığını vurguladı.
Tokayev, “Türkiye, Kazakistan’ın en önemli stratejik ortaklarından biridir. İki ülkeyi, yüzyıllar boyunca şekillenen kardeşlik bağları ile ortak kültürel ve manevi değerler birleştirmektedir. Bizler birbirine gönülden destek veren kardeş ülkeleriz. Hedefimiz birdir, istikametimiz nettir. En önemli görevimiz ise halklarımız arasındaki dayanışmayı güçlendirmek ve refah seviyesini yükseltmektir.” dedi.
Tokayev, bugün de Türkiye’nin siyasi etkisi güçlü, ekonomisi sağlam ve uluslararası itibarı yüksek bir devlet olduğuna dikkati çekerek “Bunun, Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliği sayesinde gerçekleştiğine bütün dünya şahittir. Hiçbir şüphe yoktur ki Türkiye’nin büyük başarılara ulaşması ve yüksek seviyelere çıkması, Sayın Cumhurbaşkanı’nın ileri görüşlü liderliği ile özverili çalışmalarının bir sonucudur. Aynı zamanda bunun temelinde Türk halkının bilgeliği, çalışkanlığı, cesareti ve birlik ruhu bulunduğuna inanıyorum.” diye konuştu.
Son yıllarda iki devlet arasındaki çok yönlü işbirliğinin yüksek bir ivmeyle geliştiğini kaydeden Tokayev, “Bugün Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin 6. toplantısını gerçekleştirdik. Son derece verimli bir toplantı oldu. Karşılıklı ortaklığımıza yeni ivme kazandıracak öncelikli alanları belirledik. Siyasi, ticari, ekonomik, kültürel ve insani ilişkilerimizi daha da geliştirme konusunda mutabakata vardık.” ifadelerini kullandı.
Tokayev, bu hedefleri hayata geçirmek amacıyla hukuki altyapıyı güçlendirecek hükümetler arası belgelere de imza attıklarını belirterek “En önemlisi ise Kazak-Türk ilişkilerinin geleceğine dair ortak irademizi bir kez daha teyit etmiş olmamızdır.” değerlendirmesinde bulundu.
Bu bağlamda Kazak-Türk ilişkilerini yeni bir seviyeye taşıyacak olan “Ebedi Dostluk ve Genişletilmiş Stratejik Ortaklık Deklarasyonu”nu kabul ettiklerini aktaran Tokayev, bu tarihi belgenin gerçekte iki halkın birliğinin ve geleceğe yönelik ortak idealinin eşsiz bir simgesi olduğunu söyledi.
Tokayev, Türkiye’nin ülkesinin en büyük yatırımcıları arasında yer aldığını da dile getirerek “Bugüne kadar Türk iş insanları ekonomimize yaklaşık 6 milyar dolar yatırım yapmıştır. Kazakistan’ın kardeş ülkeye yaptığı yatırımlar da artarak yaklaşık 2,5 milyar dolara ulaşmıştır. Şu anda ülkemizde yaklaşık 4 bin Türk şirketi faaliyet göstermektedir. Bu durum, uzun vadeli ortaklığımızın sağlam bir teminatıdır.” dedi.
Ayrıca Türkiye’nin Kazakistan’ın en büyük beş ticaret ortağından biri olduğunu da kaydeden Tokayev, iki ülke arasındaki ticaret hacminin yüzde 8,8 artarak 5 milyar doların üzerine çıktığını bildirdi.
Tokayev, açık ve güvenilir bir ortak olarak Türk yatırımcıları desteklemeye her zaman hazır olduklarını belirterek “Türk şirketlerini uzun vadeli ve büyük stratejik projelerde yer almaya davet ediyoruz.” diye konuştu.
