ASTANA (AA) – Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kazakistan’a yaptığı resmi ziyaret kapsamında bir otelde düzenlenen Türkiye-Kazakistan İş Forumu kapanış toplantısına katıldı.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’e iş insanlarının meselelerine gösterdiği yakın ilgi için teşekkür eden Erdoğan, geçen günlerde idrak edilen Vatan Savunucuları Günü ve Zafer Bayramı münasebetiyle Kazak halkını tebrik etti.
Tokayev’in liderliğinde yürütülen reform programının Kazakistan’ın şahlanışının itici gücü olduğunu belirten Erdoğan, 15 Mart’ta yapılan referandumda kabul edilen yeni anayasanın kardeş Kazak halkı için hayırlara vesile olmasını diledi.
Türkiye’nin, bağımsızlığının 35. yılını idrak eden Kazakistan’ın her daim en yakın destekçisi olacağını vurgulayan Erdoğan, şöyle konuştu:
“Sabahki görüşmelerimizde ortak gündemimizde olan pek çok konuyu ele aldık. İkili iş birliğimizi güçlendirecek 13 farklı belgeye imza attık. İş Forumu’nun da ülkelerimiz arasında ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesine katkı sağlayacağına inanıyorum. Kazakistan ile ekonomik ilişkilerimizin her geçen gün daha da ileriye gitmesinden bahtiyarız. Kazakistan’ın Sayın Tokayev’in güçlü liderliğinde ekonomi alanında kaydettiği ilerlemeleri büyük bir memnuniyetle takip ediyoruz. 2025 yılında gayri safi yurt içi hasılası yüzde 6,5 gibi çarpıcı bir büyüme gösteren Kazakistan’da kişi başına düşen milli gelir 15 bin dolara yaklaştı. Artık karşımızda toplam dış ticaret hacmi 145 milyar doları bulan Orta Asya’nın en büyük ekonomisine sahip bir Kazakistan var. Bu büyümenin de etkisiyle Kazakistan 2025 yılında Türk dünyası içerisinde en fazla ticaret gerçekleştirdiğimiz ortağımız olmuştur. 5 bin 500’e yakın şirketimiz inşaattan finansa, turizmden bilişime 6 milyar dolara ulaşan yatırımlarıyla sadece refahı değil, aynı zamanda kardeşliğimizi de destekliyor. Müteahhitlerimiz ülkenin dört bir yanında değeri 30 milyar dolara varan 500’ü aşkın projeyi üstlendiler. Başarıyla tamamlayıp Kazak halkının hizmetine sundukları eserlerle ülkemizin gurur kaynağı oldular.”
“Kazakistan’ın yapay zeka alanındaki atılımlarını takdirle takip ediyoruz”
Kazakistan’ın Türkiye’deki yatırımlarının her geçen gün artmasından ziyadesiyle memnun olduklarını vurgulayan Erdoğan, şunları kaydetti:
“750’den fazla Kazak firma 2 milyar dolara yaklaşan yatırımla Türkiye’de faaliyetlerine devam ediyor. Karşılıklı güvene dayalı güçlü ortaklığımız sayesinde ticaret hacmimiz geçtiğimiz yıl sonu itibarıyla 10 milyar dolara yaklaştı. Tabii ki bunlarla yetinmiyoruz. Hedefimiz olan 15 milyar dolara sürdürülebilir ve dengeli şekilde ulaşmak için çabalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz. Açıkçası çok daha fazlasını yapabileceğimize, çok daha ileri seviyelere ulaşabileceğimize eminim. Bu minvalde geçtiğimiz ay Astana’da düzenlenen Karma Ekonomik Komisyon toplantısında kabul ettiğimiz kapsamlı eylem planı ticaret ve yatırım ilişkilerimize yeni bir soluk getirecektir. Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi toplantımız vesilesiyle bugün imzaladığımız Yatırımların Karşılıklı Korunması ve Teşviki Anlaşması’nın karşılıklı yatırımları daha da teşvik edeceğini düşünüyoruz. Bugünkü görüşmelerimizde ayrıca Kazakistan ile elektronik izin sistemine geçilmesi, geçiş belgesi kotalarının artırılması, ikili ve transit taşımaların serbestleştirilmesi gibi ticaretimizi olumlu etkileyecek konuları da ele aldık. Bu hususlarda önümüzdeki dönemde ilerleme sağlayacağımıza inanıyorum.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgesel çatışmalar, enerji arz güvenliği, yapay zeka dönüşümü ve tedarik zincirlerindeki kırılmalar gibi çok boyutlu sınamalarla karşı karşıya olduklarını belirterek, “Bu dinamiğin bir sonucu olarak ülkeler arasında işbirliğinin geliştirilmesi daha da önem kazanmıştır. Cumhurbaşkanı Sayın Tokayev’in vizyoner yaklaşımıyla Kazakistan’ın yapay zeka alanındaki atılımlarını takdirle takip ediyoruz. Yarın Hoca Ahmet Yesevi’nin memleketi Türkistan’da Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Gayriresmi Zirvesi’ni gerçekleştireceğiz. Zirvenin ana temasının yapay zeka ve dijital kalkınma olarak belirlenmesini çok isabetli ve anlamlı bulduğumuzu ifade ediyorum.” dedi.
“Hazar Geçişli Orta Koridor’un ihyası için çalışıyoruz”
Tokayev ile bugün enerji bahsinde hidrokarbon alanlarının işletilmesinden nakliyesine, kritik madenlerin keşfine kadar geniş bir yelpazede işbirliği fırsatlarını istişare ettiklerini dile getiren Erdoğan, şunları söyledi:
“Türkiye olarak yıllar öncesinden kaynak çeşitliliğini sağlamak suretiyle enerji arz güvenliğini temin etmiş bir ülkeyiz. Kazakistan’dan daha fazla miktarda petrolü ülkemiz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırmayı arzu ediyoruz. Önemli atılım gösterdiğimiz savunma sanayi alanında Kazakistan ile geçmişe dayalı çok iyi bir iş birliğimiz var. Bugün kıymetli kardeşimle birlikte ortak üretim dahil yeni projelerle bu alandaki işbirliğimizi daha da ilerletme noktasında irademizi teyit ettik. Demir yolu bağlantılarımızı, liman altyapımızı ve dijital gümrük sistemlerimizi entegre ederek Hazar Geçişli Orta Koridor’un ihyası için çalışıyoruz. Ülkelerimizi birbirlerine yakınlaştırırken aynı zamanda küresel ekonomide Avrasya bölgesini daha rekabetçi bir konuma ulaştırmak hedefimiz olmayı sürdürüyor.”
“İnsana yapılan yatırım en büyük, en kalıcı yatırımdır”
Hoca Ahmet Yesevi’nin “Yola çıkan ahir muradına erişir” sözlerine anımsatan Erdoğan, şöyle devam etti:
“Liderler olarak biz bu yolun üzerinde ayağınıza takılan, elinizi kolunuzu bağlayan hangi engel varsa onlardan kurtulmanız için gerekeni yapmaya devam edeceğiz. Türk-Kazak iş dünyası olarak sizler de çıktığınız yolda sabırla yürümekten vazgeçmeyeceksiniz. Yatırım yapacaksınız, üreteceksiniz, ihraç edeceksiniz, istihdam sağlayacaksınız, iki ülke ekonomisine katkı sunacaksınız. El ele, omuz omuza vereceğiz, hep beraber bıkmadan, usanmadan ve kararlılıkla bu mücadeleyi sürdüreceğiz. Bizim sizlerden beklentimiz sadece ekonomik değil, insani kazanımları da esas alan projelere öncülük etmenizdir. İnsana yapılan yatırım en büyük, en kalıcı yatırımdır. Ortak geleceğimizin nişanelerinden olan ve kurulduğundan bu yana 100 bin mezun veren Türk-Kazak Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesine desteklerinizi artırmanızı beklediğimizi burada ifade etmek istiyorum.”