Kazakistan’ın yeni anayasasında tüm mülkiyet türlerinin güvence altına alındığını belirten Tokayev, “Buna yabancı mülkiyet de dahildir. Yabancı yatırımcıların hakları kapsamlı şekilde korunmaktadır. Bunun yanı sıra Türk kardeşlerimiz, Kazakistan’ın ‘altın vize’ programından da yararlanabilmektedir. Bu vizeyi alan girişimci ve uzmanlara vergi ve göç alanlarında çeşitli kolaylıklar sağlanmaktadır.” ifadelerini kullandı.
Tokayev, günümüzün jeopolitik koşullarında ulaştırma ve lojistik sektörünün stratejik öneminin giderek arttığına işaret ederek, şunları söyledi:
“Bugün itibarıyla iki ülke arasındaki yük taşımacılığı istikrarlı şekilde gelişmektedir. Geçtiğimiz yıl demiryolu taşımacılığı yüzde 35, karayolu taşımacılığı ise yüzde 5 oranında artmıştır. Ülkelerimizi, Doğu ile Batı’yı birbirine bağlayan bir köprü olarak nitelendirmek mümkündür. Bu ortak avantajımızı, en verimli şekilde değerlendirmemiz gerekmektedir. Sayın Recep Tayyip Erdoğan ile somut projeler aracılığıyla Orta Koridor’un potansiyelini artırma konusunda mutabakata vardık.”
Tokayev, bu kapsamda TAV Airports Holding’in Almatı Uluslararası Havalimanı’nı önemli bir lojistik merkeze dönüştürmeyi planladığını aktararak, Türk yatırımcıları, bu gibi lojistik alanındaki diğer projelerde de aktif rol almaya davet etti.
Görüşmelerde enerji sektörüne ilişkin konulara da özel önem verdiklerini belirten Tokayev, “Petrol ve doğal gaz piyasalarındaki mevcut imkanlarımızı dikkate alarak bu alanlardaki işbirliğini canlandırma konusunda mutabakata vardık. Türk şirketlerinin Kazakistan pazarında faaliyet göstermeye ilgi duyduğunu memnuniyetle karşılıyoruz. Ülkemizde büyük projeleri ortaklaşa hayata geçirmeye hazırız.” dedi.
Tokayev, bu çerçevede madencilik sektöründeki işbirliğini de önemsediklerini ve Türk şirketlerini, madencilik alanındaki geniş tecrübesini dikkate alarak bu alanda projelerde aktif rol almaya davet etti.
İki ülke arasındaki tarım sektöründeki işbirliğine değinen Tokayev, “Bu doğrultuda gelecek vadeden birçok proje hayata geçirilmektedir. Özellikle Tiryaki Agro ve Alarko Holding gibi şirketlerin faaliyetlerini özellikle belirtmek isterim. Ayrıca Türkiye Cumhurbaşkanı ile yakın zamanda tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmeye yönelik bir yol haritası kabul edilmesi konusunda anlaşmaya vardık. Bu adımın tarımsal ihracatın artmasına önemli katkı sağlayacağına inanıyoruz.” diye konuştu.
Tokayev, ayrıca Türkiye’nin modern teknolojileri etkin biçimde kullanma konusundaki deneyimini dile getirerek Kazakistan’ın da bu alandaki işbirliğini güçlendirmeye büyük önem verdiğini kaydetti.
Kazakistan’da yapay zekânın ortaöğretim sistemine entegre edilmesine ilişkin karar alındığını hatırlatan Tokayev, şöyle devam etti:
“Kazakistan, yapay zeka ve dijitalleşme alanlarının geliştirilmesini stratejik öncelik olarak görmektedir. Bu alanda iki ülkenin iş insanları bir dizi başarılı projeyi hayata geçirmiştir. Özellikle Kaspi.kz şirketinin, Hepsiburada platformunun faaliyetlerini daha da canlandırdığını belirtmek gerekir. Ayrıca Freedom Holding, Türkiye pazarında dijital ekosistem ve aracılık hizmetleri geliştirmektedir. Bunun yanı sıra Borsa İstanbul ile Astana Uluslararası Finans Merkezi arasında mutabakat zaptı imzalanmıştır. Bütün bunlar iki ülke arasındaki dijital ticaret alanındaki işbirliğini daha da güçlendirecektir.”