Erdoğan, Tokayev’in şahsında Kazak halkının yaklaşmakta olan Kurban Bayramı’nı tebrik ederek, konuşmasını şu ifadelerle tamamladı:
“Bayramın Kazak halkına, Türk İslam dünyasına ve tüm insanlığa huzur getirmesini Rabbimden niyaz ediyorum. On yıllardır Türk şirketlerine güvenen Kazak kardeşlerime en kalbi selam ve muhabbetlerimi sunuyor. Değerli iş insanlarımıza çalışmalarınızda üstün başarılar diliyorum. Rabbim yolumuzu ve bahtımızı açık etsin. Tekrar görüşmek dileğiyle. Kalın sağlıcakla.”
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de forumun, verimli ve kapsamlı geçtiğini belirterek, organizasyona verilen destek dolayısıyla Türk tarafına teşekkür etti.
Kazakistan’ın Türk şirketlerine kapsamlı destek sunduğunu vurgulayan Tokayev, “Bugün ülkemizde Türk sermayeli yaklaşık 3 bin 800 şirket başarıyla faaliyet göstermektedir. Ortak çabalar sayesinde binlerce yeni istihdam oluşturuldu. Yatırım hacminin artırılması için sanayi alanındaki işbirliğinin derinleştirilmesi büyük önem taşımaktadır.” ifadesini kullandı.
Tokayev, bugünkü forumun ortak girişimlerin sayısını daha da artıracağına inandığına işaret ederek, Kazakistan ile Türkiye arasındaki Hükümetlerarası Komisyon’un bu süreçte önemli rol üstlenmesi gerektiğini dile getirdi.
Kazakistan’ın ekonomik performansına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tokayev, ülkesinin Orta Asya’nın en büyük ekonomisi olduğunu, geçen yıl gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 6,5 büyüyerek 300 milyar doları aştığını bildirdi.
Tokayev, “Bu durum, iç pazarımızın istikrarını ve büyük potansiyelini göstermektedir. Bu ivmeyi daha da güçlendirmeyi hedefliyoruz.” dedi.
Ülkesinde eğitim, bilim ve inovasyon alanlarına öncelik verildiğini aktaran Tokayev, yeni Anayasa kapsamında tüm mülkiyet türlerinin güvence altına alındığını ve yatırımcı haklarının güçlü şekilde korunduğunu vurguladı.
Tokayev, yabancı yatırımcıların, Kazakistan’ın “Altın Visa” programından yararlanabileceğini belirterek, bu sistemin yatırımcılara vergi ve göç alanlarında çeşitli avantajlar sağladığını kaydetti.
Kazak-Türk iş çevreleri bugüne kadar 142 projeyi hayata geçirdi
Astana Uluslararası Finans Merkezinin, bölgenin önde gelen finans merkezlerinden biri olduğuna dikkati çeken Tokayev, merkezin İngiliz hukuku ilkelerine göre faaliyet gösterdiğini ve burada yaklaşık 90 ülkeden 5 bin 600’den fazla şirketin kayıtlı olduğunu anlattı.
Tokayev, bunların arasında 73 Türk şirketinin de bulunduğu bilgisini paylaştı.
Sanayi alanındaki işbirliğinin önemine değinen Tokayev, Kazak-Türk iş çevrelerinin bugüne kadar toplam değeri 7,6 milyar doları bulan 142 projeyi hayata geçirdiğini aktardı.
Bu kapsamda YDA Holding’in Kazakistan’da çok amaçlı üretim kompleksi kurduğunu belirten Tokayev, Panelsan ve Betek Boya şirketlerinin inşaat ve kimya sektörlerinde projeler yürüttüğünü söyledi.
Tokayev, Aksa Energy’nin Kızılorda Bölgesi’nde modern bir enerji santralini devreye aldığı bilgisini de paylaştı.
Ulaştırma ve lojistik alanındaki işbirliğinin geliştirilmesinin de öncelikli hedeflerden biri olduğuna işaret eden Tokayev, Kazakistan’ın Çin ile Avrupa arasında önemli transit merkezlerden biri olduğunu, mevcut yük taşımacılığının yüzde 85’inin ülkesinden geçtiğini dile getirdi.
Son 5 yılda tarım ihracatı 1,8 kat arttı
Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası’nın, yani Orta Koridor’un, Kazakistan’ın lojistik kapasitesini güçlendirdiğini belirten Tokayev, son yıllarda bu güzergahtaki yük hacminin 5 kat arttığını bildirdi.
Tokayev, 2025’te konteyner taşımacılığının yüzde 36 yükseldiğini, yakın dönemde taşıma kapasitesinin 10 milyon tona çıkarılmasının hedeflendiğini söyledi.
Transit taşımacılığını daha etkin yönetmek amacıyla “Smart Cargo” isimli dijital platformun geliştirildiğini belirten Tokayev, Orta Koridor projesinin “TRIPP” girişimiyle entegre edilmesinin önemine dikkati çekti.
Tokayev, TAV Airports Holding’in Almatı Uluslararası Havalimanı terminalini modernize ettiğini anlatarak, S Sistem Lojistik’in de Aktöbe Havalimanı’nda lojistik merkezi kurmaya ilgi duyduğunu ifade etti.
Tarım alanındaki işbirliğinin de önem taşıdığını vurgulayan Tokayev, Kazakistan’ın dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları arasında bulunduğunun altını çizdi.
Tokayev, geçen yıl ülkede 27 milyon ton tahıl hasadı gerçekleştirildiğini, son 5 yılda tarım ihracatının 1,8 kat arttığını söyledi.
Bu kapsamda Tiryaki Holding’in Astana’da tahıl işleme tesisi kurmayı planladığını belirten Tokayev, İskefe’nin jelatin üretim tesisi açacağını, Alarko Holding’in Şimkent’te sera kompleksi kurmayı hedeflediğini kaydetti.
Tokayev, Türkiye’ye helal standartlarına uygun et ürünleri ihraç etmeye hazır olduklarını dile getirdi.
Kazakistan, yapay zeka, siber güvenlik alanlarında Türk şirketleriyle ortak projeler yürütmeye hazır
Sağlık ve ilaç sanayisindeki yatırımlara da değinen Tokayev, Abdi İbrahim ve Nobel İlaç şirketlerinin ilk yurt dışı üretim tesislerini Kazakistan’da açtığını belirtti.
Tokayev, YDA Group’un Türkistan ve Petropavl şehirlerinde çok amaçlı hastaneler inşa ettiğini söyledi.
Dijitalleşme ve yapay zeka alanlarının öncelikli gündem maddeleri arasında bulunduğunu kaydeden Tokayev, bu kapsamda Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma Bakanlığının kurulduğunu, iki süper bilgisayarın devreye alındığını ve Astana’da Alem.AI Uluslararası Yapay Zeka Merkezinin açıldığını anlattı.
Kazakistan’ın yapay zekanın eğitim sistemine entegrasyonuna yönelik adımlar attığını belirten Tokayev, “Kazakistan, yapay zeka, fintech, siber güvenlik ve çevrim içi hizmetler alanlarında Türk şirketleriyle ortak projeler yürütmeye hazırdır.” dedi.
Tokayev, Kaspi.kz’nin Hepsiburada’nın çoğunluk hisselerini satın aldığını, Freedom Holding’in de Türkiye’de dijital ekosistem alanında faaliyetlerini genişlettiğini kaydetti.
Muhabir: Özcan Yıldırım, Meiramgul Kussainova