Tokayev, kültürel ve insani ilişkilerin Kazak-Türk ilişkilerinin altın köprüsü olduğunu vurgulayarak, özellikle eğitim ve bilim alanlarının ayrı bir önemi bulunduğunu söyledi.
Bugün, Gaziantep’te 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremde hayatını kaybeden vatandaşların anısına Kazakistan tarafından inşa edilen yeni okulun açılış törenine katıldıklarını anımsatan Tokayev, “Bu, Kazak halkının Türk halkına gösterdiği desteğin ve samimi dayanışmasının açık bir göstergesidir.” dedi.
Tokayev, ziyaret kapsamında ilgili bakanlıklar arasında, Astana ve Almatı şehirlerinde Maarif Vakfına bağlı iki okulun açılmasına ilişkin mutabakat zaptı imzalandığını da belirterek, “Bu okulların bilinçli nesiller yetiştiren seçkin eğitim kurumları olarak hizmet vereceğine inanıyorum. Okulların inşası için gerekli arsa tahsislerinin yapılması yönünde talimat verdik ve inşa çalışmalarına en kısa sürede başlayacağız.” diye konuştu.
Yükseköğretim alanındaki işbirliğinin de başarıyla geliştiğini ve halihazırda yaklaşık 14 bin Kazakistan vatandaşının Türkiye’de eğitim gördüğünü belirten Tokayev, aynı zamanda yaklaşık 2 bin 600 Türk öğrencinin de Kazakistan’daki üniversitelerde öğrenim gördüğünü bildirdi.
Tokayev, eğitim, sağlık ve turizm alanlarındaki ilişkileri daha da güçlendirmeye kararlı olduklarını söyleyerek, “Kazakistan ile Türkiye arasında karşılıklı saygı, kardeşlik ve dostluk temelinde güçlü ilişkiler tesis edilmiştir.” ifadelerini kullandı.
Bu ilişkilerin gelişmesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın doğrudan desteğinin büyük bir payı olduğunu anlatan Tokayev, bu kapsamda Erdoğan’ı, Türk dünyasının manevi önderi Hoca Ahmet Yesevi adına verilen “Hoca Ahmet Yesevi Nişanı” ile taltif ettiğini söyledi.
Tokayev, bu ödülün tüm Kazak halkının Türk milletine ve Türkiye Cumhurbaşkanı’na duyduğu “derin saygının” bir göstergesi olduğunu kaydederek “Özellikle belirtmek isterim ki Sayın Erdoğan, bu prestijli ödülün ilk sahibi olmuştur.” dedi.
Görüşmelerde bugün yaşanan bölgesel ve küresel çatışmaların giderek yayılmasından duydukları endişeyi dile getirdiklerini belirten Tokayev, uluslararası hukukun uygulanması, adalet ve hakkaniyet ilkelerine bağlılık konusunda ortak bir anlayışa sahip olduklarını bildirdi.
Tokayev, Kazakistan ve Türkiye’nin bundan sonraki dönemde de uluslararası kuruluşlar çerçevesindeki işbirliğini sürdürmeye kararlı olduğunu belirterek, “Küresel istikrarın ve güvenliğin korunması amacıyla çabalarımızı birleştirmeye devam edeceğiz. Köklü tarihi kardeşliğimizi gelecek nesillere emanet ederek mevcut çok yönlü ilişkilerimizi daha da geliştirmeyi sürdüreceğiz. Bunun, her iki halkın omuzlarında taşıdığı kutsal bir sorumluluk olduğuna inanıyorum.” diye konuştu.
Muhabir: Özcan Yıldırım, Meiramgul Kussainova
